Καθώς το κόστος στέγασης εκτινάχθηκε τα τελευταία χρόνια, στο Λονδίνο κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος η προσωρινή κατοίκηση, ένα καθεστώς «φύλαξης» κενών κτιρίων έναντι πολύ χαμηλού ποσού. Το θετικό που προσφέρει αυτός ο διακανονισμός στους ενοίκους «φύλακες» των κατοικιών είναι αδιαμφισβήτητα το πολύ χαμηλότερο ενοίκιο από τις τιμές της αγοράς. Ωστόσο, ένα τέτοιο συμβόλαιο μπορεί να προβλέπει τακτικές επιθεωρήσεις, ενώ υπάρχει και η πιθανότητα έξωσης ανά πάσα στιγμή.
«Υπάρχουν εκατομμύρια τετραγωνικά εμπορικών ακινήτων που μένουν άδεια και διαθέσιμα. Είναι μέρη που μπορούν να μετατραπούν άνετα και εύκολα σε ασφαλείς, κατοικήσιμες και προσιτές κατοικίες», είπε στους New York Times ο Γκρέιαμ Σίβερς, επικεφαλής της Ενωσης Παρόχων Φύλαξης Ακινήτων.
Αυτό το στεγαστικό μοντέλο λειτουργεί ως εξής: οι ένοικοι (ή αλλιώς φύλακες) ζουν σε γραφεία ή σχολεία που έχουν κλείσει, σε άδειες εκκλησίες και εγκαταλελειμμένες παμπ έναντι σχετικά χαμηλών χρεώσεων. Οι ιδιοκτήτες των ακινήτων αποκτούν κατ’ αυτόν τον τρόπο κάποιο εισόδημα, αλλά και μια de facto υπηρεσία φύλαξης, καθώς από μόνη της η παρουσία ενός ανθρώπου στον χώρο αρκεί για να αποθαρρύνει περιστατικά βανδαλισμού, κλοπών και καταλήψεων. Οι εταιρείες παροχής φύλαξης λειτουργούν σαν διαμεσολαβητές και διαχειριστές ακινήτων, συνδέοντας τους ενοίκους και τους ιδιοκτήτες, αλλά και συντηρώντας τους διαθέσιμους χώρους. Επίσης, κάνουν τις απαιτούμενες επισκευές, ώστε τα κτίρια να είναι κατοικήσιμα και να πληρούν τις προδιαγραφές που έχει ορίσει η κυβέρνηση, όπως ελάχιστο μέγεθος δωματίων, επαρκή αριθμό μπάνιων ανά ένοικο, κατάλληλο εξαερισμό και συστήματα πυρασφάλειας.
Συνήθως μοιράζονται το κόστος της ανακαίνισης με τον ιδιοκτήτη και ύστερα παίρνουν μερίδιο από τη χρέωση του «φύλακα». Το σύστημα αυτό διαφέρει από το ενοίκιο σε πολλά σημεία. Κατ’ αρχάς, οι συμφωνίες φύλαξης είναι προσωρινές και οι ένοικοι συνήθως έχουν ειδοποίηση ενός μήνα για να εκκενώσουν το κτίριο αν χρειαστεί. Επίσης, οι «φύλακες» δεν έχουν αποκλειστικά δικαιώματα στην κατοικία, ενώ οι περισσότερες εταιρείες παροχής ακινήτων πραγματοποιούν τακτικούς ελέγχους σε αυτά. Τέλος, ο τομέας σε γενικές γραμμές δεν είναι ρυθμισμένος, που σημαίνει ότι οι ένοικοι δεν έχουν νομικές προστασίες σε περίπτωση προβλήματος με τους ιδιοκτήτες ή τις εταιρείες διαχείρισης.
Και όμως, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι τα συμβόλαια αυτά θα μπορούσαν να αποτελέσουν λύση στη στεγαστική κρίση του Λονδίνου και άλλων πόλεων με έλλειψη κατοικιών.
Σύμφωνα με τους NY Times, το μέσο ενοίκιο στο Λονδίνο ανέρχεται σε 2.200 λίρες τον μήνα, ενώ ο μέσος ετήσιος μισθός φτάνει στις 47.000 λίρες προ φόρων. Για το πρόβλημα της έλλειψης κατοικιών, ανακοινώθηκε το 2021 σχέδιο για την ανέγερση 52.000 νέων κατοικιών, το οποίο όμως δεν προχώρησε με τους υποσχόμενους ρυθμούς. Αλλοτε η φύλαξη κατοικιών εθεωρείτο τολμηρό στυλ ζωής, συνήθως για νέους ανθρώπους που δεν έχουν βρει τα πατήματά τους και τους καλλιτεχνικούς ή αντισυμβατικούς κύκλους. Το καθεστώς αυτό δημιουργήθηκε στην Ολλανδία τη δεκαετία του 1990 ως μέτρο πρόληψης των καταλήψεων και επεκτάθηκε στη Βρετανία στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Οσο όμως αυξάνεται το κόστος ζωής στο Λονδίνο, η φύλαξη προσελκύει και μεγαλύτερους ανθρώπους. Ως αποτέλεσμα, η φύλαξη έχει προσελκύσει και την προσοχή των Αρχών στη Βρετανία. Το 2022, σε σχετική έκθεση, το υπουργείο Στέγασης της χώρας σημείωνε ότι «οι περισσότεροι φύλακες κατοικιών ανέφεραν πολύ κακές συνθήκες ζωής» στα καταλύματα και παραδεχόταν ότι «ελάχιστα είναι γνωστά» για τον κλάδο.
