Κάθε φορά που η μεσιτική εταιρεία Bourgeois Fincas αναρτά ένα διαμέρισμα προς ενοικίαση στη Βαρκελώνη, δέχεται –τη μία ημέρα που η αγγελία μένει στο Ιντερνετ– περίπου 200 αιτήματα μέσα στην πρώτη ώρα. Πολλές φορές οι νέοι ενοικιαστές είναι ψηφιακοί νομάδες ή ξένοι που ψάχνουν δεύτερη κατοικία σε κάποιο ηλιόλουστο μέρος. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός είναι εξίσου έντονος και στο άλλο άκρο της αγοράς: σε φτωχές γειτονιές της Βαρκελώνης και της Μαδρίτης, δίνεται μάχη για τα διαθέσιμα δωμάτια, ενώ ορισμένα κλείνουν με την ώρα από εργαζομένους σε βάρδιες οι οποίοι τα χρησιμοποιούν εναλλάξ για ξεκούραση.
Η μέση τιμή κατοικιών στην Ε.Ε. εκτινάχθηκε κατά 60% σε μία δεκαετία, ενώ σε πολλές περιοχές τα ενοίκια αποτελούν πολύ περισσότερο από το 40% του μέσου εισοδήματος.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη υπάρχουν ελλείψεις στη στέγη. Η μέση τιμή κατοικιών στην Ε.Ε. εκτινάχθηκε κατά 60% μεταξύ 2015 και 2025, πολύ ταχύτερα από τους μισθούς, ενώ σε πολλές περιοχές τα ενοίκια αποτελούν πολύ περισσότερο από το 40% του μέσου εισοδήματος. Η στεγαστική αγορά διαφέρει από χώρα σε χώρα. Η κοινωνική στέγη αποτελεί τουλάχιστον το 30% των κατοικιών στην Ολλανδία και στη Βιέννη, ενώ στην Ισπανία μόλις 3,4%. Στην Ε.Ε. ανέρχεται κατά μέσον όρο στο 8%. Και όμως, η άνοδος των ενοικίων και των τιμών πώλησης σημειώνεται σε ολόκληρη την ήπειρο, καταδεικνύοντας μια αυξανόμενη αναντιστοιχία προσφοράς και ζήτησης. Η Ισπανία ξεχωρίζει, καθώς εκτιμάται πως υπάρχει έλλειψη 700.000 κατοικιών. Από το 2021 υπάρχουν 1,2 εκατ. περισσότερα νοικοκυριά, κυρίως λόγω της μετανάστευσης. Ωστόσο, χτίζονται λιγότερα από 90.000 σπίτια τον χρόνο. Παράλληλα, οι ξένοι τουρίστες αποτελούν το ένα πέμπτο των αγοραστών.
Οι ελλείψεις είναι εμφανείς παντού. Στη Γερμανία χτίζονται περίπου τα μισά από τις 400.000 νέα σπίτια που απαιτούνται κάθε χρόνο. Η Γαλλία θα ξεκινήσει 300.000 νέες κατοικίες φέτος, 200.000 λιγότερες απ’ όσες χρειάζεται. Ενας παράγοντας είναι η μετανάστευση, αλλά και η σταθερή εισροή ανθρώπων από την επαρχία στις πόλεις. Σε μια απογραφή από το 2021, αποτυπώθηκαν 3,8 εκατ. κενά σπίτια στην Ισπανία, 14% του συνόλου, κατά κύριο λόγο σε κακή κατάσταση ή σε μικρά χωριά και κωμοπόλεις, όπου λίγοι επιλέγουν να μείνουν. Παρόμοια είναι η κατάσταση και στην Ιταλία. Μία πιθανή απάντηση στην κρίση είναι οι περιορισμοί στα ενοίκια, σημειώνει ο Economist. Επί χρόνια εφαρμόζονται στη Γερμανία, ενώ στην Ολλανδία ισχύουν από το 2024 και στα ιδιωτικά συμφωνητικά. Στην Ισπανία το 2023 η κυβέρνηση ενέκρινε νόμο που επιτρέπει στις επιμέρους περιφερειακές διοικήσεις να βάζουν πλαφόν στις αυξήσεις.
Η λύση αυτή, βέβαια, μπορεί να οδηγήσει σε παράλογα αποτελέσματα, ευνοώντας όσους είναι ήδη ενοικιαστές εις βάρος των υπολοίπων, οι οποίοι αδυνατούν να βρουν σπίτι. Ενδεικτικά, στην Ολλανδία, οι ιδιοκτήτες που δεν μπορούσαν να χρεώσουν όσο θέλουν στο ενοίκιο τείνουν να πωλούν τα διαμερίσματά τους, μειώνοντας την προμήθεια διαθέσιμων σπιτιών. Σύμφωνα με τον Economist, αντί να «χτυπούν» τους ιδιοκτήτες ακινήτων με σκληρά μέτρα, ίσως θα ήταν προτιμότερο να τους δελεάζουν με φορολογικές ελαφρύνσεις στα εισοδήματα από ενοίκια. Η Πορτογαλία, για παράδειγμα, μείωσε τον φόρο από ενοίκια για κατοικίες με προσιτά μισθώματα από 25% σε 10%. Πάντως, είναι αναγκαία η ανέγερση περισσότερων κατοικιών, που σύμφωνα με τον Economist είναι δυσκολότερο απ’ όσο ακούγεται. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, έχει εγκριθεί τετραετές σχέδιο για τη στέγαση ύψους 7 δισ. ευρώ, αλλά οι δήμαρχοι και οι περιφερειακές διοικήσεις ελέγχουν το μεγαλύτερο μέρος της αξιοποιήσιμης γης και μπλοκάρουν τις διαδικασίες. «Το δύσκολο κομμάτι είναι η γραφειοκρατία», τόνισε ο Σαΐντ Χεζάλ της εταιρείας κατασκευής κατοικιών στην Ισπανία και στην Πορτογαλία Kronos. Στην Καταλωνία μπορεί να χρειαστούν έως και 12 χρόνια για να εκδοθούν οι άδειες κατασκευής. Επίσης, υπάρχουν ελλείψεις εργαζομένων στον κλάδο των κατασκευών, ενώ ο πόλεμος στο Ιράν οδήγησε σε άνοδο του κόστους των υλικών κατασκευής, γεγονός που περιπλέκει περαιτέρω την επίλυση του προβλήματος.
