Η νέα επιτάχυνση του πληθωρισμού στις ΗΠΑ, όπως και σε άλλες χώρες, δημιουργεί στις κεντρικές τράπεζες ένα οξύτατο πρόβλημα, ότι μετατρέπει τα πραγματικά επιτόκια σε αρνητικά επιτόκια. Οι ιθύνοντες των κεντρικών τραπεζών προσπαθούν να επιδείξουν υπομονή, αλλά η συνεχιζόμενη πτώση των ομολόγων τους στέλνει σαφές μήνυμα: αυξήστε τα επιτόκια τώρα!
Ο αιφνιδιασμός από την απροσδόκητη επιτάχυνση του πληθωρισμού την περασμένη εβδομάδα έχει συμπιέσει τα επιτόκια σε μηδενικά επίπεδα για πρώτη φορά έπειτα από τρία χρόνια. Και αν δεν αντιδράσει η Federal Reserve, τότε τα επιτόκια θα υποχωρήσουν ακόμη βαθύτερα σε αρνητικό έδαφος. Τα αρνητικά επιτόκια δίνουν ισχυρά κίνητρα για δαπάνες τόσο στην αγορά μετοχών όσο και σε επενδύσεις επιχειρήσεων, γι’ αυτό και δεν φαίνεται καθόλου συνετό να διατηρηθούν τα επιτόκια σε αρνητικό έδαφος εν μέσω μιας από τις χειρότερες ενεργειακές κρίσεις και ιδιαιτέρως όταν τα χρηματιστήρια βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά. Η υποχώρηση των επιτοκίων κάτω από το μηδέν αντανακλά βέβαια την αιφνιδιαστική φύση της κρίσης και το πόσο γρήγορα απογειώθηκε ο πληθωρισμός. Εχει θέσει, πάντως, τους αρμόδιους για τη νομισματική πολιτική σε μια θέση που κανείς δεν θα τη ζήλευε.
Οι περισσότερες κεντρικές τράπεζες τηρούν στάση αναμονής. Ισως θέλουν ένα περιθώριο λίγων εβδομάδων ή ακόμη και μηνών ώστε να αποτιμήσουν τον αντίκτυπο που έχει η νέα ενεργειακή κρίση στην ανάπτυξη και στην απασχόληση προτού προχωρήσουν σε αυξήσεις των επιτοκίων, ενώ παράλληλα ελπίζουν πως οι αγορές ομολόγων θα κάνουν μέρος της βαριάς δουλειάς και ότι η νέα επιτάχυνση του πληθωρισμού θα αποδειχθεί προσωρινή. Αυτή η αντιμετώπιση, όμως, δεν βγήκε σε καλό το 2022. Και δεδομένου ότι επιταχύνονται οι τιμές καταναλωτή ο χρόνος δεν είναι με το μέρος τους. Ανάμεσα στις μεγάλες κεντρικές τράπεζες μόνον το πραγματικό επιτόκιο της Τράπεζας της Αγγλίας είναι σε θετικό έδαφος, αλλά σύντομα θα υποχωρήσει σε αρνητικό επειδή ο πληθωρισμός στη Βρετανία αγγίζει το 3,75%. Είναι ήδη στο 3,3%. Το πραγματικό επιτόκιο της ΕΚΤ είναι κάπου -1% και είναι το μεγαλύτερο με αρνητικό πρόσημο από το 2023.
Στην Ιαπωνία το πραγματικό επιτόκιο βρίσκεται σε αρνητικό έδαφος από το 2021 καθώς η Τράπεζα της Ιαπωνίας έχει προσπαθήσει να τιθασεύσει τον δράκο του αποπληθωρισμού. Φαινόταν σαν να οδεύει προς θετικά πραγματικά επιτόκια στις αρχές του έτους, αλλά ανέκοψε αυτή την πορεία ο πόλεμος κατά του Ιράν. Η Ιαπωνία εισάγει το 90% της ενέργειας που καταναλώνει, που σημαίνει πως ο πληθωρισμός συμπιέζει και πάλι τα πραγματικά επιτόκια σε αρνητικό έδαφος. Το σημαντικό είναι πως οι αποδόσεις των ομολόγων αυξάνονται όχι μόνον εξαιτίας των προβλημάτων που έχει δημιουργήσει ο πόλεμος στο Ιράν. Ο πληθωρισμός τροφοδοτείται και από τις ιλιγγιώδεις δαπάνες της τεχνητής νοημοσύνης που έχουν καλλιεργήσει ένα παγκόσμιο κύμα ζήτησης για μικροεπεξεργαστές και σχετική τεχνολογία. Μόνον οι αμερικανικοί τεχνολογικοί κολοσσοί ίσως δαπανήσουν αθροιστικά περισσότερα από 800 δισ. δολ. σε δαπάνες για την τεχνητή νοημοσύνη και εκτιμάται πως μέχρι το 2031 οι επενδύσεις σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης θα έχουν φτάσει αθροιστικά στα 7,6 τρισ. δολ.
Στην πραγματικότητα σε όλον τον ανεπτυγμένο κόσμο συμβαίνει κάτι σαν αυτό που λέμε «αυτοεκπληρούμενη προφητεία». Τα πραγματικά επιτόκια υποχωρούν και διευκολύνουν έτσι την άνοδο των χρηματιστηρίων και τις τιμές των μετοχών, που με τη σειρά τους οδηγούν σε χαλάρωση των συνθηκών χρηματοδότησης και διευκολύνουν την αύξηση των επενδύσεων και των δαπανών.
