Θόρυβο έχει προκαλέσει την τελευταία εβδομάδα στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ενωσης, και ειδικά στον ευρωπαϊκό Βορρά, το θέμα της φερόμενης κατάχρησης των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης από την Ισπανία, με πολλά δισ. από τις επιχορηγήσεις που έλαβε να καταλήγουν στο συνταξιοδοτικό σύστημά της και όχι σε επενδυτικά έργα.
Οπως ωστόσο αποκάλυψε έκθεση της Eurostat, η Ισπανία δεν είναι μόνη. Σχεδόν το 30% των επιχορηγήσεων που απορρόφησαν οι χώρες της Ε.Ε. από το Ταμείο το 2020-2025 έχει κατευθυνθεί σε «τρέχουσες δαπάνες», οι οποίες περιλαμβάνουν μισθούς και συντάξεις, παρατηρεί η Oxford Economics. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει πλήγμα για όσους ζητούν περισσότερο κοινό δανεισμό για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων, όπως η άμυνα.
Ειδικότερα, η Eurostat δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα επίσημα στοιχεία σχετικά με την αξιοποίηση και τη χρήση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης από την εποχή της πανδημίας έως το τέλος του 2025. Οπως έδειξαν τα στοιχεία, οι χώρες απορρόφησαν μόνο το 63% των χορηγηθεισών επιχορηγήσεων, παρότι η προθεσμία υποβολής όλων των αιτημάτων πληρωμής λήγει τον φετινό Αύγουστο. Επιπλέον, 82 δισ. ευρώ σε δάνεια χρησιμοποιήθηκαν από τις χώρες της Ε.Ε., ποσό που αντιστοιχεί στο 38% του συνολικού κονδυλίου δανείων. Ετσι, μέχρι το τέλος του 2025 είχε απορροφηθεί μόλις το 53% του συνόλου των επιχορηγήσεων και δανείων ή 310 δισ. ευρώ (σήμερα το ποσό αυτό φθάνει στα 405 δισ. ευρώ περίπου). Ως εκ τούτου, όπως σημειώνει η Oxford Economics, υπάρχει αυξανόμενος κίνδυνος να μη χρησιμοποιηθούν όλα τα κονδύλια από τους μεγαλύτερους δικαιούχους. Για παράδειγμα, μέχρι τα μέσα Μαΐου η Ισπανία είχε απορροφήσει μόνο το 44% της χρηματοδότησης, ενώ η Ρουμανία ακόμη λιγότερο.
Η ανάλυση των δαπανών για τις οποίες χρησιμοποιήθηκαν οι επιχορηγήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης έδειξε ότι το 27% ήταν «τρέχουσες δαπάνες», οι οποίες αποτελούνται από μισθούς και μεταβιβάσεις – πολύ μακριά από τις επενδύσεις στην ψηφιακή και πράσινη μετάβαση για την οποία προορίζονταν τα κεφάλαια.
Με λίγα λόγια, από τα 228 δισ. ευρώ των επιχορηγήσεων που απορροφήθηκαν, πάνω από 70 δισ. ευρώ κατευθύνθηκαν σε «τρέχουσες δαπάνες». Ανάλογο ποσοστό, 27%, κατευθύνθηκε σε «ακαθάριστο σχηματισμό παγίου κεφαλαίου», δηλαδή σε άμεσες επενδύσεις, και 45% αντιστοιχούσε σε «κεφαλαιακές μεταβιβάσεις», οι οποίες καλύπτουν κυρίως επιχορηγήσεις των κυβερνήσεων για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων. Το 1% που απομένει κατευθύνθηκε σε «άλλα κόστη» (όχι δαπάνες).
Αναταράξεις στην Ε.Ε. για την αποτελεσματικότητα του προγράμματος προκαλούν οι αποκαλύψεις της Oxford Economics.
Σημειώνεται πως σύμφωνα με τον ορισμό της Eurostat, οι τρέχουσες δαπάνες «αντιστοιχούν σε έξοδα που σχετίζονται με την παραγωγή (αμοιβές εργαζομένων και ενδιάμεση κατανάλωση), το πληρωτέο εισόδημα περιουσίας (το οποίο είναι κυρίως τόκοι) και μεταβιβάσεις (όπως κοινωνικά επιδόματα, τρέχουσες επιχορηγήσεις σε άλλους φορείς και διάφορες άλλες τρέχουσες μεταβιβάσεις)».
Αναλύοντας λοιπόν τα στοιχεία, πράγματι η Ισπανία δεν είναι η μόνη που ουσιαστικά χρησιμοποίησε επιχορηγήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης για «τρέχουσες δαπάνες», όπως μισθοί και συντάξεις. Το διάστημα 2020-2025 η Ισπανία δαπάνησε πάνω από 10 δισ. ευρώ ή το 22% (κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε.) των 45 δισ. ευρώ του συνόλου των επιχορηγήσεων σε αυτή την κατεύθυνση.
Τι έχουν κάνει όμως άλλες χώρες; Στη Γερμανία, για παράδειγμα, οι «τρέχουσες δαπάνες» διαμορφώνονται σε 8,8 δισ. ευρώ περίπου ή στο 35% του συνόλου των 24,9 δισ. ευρώ επιχορηγήσεων που απορρόφησε η κυβέρνηση το διάστημα 2020-2025. Στο Βέλγιο ξεπερνούν το 40% του συνόλου, όπως και στην Πολωνία, σε Γαλλία και Πορτογαλία είναι στο 24%-25%, ενώ σε Ιταλία, Κύπρο και Ελλάδα διαμορφώνονται, περίπου όπως και στην Ισπανία, στο 20%-22%.
Ειδικότερα, όσον αφορά την Ελλάδα τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν πως την εξαετία 2020-2025 περίπου 2,03 δισ. ευρώ από το σύνολο των 8,9 δισ. ευρώ των επιχορηγήσεων που απορροφήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης έχουν κατευθυνθεί σε «τρέχουσες δαπάνες». Η Ελλάδα πάντως εμφανίζει από τα υψηλότερα ποσοστά απορρόφησης πόρων για άμεσες επενδύσεις, τα οποία φθάνουν σχεδόν στο 55% του συνόλου των επιχορηγήσεων, ενώ περίπου το 25% αφορά επιχορηγήσεις για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων.
Η Oxford Economics θέτει έτσι το εξής ερώτημα: τελικά το Ταμείο Ανάκαμψης μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένο; Το βέβαιο είναι, όπως τονίζει, ότι οι υποστηρικτές περισσότερου κοινού δανεισμού στην Ε.Ε. για τομείς όπως η άμυνα έχουν πλέον λιγότερα επιχειρήματα υπέρ τους…
