Από τη στιγμή που ξέσπασε ο πόλεμος στο Ιράν, πριν από δύο μήνες, οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν πάψει να απασχολούν τα πρωτοσέλιδα του παγκόσμιου οικονομικού Τύπου. Εν μέσω προειδοποιήσεων για τη χειρότερη ενεργειακή κρίση που έχει βιώσει ποτέ ο πλανήτης και για τιμές που μπορούν να σπρώξουν την παγκόσμια οικονομία σε ύφεση, οι αναλυτές βρίσκονται μπροστά σε ένα παράδοξο: Οι τιμές του πετρελαίου δεν έχουν ανέβει όσο όλοι περίμεναν, με δεδομένη τη διατάραξη-ρεκόρ που έχει προκληθεί στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου.
Με το Ιράν να κρατά τα Στενά του Ορμούζ κλειστά και να αφαιρεί από την παγκόσμια αγορά 14 εκατ. βαρέλια πετρελαίου, στη μεγαλύτερη διαταραχή προμηθειών που έχει καταγραφεί ποτέ, οι τιμές του πετρελαίου διαμορφώνονται γύρω στα 110 δολάρια και η βενζίνη στις ΗΠΑ κοστίζει περίπου 4,4 δολάρια το γαλόνι.
Σύμφωνα με τις προσδοκίες που εξέφραζαν αναλυτές στην αρχή του πολέμου, οι τιμές του πετρελαίου υποτίθεται ότι θα είχαν φτάσει στα 150 δολάρια μέχρι τώρα. Κάποιες προβλέψεις ήταν πολύ πιο επιθετικές.
«Θα περίμενα οι τιμές να είναι πάνω από τα 200 δολάρια. Είναι τρελό», δήλωσε στο CNN ο Ματ Σμιθ, επικεφαλής αναλυτής πετρελαίου της Kpler. «Ολοι ξύνουν το κεφάλι τους γι’ αυτό».
Οι απλοί κανόνες προσφοράς και ζήτησης δεν μπορούν να εξηγήσουν επαρκώς το φαινόμενο, διαπιστώνει το CNN. Και αναζητεί τις πιθανές εξηγήσεις για τα όσα παράδοξα συμβαίνουν στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
1) Ο κόσμος παράγει περισσότερο πετρέλαιο.
Η παραγωγή αργού πετρελαίου στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Λατινική Αμερική και άλλες περιοχές εκτός του Περσικού Κόλπου έχει αυξηθεί. Ομως, υπάρχουν όρια στο πόσο μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή τους αυτές οι χώρες, και η επιπλέον ποσότητα που αντλούν δεν είναι αρκετή για να καλύψει την απώλεια των 14 εκατ. βαρελιών την ημέρα από την αγορά.
Επομένως, όπως διαπιστώνει το CNN, η εξήγηση για τη συγκρατημένη άνοδο των τιμών δεν κρύβεται στην αυξημένη παραγωγή.
2) Υπάρχει απλώς πολύ πετρέλαιο εκεί έξω.
Μια αξιοσημείωτη ποσότητα αργού πετρελαίου –περίπου 580 εκατ. βαρέλια, σύμφωνα με την JP Morgan– βρισκόταν πριν από τον πόλεμο σε τάνκερ και σε χερσαίες αποθήκες. Αυτές οι αποθηκευμένες ποσότητες έχουν δημιουργήσει ένα σημαντικό «μαξιλάρι» για την αγορά. Η ιστορική απελευθέρωση πετρελαίου από στρατηγικά αποθέματα και η άρση των κυρώσεων από την κυβέρνηση Τραμπ για το ρωσικό και το ιρανικό πετρέλαιο πρόσθεσαν μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια επιπλέον βαρέλια στην αλυσίδα εφοδιασμού, δίνοντας στην αγορά κάποια πρόσθετη, αν και προσωρινή, ανακούφιση.
Ακόμα και έτσι, όλα αυτά μαζί καλύπτουν το κενό εφοδιασμού μόνο κατά περίπου 8 εκατ. βαρέλια την ημέρα, σημειώνει η Νατάσα Κανέβα της JP Morgan.
3) Η ζήτηση για πετρέλαιο μειώνεται.
Σύμφωνα με την JP Morgan, η ζήτηση έχει μειωθεί κατά τουλάχιστον 4,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Ορισμένοι καταναλωτές πράγματι αλλάζουν τη συμπεριφορά τους και αγοράζουν λιγότερα καύσιμα λόγω του υψηλού κόστους. Ομως οι ακριβές τιμές αποτελούν μόνο ένα μέρος της εξήγησης.
Στην πράξη, η προσφορά πετρελαίου έχει μειωθεί τόσο γρήγορα ώστε ορισμένα μέρη του κόσμου –ειδικά στη Μέση Ανατολή και στην Ασία– ξεμένουν από πετρέλαιο και καύσιμα. Η Ευρώπη προειδοποιεί ότι θα υπάρξουν ελλείψεις στα αεροπορικά καύσιμα.
Πρακτικά, νοικοκυριά και επιχειρήσεις δεν μπορούν να απαιτήσουν πετρέλαιο εάν δεν μπορούν να το προμηθευτούν. Οταν η ζήτηση μειώνεται, οι τιμές βυθίζονται μαζί της.
Ομως με προσφορά μόλις 8 εκατ. βαρελιών και μείωση της ζήτησης κατά 4 εκατ. βαρέλια, η αγορά δεν έχει καταφέρει ακόμα να αναπληρώσει τα 14 εκατ. βαρέλια/ημέρα που έχασε λόγω του κλεισίματος των Στενών. Αρα η τιμή του πετρελαίου θα έπρεπε να είναι πολύ υψηλότερη.
Ο λόγος για τον οποίο το πετρέλαιο δεν είναι ακόμα ακριβότερο εντοπίζεται, σύμφωνα με το CNN, στην κερδοσκοπία. Το μεγαλύτερο μέρος των συναλλαγών στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου πραγματοποιείται από αντισυμβαλλόμενους που αγοράζουν συμβόλαια για τη μελλοντική παράδοση αργού πετρελαίου για λόγους αντιστάθμισης κινδύνου. Αλλά περίπου 11% των ανοικτών συμβολαίων αγοράζονται και πωλούνται από κερδοσκοπικούς traders που δεν ενδιαφέρονταν να έχουν στην κατοχή τους πετρέλαιο.
Αυτές οι συναλλαγές έχουν τεράστια επιρροή στην αγορά και σήμερα οι traders στοιχηματίζουν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ θα αποχωρήσει γρήγορα από το Ιράν, περιορίζοντας έτσι τα περιθώρια ανόδου του πετρελαίου.
Εάν όμως ο πόλεμος συνεχιστεί τους καλοκαιρινούς μήνες, η εικόνα της αγοράς θα αλλάξει σημαντικά.
