ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Με φόντο τις τρέχουσες γεωπολιτικές κρίσεις και τα ασφυκτικά δημοσιονομικά περιθώρια, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα επιχειρήσουν στην άτυπη σύνοδο στην Κύπρο να ανοίξουν την πιο δύσκολη διαπραγμάτευση της επόμενης διετίας: τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης για το 2028-2034.
Η συζήτηση την Παρασκευή για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) δεν θα καταλήξει σε αποφάσεις. Η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. φιλοδοξεί, ωστόσο, να καθορίσει τη δυναμική μιας από τις πιο σύνθετες και πολιτικά φορτισμένες διαπραγματεύσεις. Για πρώτη φορά, οι ηγέτες καλούνται να τοποθετηθούν συλλογικά για έναν προϋπολογισμό που θα χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα παραδοσιακές πολιτικές της Ευρώπης όπως η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και ένα εντελώς νέο σύνολο προτεραιοτήτων, όπως η κοινή άμυνα.
Υπάρχει ένας ξεκάθαρος στόχος από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα: να υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του 2026. Για να επιτευχθεί, η διαπραγμάτευση πρέπει να ξεκινήσει τώρα – πριν από πιθανές νέες κρίσεις ή τον κρίσιμο εκλογικό κύκλο το 2027 σε χώρες όπως η Γαλλία, η Πολωνία, η Ιταλία, όπως αναφέρουν Ευρωπαίοι διπλωμάτες, οι οποίοι υπενθυμίζουν ότι η συζήτηση στην Κύπρο είναι εκείνη που δεν έγινε στη σύνοδο κορυφής τον Μάρτιο, όταν οι ηγέτες επικεντρώθηκαν στην κρίση στη Μέση Ανατολή. Αυτή τη φορά, η επιδίωξη είναι διαφορετική: να συνδεθούν ευθέως οι τρέχουσες προκλήσεις –από την ενεργειακή ασφάλεια έως την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα– με το μελλοντικό ταμείο, που θα τις χρηματοδοτήσει. Το μήνυμα σαφές: χωρίς έγκαιρη συμφωνία, η Ε.Ε. κινδυνεύει να βρεθεί το 2028 χωρίς λειτουργικό προϋπολογισμό, ώστε να αντιμετωπίσει τις ίδιες κρίσεις που σήμερα συζητάει.
Η κυπριακή προεδρία δεν στοχεύει σε άμεσες συγκλίσεις, αλλά στην πολιτική «ωρίμανση» της διαπραγμάτευσης. Μέσα από διμερείς τεχνικές διαβουλεύσεις, το επόμενο διάστημα επιδιώκει να «χαρτογραφήσει» τις θέσεις των κρατών-μελών και να διαμορφώσει το διαπραγματευτικό πλαίσιο, που θα παρουσιαστεί με αριθμούς στις αρχές Ιουνίου. Ζητούμενο είναι να διασφαλιστεί κοινή βάση, χωρίς να πειραχτούν προσώρας οι «κόκκινες γραμμές».
Στον πυρήνα της συζήτησης βρίσκεται ένα δύσκολο τρίλημμα: περισσότερες φιλοδοξίες, λιγότερα κονδύλια και πολιτική απροθυμία για αύξηση των εθνικών συνεισφορών από χώρες, όπως η Γαλλία. Η Κομισιόν προτείνει προϋπολογισμό κοντά στα 2 τρισ. ευρώ και εισάγει νέους «ίδιους πόρους» –από το σύστημα εμπορίας ρύπων έως φόρους σε μεγάλες επιχειρήσεις και προϊόντα, όπως ο καπνός– για να καλύψει μέρος του κενού. Ωστόσο τα κράτη-μέλη παραμένουν διχασμένα, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να χρηματοδοτηθεί και η αποπληρωμή του κοινού χρέους του Next Generation EU.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο λόγω του γεωπολιτικού περιβάλλοντος. Οπως επισημαίνουν Ευρωπαίοι διπλωμάτες, κρίσεις όπως αυτή στη Μέση Ανατολή θα καθορίσουν τις διαπραγματεύσεις.
Η προτεινόμενη «αρχιτεκτονική» του νέου ΠΔΠ αντανακλά αυτή τη μετατόπιση. Διατηρείται ένας μεγάλος πυλώνας για τη συνοχή, τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη, αλλά ενισχύονται ταυτόχρονα κονδύλια για ανταγωνιστικότητα, καινοτομία και άμυνα. Παράλληλα, η Κομισιόν προωθεί ένα πιο ευέλικτο μοντέλο, με εθνικά και περιφερειακά σχέδια, που θα συγκεντρώνουν διαφορετικές χρηματοδοτικές γραμμές.
Αυτή η προσέγγιση προκαλεί ήδη αντιδράσεις, με χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία να πιέζουν για διατήρηση ισχυρών εγγυήσεων για τις περιφέρειες, φοβούμενες ότι η ευελιξία θα οδηγήσει σε αποδυνάμωση της πολιτικής συνοχής.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ενδιάμεση θέση, καθώς δεν χάνει σε επίπεδο συνολικών πόρων (μόλις -1,0% στην πολιτική συνοχής), ωστόσο ανησυχεί για τη μετατόπιση της φιλοσοφίας του προϋπολογισμού. Μεγαλύτερη ευελιξία μπορεί να δώσει περιθώρια προσαρμογής, εκτιμούν αρμόδιες πηγές, αλλά ταυτόχρονα ενέχει κινδύνους για τη σταθερότητα της χρηματοδότησης των περιφερειών και την ισορροπία μεταξύ ευρωπαϊκών και εθνικών προτεραιοτήτων.
Η συζήτηση στην Κύπρο αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα δώσει το πρώτο «σήμα» για το πού μπορεί –ή δεν μπορεί– να υπάρξει σύγκλιση. Και σε μια διαπραγμάτευση όπου «τίποτα δεν συμφωνείται αν δεν συμφωνηθούν όλα», το σήμα αυτό θα αποδειχθεί καθοριστικό.
