Η παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ από το Ιράν και οι επιπλοκές στην παγκόσμια αγορά ενέργειας στρώνουν το έδαφος για τη διατύπωση προτάσεων που αφορούν τη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών για τις εξαγωγές του Κόλπου.
Τις τελευταίες εβδομάδες, η Σαουδική Αραβία επιχείρησε να παρακάμψει τα Στενά του Ορμούζ μέσω του αγωγού της, μεταφέροντας περίπου 7 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως στην Ερυθρά Θάλασσα. Διατήρησε έτσι ένα επίπεδο των εξαγωγών της πριν από τον πόλεμο. Αντίστοιχα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξάντλησαν τις δυνατότητες στον αγωγό αργού πετρελαίου τους, εξάγοντας έως και 1,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα στον Κόλπο του Ομάν. Ομως τα βήματα αυτά δεν είναι σε θέση να αποκαταστήσουν τη μεταφορική ικανότητα μέσω του θαλάσσιου περάσματος στο Ορμούζ. Στο πλαίσιο αυτό, ειδικοί έχουν αρχίσει να διερευνούν τις δυνατότητες για επενδύσεις σε εναλλακτικές υποδομές που θα ήταν σε θέση να λειτουργήσουν ως παρακαμπτήριες οδοί.
Ο Γκάμπριελ Κόλινς, του Baker Institute of Public Policy, μελέτησε το σενάριο ενός εξαιρετικά φιλόδοξου project το οποίο ονομάζει «Σούπερ Εξπρές Αγωγός» του Κόλπου. Η πρόταση αφορά την κατασκευή δύο δίδυμων αγωγών, με διάμετρο 56 ίντσες, οι οποίοι θα μπορούσαν να μεταφέρουν 5 εκατ. βαρέλια ο καθένας ημερησίως. Θα εκτείνονται σε 1.800 χλμ. από το νότιο Ιράκ μέσω του Κουβέιτ, και στη συνέχεια κατά μήκος της ακτής, για την παραλαβή πετρελαίου από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Θα τερματίζουν σε δύο λιμάνια του Ομάν, Ντουκμ και Σαλαλάχ, αποφεύγοντας τους φραγμούς τόσο της Ερυθράς Θάλασσας όσο και του Κόλπου. Αυτό σημαίνει θεωρητικά ότι το πετρέλαιο θα μπορούσε να ρέει ελεύθερα ανατολικά στον Ινδικό Ωκεανό προς τους βασικούς –Ασιάτες– πελάτες των κρατών του Κόλπου. Ωστόσο, η υποδομή θα απαιτούσε έως και επτά χρόνια για την κατασκευή της, η οποία θα κόστιζε έως και 55 δισ. δολάρια, μαζί με τις περιφερειακές υποδομές και τα μέτρα ασφάλειας και άμυνας για την προστασία τους.
«Για να μειωθεί η επιρροή του Ιράν στην παγκόσμια οικονομία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θα πρέπει να κατασκευάσουν μεγάλης κλίμακας ενεργειακές υποδομές ώστε να παρακάμψουν τα Στενά του Ορμούζ. Η στρατηγική αυτή θα πρέπει να συνδυαστεί με ισχυρές άμυνες κατά των drones για την προστασία των νέων υποδομών», σημειώνει ο Λάντον Ντέρεντζ, αντιπρόεδρος του Atlantic Council για την Ενέργεια και τις Υποδομές. Από την πλευρά του, ο αντιπρόεδρος του American Foreign Policy Council, Ιλάν Μπέρμαν, παρέθεσε πρόσφατα με κείμενο εργασίας τις υποψήφιες διαδρομές που δυνητικά θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ.
Για να μειωθεί η επιρροή του Ιράν στην παγκόσμια οικονομία, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους θα πρέπει να κατασκευάσουν μεγάλης κλίμακας ενεργειακές υποδομές.
Κατ’ αρχάς, η Κασπία Θάλασσα. Το μερίδιο που κατέχει στην παγκόσμια αγορά ενέργειας είναι σχετικά μέτριο –2% έως 3% του πετρελαίου και 8% έως 9% του φυσικού αερίου–, αν και η περιοχή φιλοξενεί δυναμικούς παραγωγούς, όπως το Καζακστάν και το Αζερμπαϊτζάν, οι οποίοι μαζί παράγουν περισσότερα από 2 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Με τα κατάλληλα κίνητρα εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να κατευθύνουν μεγαλύτερο μέρος αυτής της ροής προς τη Δύση. Στο ίδιο πλαίσιο, η περαιτέρω επέκταση του Μέσου Διαδρόμου –δίκτυο μεταφορών που συνδέει την Ανατολική Ασία με την Ευρώπη μέσω της Κεντρικής Ασίας, της Κασπίας Θάλασσας και του νότιου Καυκάσου– θεωρείται ότι θα μπορούσε να συνδράμει περαιτέρω ως εναλλακτική λύση τόσο για τις βόρειες όσο και για τις νότιες διαδρομές. Το Αζερμπαϊτζάν έγινε μάλιστα στόχος ιρανικών drones και πυραύλων κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, γεγονός που ενδεχομένως θέτει τις βάσεις για εμβάθυνση της φιλοδυτικής στάσης του.
Επειτα, η Αφρική. Οι μεγάλοι παραγωγοί ενέργειας στα δυτικά και στα νότια, όπως η Νιγηρία και η Ανγκόλα, μαζί με αναδυόμενους «παίκτες», όπως η Μοζαμβίκη, θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε μια νέα αρχιτεκτονική της παγκόσμιας αγοράς μέσω των προμηθειών τους σε αργό πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η προσδοκία είναι ότι η περιοχή θα μπορούσε να αυξήσει σχετικά γρήγορα τις ήδη αξιοσημείωτες εξαγωγές της – 1,6 εκατ. βαρέλια την ημέρα για τη Νιγηρία και περίπου 1 εκατ. βαρέλια για την Ανγκόλα.
Στη συνέχεια, ο Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης. Προτάθηκε για πρώτη φορά το 2023 ως αντίβαρο στην πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος» της Κίνας και στοχεύει στη δημιουργία νέων θαλάσσιων, σιδηροδρομικών και οδικών οδών για το εμπόριο και την ενέργεια, από την Ινδία προς την Ευρώπη μέσω του Περσικού Κόλπου και του Λεβάντε. Το έργο δεν έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο, αν και οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ δημιουργούν επιπλέον κίνητρο για την επιτάχυνση των διαδικασιών.
«Οι εξαγωγείς πετρελαίου της Μέσης Ανατολής χρειάζονται ένα σχέδιο Β. Ο αποτελεσματικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν σημαίνει ότι η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και άλλες χώρες ενδέχεται να καταλήξουν να πληρώνουν διόδια για να διαθέτουν τις εξαγωγές τους σε αγοραστές σε όλο τον κόσμο. Συνεπώς υπάρχει ένα σημαντικό οικονομικό κίνητρο για τα κράτη του Κόλπου να αρχίσουν σοβαρά να κατασκευάζουν εναλλακτικές διαδρομές αγωγών», υπογραμμίζει από την πλευρά του ο αναλυτής του Reuters, Τζορτζ Χέι.
Το βέβαιο είναι ότι η ανάπτυξη νέων υποδομών αποτελεί μακροπρόθεσμη προοπτική και σε καμία περίπτωση δεν αναιρεί την ανάγκη άμεσης άρσης του αδιεξόδου στα Στενά του Ορμούζ.
