Εναν ακριβό ενεργειακά χειμώνα προεξοφλούν πλέον οι αγορές, μετά τη νέα κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και τη διεύρυνση των διαταραχών στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Βεβαίως, με έναν απρόβλεπτο Ντόναλντ Τραμπ από τη μία πλευρά και ένα ιρανικό καθεστώς έτοιμο για όλα προκειμένου να διατηρηθεί στην εξουσία από την άλλη, κάθε πρόβλεψη για την εξέλιξη της κρίσης παραμένει επισφαλής. Ωστόσο, οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να τιμολογούν ένα δυσμενές σενάριο για τους επόμενους μήνες. Τρεις παράγοντες τροφοδοτούν αυτή την ανησυχία: η επέκταση της γεωπολιτικής απειλής προς την Ερυθρά Θάλασσα, η πρωτοφανής στενότητα στη διεθνή δυναμικότητα διύλισης και η εκ νέου εκτίναξη των τιμών του φυσικού αερίου, την ώρα που η Ευρώπη πρέπει να γεμίσει τις αποθήκες της ενόψει του χειμώνα.
1. Νέο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα. Η επέκταση της σύγκρουσης με το Ιράν προς την Ερυθρά Θάλασσα, μετά τις απειλές των Χούθι για ναυτικό αποκλεισμό των σαουδαραβικών εξαγωγών και τα χτυπήματα σε δύο πετρελαιοφόρα την περασμένη εβδομάδα, έθεσε υπό απειλή και τη δεύτερη σημαντικότερη οδό μεταφοράς πετρελαίου από την περιοχή του Περσικού Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ ως εναλλακτική διαδρομή για τις εξαγωγές της, προκειμένου να περιορίσει την εξάρτησή της από την προβληματική δίοδο των Στενών του Ορμούζ. Μέσω της διαδρομής αυτής μεταφέρονται 4-5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Οι απειλές των Χούθι για αποκλεισμό της διόδου ήταν αρκετές για να πυροδοτήσουν νέο ράλι στην αγορά. Η τιμή του Brent ξεπέρασε την περασμένη Πέμπτη τα 100 δολάρια το βαρέλι, φθάνοντας στα 100,69 δολάρια, και ανέτρεψε τις προσδοκίες για σταδιακή αποκλιμάκωση και επιστροφή των πετρελαϊκών ροών στην κανονικότητα που είχε δημιουργήσει η εκεχειρία της 17ης Ιουνίου.
Η αβεβαιότητα έχει επεκταθεί πλέον σε ένα πολύ μεγαλύτερο τμήμα της εφοδιαστικής αλυσίδας της Μέσης Ανατολής, αυξάνοντας το γεωπολιτικό ασφάλιστρο στις τιμές του πετρελαίου.
Οι απειλές των Χούθι για αποκλεισμό των σαουδαραβικών εξαγωγών ήταν αρκετές για να πυροδοτήσουν νέο ράλι στην αγορά. Η τιμή του Brent ξεπέρασε την περασμένη Πέμπτη τα 100 δολάρια το βαρέλι, φθάνοντας στα 100,69 δολάρια.
2. Η κρίση μεταφέρεται στα διυλιστήρια. Στις απώλειες της Μέσης Ανατολής προστίθεται πλέον και μια δεύτερη, δυνητικά πιο επίμονη κρίση: αυτή των διυλιστηρίων. Στη νέα φάση των πολεμικών συγκρούσεων το πρόβλημα μετακινείται από την παραγωγή και τη μεταφορά του αργού πετρελαίου στη δυνατότητα μετατροπής του σε τελικά προϊόντα – βενζίνη, ντίζελ και άλλα καύσιμα. Σημαντικός αριθμός διυλιστηρίων στον Κόλπο έχει πληγεί, χωρίς μέχρι σήμερα να υπάρχει σαφής εικόνα για τον χρόνο επαναλειτουργίας τους. Την ίδια στιγμή, η Κίνα έχει μειώσει αισθητά τη δραστηριότητα διύλισης, περιορίζοντας την παραγωγή της κατά περίπου 3 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Παράλληλα, περιορίζει τις εξαγωγές βενζίνης και ντίζελ προκειμένου να προστατεύσει την εσωτερική αγορά από τις επιπτώσεις του ελλείμματος εισαγωγών από τον Περσικό Κόλπο.
Ακόμη μεγαλύτερη πίεση, ιδιαίτερα στην αγορά του ντίζελ, προκαλεί η διακοπή των ρωσικών εξαγωγών. Η Μόσχα επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που έχουν προκαλέσει στην εσωτερική αγορά οι ουκρανικές επιθέσεις με drones κατά ενεργειακών υποδομών. Δέκα ρωσικά διυλιστήρια έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας, ενώ τα ουκρανικά πλήγματα συνεχίζουν να στοχεύουν αυτές τις κρίσιμες για τη ρωσική οικονομία εγκαταστάσεις. Η Ρωσία αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο εξαγωγέα ντίζελ παγκοσμίως, καλύπτοντας περίπου το 11% της διεθνούς ζήτησης. Η απουσία αυτών των ποσοτήτων από την αγορά ασκεί ισχυρές πρόσθετες πιέσεις στις τιμές. Τα πολλαπλά μέτωπα έχουν δημιουργήσει ένα τεράστιο έλλειμμα στην παγκόσμια αγορά διύλισης, το οποίο, σύμφωνα με αναλυτές, δύσκολα θα καλυφθεί ακόμη και εάν υπάρξει αποκλιμάκωση στον Περσικό Κόλπο, όσο συνεχίζονται τα ουκρανικά χτυπήματα στις ρωσικές υποδομές. Σήμερα η παγκόσμια δυναμικότητα διύλισης υπολείπεται κατά περίπου 8,5 εκατ. βαρέλια αργού ημερησίως σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την έναρξη του πολέμου.
Αυτή η στενότητα εξηγεί και τη δυσανάλογη άνοδο της τιμής του ντίζελ σε σχέση τόσο με τη βενζίνη όσο και με το ίδιο το αργό πετρέλαιο. Από την εκεχειρία της 17ης Ιουνίου έως και τις 23 Ιουλίου, η τιμή Platts του ντίζελ κίνησης έχει αυξηθεί κατά 53,6%. Στο ίδιο διάστημα, οι τιμές της βενζίνης έχουν ενισχυθεί κατά 29% και η διεθνής τιμή του Brent κατά 26%. Το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σε αυτή τη φάση η αγορά είναι το κατά πόσον το διαθέσιμο αργό μπορεί να μετατραπεί στις ποσότητες καυσίμων που χρειάζεται η παγκόσμια οικονομία.
3. Το μέτωπο του φυσικού αερίου. Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή ενέτεινε τις πιέσεις στην αγορά LNG, εκτοξεύοντας τις τιμές στον ολλανδικό κόμβο TTF, που αποτελεί το βασικό σημείο αναφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. Από περίπου 40 ευρώ ανά μεγαβατώρα μετά την εκεχειρία, οι τιμές του TTF ξεπέρασαν τα 63 ευρώ. Βρίσκονται δηλαδή σε επίπεδα υπερδιπλάσια από τα περίπου 31 ευρώ πριν από την έναρξη του πολέμου. Τα προθεσμιακά συμβόλαια παραμένουν πάνω από τα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα μέχρι και τον Ιανουάριο του 2027, που σημαίνει ότι η αγορά δεν αντιμετωπίζει την άνοδο ως μια πρόσκαιρη διαταραχή λίγων εβδομάδων. Και αυτό συμβαίνει σε μια ιδιαίτερα δυσμενή συγκυρία για την Ευρώπη. Οι αποθήκες φυσικού αερίου είχαν αδειάσει περισσότερο από το συνηθισμένο μετά τον προηγούμενο χειμώνα, με την πληρότητά τους να υποχωρεί στο 28% τον Απρίλιο. Σήμερα βρίσκονται περίπου στο 54%, εξακολουθούν όμως να απέχουν σχεδόν 20 ποσοστιαίες μονάδες από τον ιστορικό εποχικό μέσο όρο. Πρόκειται για το δεύτερο χαμηλότερο επίπεδο για τη συγκεκριμένη περίοδο τα τελευταία 15 χρόνια. Η Ευρώπη είναι επομένως υποχρεωμένη να αναπληρώσει σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου μέσα στους επόμενους μήνες σε μια αγορά πολύ ακριβότερη από εκείνη που ανέμενε πριν από την τελευταία κλιμάκωση. Το αυξημένο κόστος της αναπλήρωσης των αποθεμάτων θα περάσει αναπόφευκτα και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για έναν ακόμη ακριβό ενεργειακά χειμώνα.
Οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος στη χονδρεμπορική αγορά κινούνται τον Ιούλιο πάνω από 22% υψηλότερα από τις τιμές του Ιουνίου προεξοφλώντας αυξήσεις στα κυμαινόμενα τιμολόγια του Αυγούστου.
Η νέα κρίση βρίσκει την Ευρώπη –και μαζί της την Ελλάδα– στην ίδια δομικά ευάλωτη θέση, ως οικονομίες με υψηλή ενεργειακή εξάρτηση και μεγάλη έκθεση στις διεθνείς τιμές φυσικού αερίου και πετρελαίου. Διατήρηση των τιμών σε υψηλά επίπεδα θα επαναφέρει πληθωριστικές πιέσεις, θα αυξήσει το κόστος παραγωγής και μεταφορών και θα δοκιμάσει εκ νέου τις αντοχές νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Το αρμόδιο κυβερνητικό επιτελείο καλείται να αντιμετωπίσει το διπλό μέτωπο τιμών καυσίμων και ηλεκτρικού ρεύματος με το βάρος να δίνεται στο ντίζελ κίνησης ως ο βασικός παράγοντας που μπορεί να πυροδοτήσει νέο κύκλο ανατιμήσεων σε ολόκληρη την οικονομία. Οι τιμές και των δύο προϊόντων βρίσκονται μια ανάσα από τα 2 ευρώ/λίτρο, τιμή που θα είχαν ξεπεράσει χωρίς την επιδότηση των διυλιστηρίων (10 λεπτά για τη βενζίνη και 5 για το ντίζελ). Τη συνδρομή των διυλιστηρίων στη συγκράτηση των τιμών επισημαίνει στην «Κ» ο πρόεδρος του ΣΕΕΠΕ Γιάννης Αληγιζάκης. Οπως εξηγεί, στη διάρκεια ενός μήνα, η αύξηση της διυλιστηριακής τιμής της βενζίνης συγκρατήθηκε μετά την επιδότηση στο 3,6% και στην αντλία στο 1,5%. Η διυλιστηριακή τιμή του ντίζελ επίσης συγκρατήθηκε αλλά σε μικρότερο βαθμό, λόγω και της μεγαλύτερης αύξησης της τιμής Platts αλλά και της μικρότερης επιδότησης. Το ίδιο διάστημα η διυλιστηριακή τιμή του ντίζελ μετά την επιδότηση αυξήθηκε 29% έναντι αύξησης 53,6% της τιμής Platts και η τιμή της αντλίας κατά 18%. Την Πέμπτη, 23 του μηνός, η μέση πανελλαδική τιμή του ντίζελ ξεπέρασε αυτή της βενζίνης και διαμορφώθηκε στα 1,998 ευρώ/λίτρο έναντι 1,996 ευρώ/λίτρο της βενζίνης. Σε τουριστικούς νομούς της χώρας οι τιμές και στα δύο προϊόντα έσπασαν την τελευταία εβδομάδα το φράγμα των δύο ευρώ. Οι τιμές ρεύματος στη χονδρεμπορική αγορά κινούνται τον Ιούλιο πάνω από 22% υψηλότερα από τις τιμές του Ιουνίου προεξοφλώντας αυξήσεις στα τιμολόγια του Αυγούστου, με τις αυξητικές τάσεις του φυσικού αερίου να προοιωνίζονται υψηλές τιμές ρεύματος για τη χειμερινή περίοδο.
