Με «μαγιά» της τάξης του 1,2-1,3 δισ. ευρώ για νέα μέτρα πλησιάζει η κυβέρνηση σε μία ΔΕΘ μεγάλης πολιτικής βαρύτητας και με αυξημένες απαιτήσεις λόγω του δύσκολου γεωπολιτικού σκηνικού. Εμπόδιο στη διεύρυνση του πακέτου αυτού αποτελεί όχι η έλλειψη του απαραίτητου δημοσιονομικού χώρου, αλλά το όριο αύξησης των δαπανών, το οποίο έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και αποτρέπει την εξάντληση των διαθέσιμων πόρων. Ωστόσο, ενάμιση μήνα πριν από τις κρίσιμες εξαγγελίες, οι οποίες θα διαμορφώσουν και το προεκλογικό τοπίο, αναδύονται ήδη δύο πηγές για μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμού, φέρνοντας πιθανώς το ύψος του τελικού πακέτου πιο κοντά στα 2 δισ. ευρώ. Πρόκειται για δύο σημεία που τελούν ακόμη υπό διαπραγμάτευση με την Κομισιόν.
Το πρώτο είναι η ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για τις ενεργειακές δαπάνες, μία επιλογή που άνοιξε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις αρχές Ιουνίου. Η λίστα με τα έργα, τα οποία θα πρέπει να στοχεύουν σε ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, αλλά σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών εκτιμάται ότι θα ανέλθει στα 300-500 εκατ. ευρώ για το 2027. Αν ενεργοποιηθεί η ρήτρα για αυτό το ποσό, τότε δημιουργείται ένας αντίστοιχος δημοσιονομικός χώρος για παροχές.
Δεύτερο κρίσιμο για το μέγεθος του οικονομικού πακέτου της ΔΕΘ είναι το πόσα από τα έσοδα από την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής θα θεωρηθούν μόνιμου χαρακτήρα. Ενδεικτικά, το 2024 τα έσοδα από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής ανήλθαν σε 1,7 δισ. ευρώ και το 2025 εκτιμάται ότι διαμορφώθηκαν κοντά στα 2,2 δισ. ευρώ. Τα ποσά αυτά δεν μπορούν βέβαια να μεταφραστούν άμεσα σε μέτρα στήριξης, αλλά εφόσον κρίνονται διατηρήσιμα, βελτιώνουν τη μεσοπρόθεσμη δημοσιονομική εικόνα της χώρας, συμβάλλοντας στην αύξηση του πρωτογενούς πλεονάσματος και στην ταχύτερη μείωση του χρέους. Συνεπώς, διευκολύνουν τον σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση μόνιμων παρεμβάσεων εντός του ανώτατου ορίου δαπανών.
Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία εκτέλεσης του κρατικού προϋπολογισμού που δημοσιεύθηκαν αυτή την εβδομάδα, το πρώτο εξάμηνο καταγράφηκε πρωτογενές πλεόνασμα 4,48 δισ. ευρώ έναντι στόχου για 1,953 δισ. ευρώ. Για τη σημαντική αυτή υπέρβαση ευθύνονται κυρίως οι χαμηλότερες δαπάνες, αλλά και τα υψηλότερα φορολογικά έσοδα. Συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά τα φορολογικά έσοδα, διαμορφώθηκαν 2,1% υψηλότερα του στόχου στο εξάμηνο, ενώ μόνο τον Ιούνιο ήταν 9,4% πάνω από τον στόχο. Τα αναλυτικά στοιχεία που θα δημοσιευθούν αργότερα μέσα στον μήνα θα δείξουν από ποιες κατηγορίες φόρων προήλθε η σημαντική αυτή υπέρβαση. Δεδομένου, όμως, ότι ο Ιούνιος ήταν μήνας υψηλού πληθωρισμού (4,4% σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ), το πιθανότερο είναι ότι μέρος της αύξησης αντανακλά τις υψηλότερες εισπράξεις από έμμεσους φόρους, όπως ΦΠΑ και ΕΦΚ.
Οι δαπάνες για έργα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας και μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα εκτιμάται ότι θα ανέλθουν στα 300-500 εκατ. ευρώ για το 2027.
Οσο ακόμη απέχει η προοπτική αποκλιμάκωσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή και οι τιμές της ενέργειας παραμένουν σε υψηλότερα επίπεδα, αυτό το περιβάλλον υψηλότερου πληθωρισμού θα συνεχίσει να τροφοδοτεί τα φορολογικά έσοδα, συμβάλλοντας στη διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων. Εφόσον με τη σειρά τους τα αυξημένα έσοδα αποδειχθούν διατηρήσιμα, θα ενισχυθεί και η δημοσιονομική ευελιξία της κυβέρνησης για τον σχεδιασμό νέων μέτρων το 2027, πάντοτε εντός του επιτρεπόμενου ορίου δαπανών.
Η υπέρβαση του στόχου του πρωτογενούς πλεονάσματος το 2025 έδωσε ήδη «ανάσα» στον σχεδιασμό του πακέτου της ΔΕΘ. Το πρωτογενές πλεόνασμα ανήλθε πέρυσι σε 4,9% του ΑΕΠ έναντι στόχου 3,9%, μία υπέρβαση που μεταφράστηκε σε υπερπλεόνασμα 2,9 δισ. ευρώ. Εξαιτίας των ευρωπαϊκών κανόνων για το όριο αύξησης δαπανών, εξ αυτών το 1 δισ. ευρώ μπορεί να διανεμηθεί σε μόνιμες παροχές το 2027.
Στο επίκεντρο προβλέπεται να βρεθεί η στήριξη ελευθέρων επαγγελματιών και μικρών επιχειρήσεων, ενώ ανάμεσα στα μέτρα που τίθενται στο τραπέζι είναι μία νέα αύξηση του κατώτατου μισθού.
Σημειώνεται ότι από το υπερπλεόνασμα του 2025 προέκυπτε επιπλέον 1 δισ. ευρώ για μέτρα στήριξης φέτος, πέραν του ποσού που προέβλεπε ο προϋπολογισμός του 2026. Ωστόσο, μετά την ανακοίνωση των δύο πακέτων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του πολέμου στη Μέση Ανατολή, το οικονομικό επιτελείο εκτιμούσε ότι απομένουν περίπου 150-200 εκατ. ευρώ εντός του στόχου δαπανών για το 2026. Ο σχεδιασμός του πακέτου παροχών για το 2027 έχει ήδη ξεκινήσει αλλά αναμένεται να οριστικοποιηθεί αμέσως πριν από τη ΔΕΘ, όχι μόνο για να εξασφαλιστεί περισσότερος χρόνος συζητήσεων, αλλά και λόγω τυχόν εκτάκτων αναγκών από τις εξελίξεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Στο επίκεντρο προβλέπεται να βρεθεί η στήριξη των ελεύθερων επαγγελματιών και των μικρών επιχειρήσεων, ενώ ανάμεσα στα μέτρα που τίθενται στο τραπέζι είναι μία νέα αύξηση του κατώτατου μισθού, η μείωση ή η πλήρης κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τις επιχειρήσεις και η μείωση της προκαταβολής φόρου για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Πέραν του νέου πακέτου που σχηματίζεται, ο προϋπολογισμός του 2027 «κουβαλά» ήδη μέτρα άνω των 2 δισ. ευρώ, τα οποία είτε έχουν εξαγγελθεί ήδη από την περυσινή ΔΕΘ είτε εντάχθηκαν στα φετινά πακέτα στήριξης. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται η πλήρης κατάργηση του ΕΝΦΙΑ σε μικρούς οικισμούς με πληθυσμό κάτω των 1.500 κατοίκων, η κατάργηση του συμψηφισμού της προσωπικής διαφοράς και η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά μισή ποσοστιαία μονάδα.
