Η καθυστέρηση στην ανάπτυξη μονάδων αποθήκευσης και η μη εφαρμογή μηχανισμού προαγοράς εφεδρικής ισχύος, που θα εξισορροπεί τις μεταβολές στη ζήτηση και στην παραγωγή κυρίως των ΑΠΕ (αγορά εξισορρόπησης), αυξάνουν το κόστος ρεύματος, παρά τις ολοένα συχνότερες μηδενικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Το φαινόμενο των μηδενικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και της περικοπής σημαντικού μέρους της παραγωγής των ΑΠΕ, που δεν είναι δυνατόν να απορροφηθεί, κατά τις μεσημεριανές ώρες (10.00-16.00), τείνει πλέον να καταστεί η νέα κανονικότητα στην ελληνική αγορά ηλεκτρισμού, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλής αιολικής παραγωγής. Η εικόνα αυτή, ωστόσο, είναι παραπλανητική.
Πίσω από τις «δωρεάν» μεσημεριανές MWh κρύβεται μια ξέχωρη σημαντική χρέωση (λογαριασμός προσαύξησης ΛΠ3), η οποία περνάει αδιαφανώς στο συνολικό κόστος προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας που βλέπουμε στους λογαριασμούς μας.
Η χρέωση αυτή συνδέεται κυρίως με την αποζημίωση που ζητούν (pay as bid) οι συμβατικές μονάδες παραγωγής όταν ο ΑΔΜΗΕ τις καλεί-αναγκάζει (constraint) να λειτουργήσουν (redispatching) όταν παραγκωνίζονται από τις φθηνότερες ΑΠΕ στο χρηματιστήριο ή επιλέγουν να μη λειτουργήσουν τις ώρες με χαμηλές τιμές, με στόχο να διασφαλιστεί κατά 100% η «ευστάθεια» του συστήματος.
Οπως φαίνεται και στο σχετικό διάγραμμα, τις ώρες 10.00-16.00 τον περασμένο Απρίλιο και τον Μάιο, κατά τις οποίες η τιμή της Αγοράς Επόμενης Ημέρας (MCP) μηδενίζεται, ο Ελληνας καταναλωτής καταλήγει να πληρώνει την ηλεκτρική ενέργεια με πραγματικό πρόσθετο κόστος περίπου 40-45 €/MWh (ΛΠ3) κατά μέση τιμή. Αντίθετα, ένας Βούλγαρος εισαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας δεν επιβαρύνεται με το αντίστοιχο κόστος όταν αγοράζει ενέργεια από την Ελλάδα, ενέργεια με την οποία φορτίζει τις εγκατεστημένες μπαταρίες του και εξάγει την αποθηκευμένη ενέργεια στη βραδινή αιχμή κυρίως στη Ρουμανία.
Επιπλέον στη χρέωση αυτή (ΛΠ3) περιλαμβάνεται η ξέχωρη αμοιβή κυρίως των συμβατικών μονάδων (αγορά εξισορρόπησης), ελλείψει αποθήκευσης, για να αυξομειώνουν την ισχύ τους καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας ώστε να παρακολουθούν τις μεταβολές στη στοχαστική παραγωγή των ΑΠΕ ή και τις μεταβολές της ζήτησης.
Πάλι η μη δέσμευση των συμβατικών μονάδων να παρέχουν την αναγκαία εφεδρική ισχύ έναντι αμοιβής, που θα έχει προκύψει από διαγωνιστική διαδικασία την προηγούμενη ημέρα, ήτοι προαγοράς της αναγκαίας εφεδρικής ισχύος, αναγκάζει τον ΑΔΜΗΕ να προβαίνει σε πολύ περισσότερες μεταβολές στην ισχύ των μονάδων σε πραγματικό χρόνο, με αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση των ποσοτήτων ενέργειας εξισορρόπησης.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι προφανές:
Γιατί δεν εφαρμόζεται και στην Ελλάδα η προαγορά ισχύος μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών, όπως συμβαίνει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, ώστε να περιοριστούν οι ποσότητες ενέργειας εξισορρόπησης που θα απαιτηθούν σε πραγματικό χρόνο και επομένως το αντίστοιχο κόστος;
Η πρόσφατη μελέτη του ENTSO-E αναδεικνύει τη σημαντική απόκλιση της λειτουργίας της ελληνικής αγοράς εξισορρόπησης από τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές αγορές. Η απόκλιση αυτή μεταφράζεται τελικά σε υψηλότερες και λιγότερο διαφανείς χρεώσεις για τον Ελληνα καταναλωτή.
Η άμεση εφαρμογή μηχανισμών προαγοράς ισχύος εφεδρειών και η ταχεία ανάπτυξη της αποθήκευσης αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.
Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά. Το 2025 η Ελλάδα χρειάστηκε περίπου 7,5 TWh ενέργειας εξισορρόπησης, ενώ η Γερμανία μόλις 1 TWh. Με άλλα λόγια, για κάθε 100 MWh ηλεκτρικής ενέργειας που παράγονται στην Ελλάδα απαιτούνται περίπου 13,7 MWh εξισορρόπησης, έναντι μόλις 0,21 MWh στη Γερμανία.
Και όμως, η απαραίτητη μεταρρύθμιση έχει καθυστερήσει επί χρόνια. Παρότι το Market Reform Plan συμφωνήθηκε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη από το 2021, δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Ακόμη και η αναλυτική πρόταση που υπέβαλε ο ΑΔΜΗΕ πριν από ένα χρόνο παραμένει σε εκκρεμότητα. Οι κυριότερες αντιδράσεις προέρχονται από τους παραγωγούς συμβατικών μονάδων, οι οποίοι ωφελούνται από τη διατήρηση του σημερινού πλαισίου λειτουργίας της αγοράς εξισορρόπησης και ειδικότερα από τον μηχανισμό ανακατανομής.
Τα οικονομικά μεγέθη είναι αποκαλυπτικά:
Το 2025 οι συμβατικές μονάδες παραγωγής (υδροηλεκτρικές και θερμικές) εισέπραξαν περίπου 1 δισ. ευρώ για παροχή εφεδρικής ισχύος, ήτοι υπηρεσίες εξισορρόπησης, ενώ τα έσοδά τους από την πώληση ενέργειας στο Χρηματιστήριο Ενέργειας διαμορφώθηκαν περίπου στα 3 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι αμείφθηκαν για την ενέργεια εξισορρόπησης με τιμές της τάξης των 250-300 €/MWh, όταν την αντίστοιχη ενέργεια την αγοράζουμε από το χρηματιστήριο κατά μέσον όρο με τιμή κοντά στα 100 €/MWh. Παράλληλα, η ρίζα του προβλήματος συνδέεται και με την ταχεία ανάπτυξη φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων τα τελευταία χρόνια χωρίς παράλληλη ανάπτυξη επαρκών υποδομών αποθήκευσης. Η απουσία αυτόνομων μονάδων αποθήκευσης περιορίζει την ικανότητα του συστήματος να απορροφά τη μεσημεριανή υπερπαραγωγή των φωτοβολταϊκών και αυξάνει τις ανάγκες σε ενέργεια εξισορρόπησης του συστήματος.
Οι μπαταρίες θα μπορούσαν να προσφέρουν διπλό όφελος: αφενός να απορροφούν την πλεονάζουσα παραγωγή των φωτοβολταϊκών περιορίζοντας τις περικοπές, αφετέρου να διοχετεύουν ενέργεια στις ώρες αιχμής μετά τη δύση του ηλίου, συμβάλλοντας στην εξομάλυνση των τιμών. Και το σημαντικότερο, οι μονάδες αποθήκευσης θα αναπτύξουν ισχυρό ανταγωνισμό στους παραγωγούς των συμβατικών μονάδων, που σήμερα μονοπωλούν την προσφορά υπηρεσιών ευέλικτης εφεδρικής ισχύος.
Οι σημερινές συνθήκες δημιουργούν σοβαρές πιέσεις και στους υφιστάμενους παραγωγούς ΑΠΕ. Οι συνεχείς περικοπές παραγωγής και οι παρατεταμένες περίοδοι μηδενικών τιμών συμπιέζουν την κερδοφορία τους, οδηγώντας ήδη σε αυξημένες εξαγορές φωτοβολταϊκών έργων και σε τάσεις περαιτέρω συγκέντρωσης της αγοράς.
Την ίδια στιγμή, οι συμβατικές μονάδες εξακολουθούν να απολαμβάνουν σημαντικά οφέλη από μια αγορά εξισορρόπησης με περιορισμένο ανταγωνισμό και αυξημένες ανάγκες ανακατανομής.
Η λύση είναι πλέον σαφής: η άμεση εφαρμογή μηχανισμών προαγοράς ισχύος εφεδρειών και η ταχεία ανάπτυξη της αποθήκευσης αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας και την προστασία των καταναλωτών.
*Ο κ. Αντώνης Κοντολέων είναι πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ.
