Σημαντικό μερίδιο από το «πακέτο» της ΔΕΘ θα αποσπάσουν οι συνταξιούχοι καθώς και το 2026 τους φέρνει ξεκάθαρα σε μειονεκτική θέση. Η μεικτή αύξηση του 2,5% που καταβλήθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο αποδεικνύεται ξεκάθαρα πλέον πολύ μικρή για να καλύψει το αυξημένο κόστος διαβίωσης ενός πληθωρισμού, ο οποίος πολύ δύσκολα θα διαμορφωθεί στο τέλος της χρονιάς κάτω από το 3,8% με 4%. Καθώς λοιπόν θα συμπληρωθεί ακόμη ένα έτος μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος –ειδικά οι έχοντες προσωπική διαφορά βρέθηκαν σε ακόμη δυσμενέστερη θέση καθώς περιορίστηκαν σε μεικτή αύξηση της τάξεως του 1,2%–, θα επιδιωχθεί μέσα από το πακέτο της ΔΕΘ να σταλεί μήνυμα στήριξης. Το ποσοστό αύξησης που θα δοθεί από την 1/1/2027 θα είναι ξεκάθαρα μεγαλύτερο σε σχέση με το περυσινό, ενώ θα δοθεί και σε περισσότερους λόγω της οριστικής κατάργησης της προσωπικής διαφοράς. Από εκεί και πέρα εξετάζονται διάφορες συμπληρωματικές παρεμβάσεις: από την περαιτέρω αύξηση της ετήσιας ενίσχυσης που καταβάλλεται κάθε Δεκέμβριο μέχρι τις «διορθώσεις» στην εισφορά αλληλεγγύης συνταξιούχων (ΕΑΣ), η οποία μπορεί να αφορά τους συνταξιούχους με τις μεγαλύτερες συντάξεις, αλλά από την άλλη η ύπαρξή της καθιστά λιγότερο ανταποδοτικό το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας, άρα και περισσότερο ασύμφορο το να ασφαλίζεται κάποιος για υψηλότερες αποδοχές.
Ηδη οι συνταξιούχοι άρχισαν να αποσπούν μερίδιο από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο λόγω των ακόλουθων εξελίξεων:
1. Ο πληθωρισμός, μετά την επικαιροποίηση των στόχων του προϋπολογισμού, είχε προβλεφθεί ότι θα κλείσει φέτος στο 3,2%, με τον ρυθμό ανάπτυξης να προϋπολογίζεται στο 2%. Αυτός ο συνδυασμός θα έφερνε αυξήσεις της τάξεως του 2,6% στις συντάξεις από το νέο έτος. Πλέον η συγκράτηση του πληθωρισμού στο 3,2% είναι ανέφικτη, καθώς ήδη στο εξάμηνο έχουμε φτάσει στο 4% και ακόμη υπάρχουν δύσκολοι μήνες μπροστά. Με πληθωρισμό στο 3,8% και ανάπτυξη στο 2% ή και στο 1,9%, το ποσοστό αύξησης των συντάξεων θα ανέλθει στο 2,9%. Με ανάπτυξη στο 1,8%, το ποσοστό θα διαμορφωθεί στο 2,8%. Με συνταξιοδοτική δαπάνη 35 δισ. ευρώ ετησίως, αυτή η επιπλέον διαφορά του 0,3% σημαίνει 100 εκατ. ευρώ επιπλέον, τα οποία δεν έχουν προϋπολογιστεί για το νέο έτος. Αν η επιπλέον αύξηση είναι 0,2%, η διαφορά πέφτει περίπου στα 70 εκατ. ευρώ. Υπενθυμίζεται ότι λόγω της ήδη ψηφισμένης κατάργησης της προσωπικής διαφοράς από 1/1/2027, το όποιο ποσοστό αύξησης θα φανεί πλέον σε όλους τους συνταξιούχους.
Η μεικτή αύξηση του 2,5%, που καταβλήθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο, αποδεικνύεται ξεκάθαρα πλέον πολύ μικρή για να καλύψει το αυξημένο κόστος διαβίωσης.
2. Οι εξαγγελίες για τη διάσωση των συντάξεων χηρείας –οι οποίες οδηγούν και σε αυξήσεις για περίπου 8.500 συνταξιούχους του Δημοσίου, που θα λάβουν σημαντικές αυξήσεις από τον Σεπτέμβριο– προκαλούν επίσης ένα δημοσιονομικό κόστος της τάξεως των 50 εκατ. ευρώ.
3. Ο προϋπολογισμός του 2027 θα «κουβαλήσει» την αύξηση της ετήσιας ενίσχυσης από τα 250 ευρώ στα 300 ευρώ αλλά και τη χαλάρωση των εισοδηματικών κριτηρίων, ώστε να ενταχθούν στο μέτρο επιπλέον 418.000 συνταξιούχοι. Το κονδύλι που θα καταβληθεί τον Νοέμβριο μόνο στους συνταξιούχους θα φτάσει στα 500 εκατ. ευρώ.
Ενα ενδεχόμενο είναι το πακέτο της ΔΕΘ να συμπληρωθεί με περαιτέρω αύξηση της ετήσιας ενίσχυσης. Με τα σημερινά δεδομένα, και το 2027 θα πρέπει να καταβληθούν 300 ευρώ τον Νοέμβριο του 2027. Περαιτέρω αύξηση του ποσού από τα 300 στα 350 ευρώ σημαίνει και επιπλέον δημοσιονομικό κόστος της τάξεως των 90-100 εκατ. ευρώ, αν συνυπολογιστεί και ότι το ποσό δίνεται σε δικαιούχους αναπηρικών επιδομάτων και ανασφάλιστους υπερηλίκους. Το πλεονέκτημα του μέτρου είναι ότι ενισχύεται το εισόδημα αυτών που εισπράττουν τις χαμηλότερες συντάξεις και οι οποίοι πλήττονται περισσότερο από τον πληθωρισμό. Επίσης, η ετήσια ενίσχυση τείνει να αποκτήσει χαρακτηριστικά «13ης σύνταξης», κάτι για το οποίο ήδη συγκρούονται κυβέρνηση και αντιπολίτευση.
Ο προϋπολογισμός του 2027 θα «κουβαλήσει» την αύξηση της ετήσιας ενίσχυσης από τα 250 ευρώ στα 300 ευρώ, αλλά και τη χαλάρωση των εισοδηματικών κριτηρίων.
Η παρέμβαση στην κλίμακα υπολογισμού της εισφοράς αλληλεγγύης –η μόνη αλλαγή που έχει γίνει μετά τη θέσπισή της το 2010 είναι ότι θεσπίστηκε η αυτόματη αναπροσαρμογή των κλιμακίων βάσει του ποσοστού αύξησης των συντάξεων, ώστε να μη μετατρέπεται η αύξηση των μεικτών σε μείωση των καθαρών– ευνοεί αυτούς με τις υψηλότερες συντάξεις. Το επιχείρημα υπέρ του συγκεκριμένου μέτρου –το οποίο έχει σαφώς μικρότερο αριθμό ενδιαφερομένων, καθώς αφορά όσους έχουν κύριες συντάξεις άνω των 1.468 ευρώ, που θα γίνουν 1.509 ευρώ από το 2027)– είναι ότι ενισχύεται η ανταποδοτικότητα του συστήματος.
Με τα σημερινά δεδομένα, αύξηση της τάξεως του 2,8% για όσους έχουν σύνταξη 1.200 ευρώ τον μήνα σημαίνει τα εξής: Τα καθαρά από 1.055,5 ευρώ σήμερα θα φτάσουν στα 1.080,8 ευρώ, άρα θα καταβληθούν 25,3 ευρώ τον μήνα επιπλέον. Αν αυξηθεί και η ετήσια ενίσχυση των 300 ευρώ κατά 50 ευρώ (σ.σ. ο συνταξιούχος των 1.200 ευρώ μεικτά θα καταστεί για πρώτη φορά δικαιούχος), τότε η καθαρή ποσοστιαία αύξηση στο εισόδημα θα είναι της τάξεως του 2,7%, δηλαδή λίγο πάνω από τον προβλεπόμενο πληθωρισμό για το νέο έτος (ο πήχυς για το 2027 έχει μπει προς το παρόν στο 2,4%). Για συνταξιούχο των 1.600 ευρώ, η καθαρή αύξηση χωρίς καμία αλλαγή στην εισφορά αλληλεγγύης θα φτάσει στα 32,7 ευρώ τον μήνα ή στο 2,5%.
