Η φορολογία των επιχειρήσεων εξελίσσεται σε ένα από τα βασικά πεδία πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς κυβέρνηση, αντιπολίτευση, αλλά και ο πρώην πρωθυπουργός και επικεφαλής της ΕΛΑΣ Αλέξης Τσίπρας διασταυρώνουν τα ξίφη τους για το κατά πόσον το σημερινό φορολογικό πλαίσιο ενισχύει ή αποδυναμώνει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα επιδιώκει να προσελκύσει νέες επενδύσεις, να αυξήσει την παραγωγικότητά της και να δημιουργήσει καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Μάλιστα ο κ. Αλέξης Τσίπρας τάχθηκε ουσιαστικά υπέρ της αύξησης της φορολογίας στα μερίσματα, σημειώνοντας όμως ότι το κρίσιμο είναι να δούμε πώς θα μεγαλώσει η πίτα.
Ωστόσο, πίσω από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις κρύβεται μια πραγματικότητα που συχνά παραβλέπεται. Η Ελλάδα δεν είναι μια οικονομία που στηρίζεται σε μεγάλους πολυεθνικούς ομίλους, αλλά κυρίως σε μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά στοιχεία, η συντριπτική πλειονότητα των ελληνικών επιχειρήσεων απασχολεί λιγότερους από 10 εργαζομένους. Για αυτές τις επιχειρήσεις, η φορολογία των κερδών αποτελεί μόνο μία διάσταση του συνολικού κόστους λειτουργίας. Εξίσου σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν οι ασφαλιστικές εισφορές, το μισθολογικό κόστος και η συνολική επιβάρυνση που συνεπάγεται η διατήρηση προσωπικού.
Σε αυτό το περιβάλλον, η σύγκριση της Ελλάδας με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης προσφέρει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το κατά πόσον το ελληνικό επιχειρηματικό περιβάλλον είναι πραγματικά ανταγωνιστικό.
Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε σημαντικές μειώσεις της φορολογίας των επιχειρήσεων (29% το 2018 και 15% στα μερίσματα). Ο συντελεστής φορολογίας των εταιρικών κερδών ανέρχεται σήμερα στο 22%, επίπεδο που βρίσκεται πολύ κοντά στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η εικόνα αυτή απέχει σημαντικά από το παρελθόν, όταν η χώρα βρισκόταν μεταξύ των κρατών με τις υψηλότερες φορολογικές επιβαρύνσεις στην επιχειρηματική δραστηριότητα.
Παρά το γεγονός ότι χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Κύπρος και η Ιρλανδία διατηρούν χαμηλότερους συντελεστές φορολόγησης κερδών, η Ελλάδα εμφανίζεται πλέον σαφώς πιο ανταγωνιστική σε σχέση με μεγάλες οικονομίες της Ευρώπης, όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Γαλλία αλλά και η Πορτογαλία, όπου οι εταιρικοί φόροι παραμένουν αισθητά υψηλότεροι. Ακόμη πιο ευνοϊκή είναι η εικόνα στη φορολογία των μερισμάτων. Τα κέρδη που διανέμονται στους μετόχους φορολογούνται με συντελεστή μόλις 5%, ποσοστό που συγκαταλέγεται στα χαμηλότερα της Ε.Ε. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η φορολόγηση των μερισμάτων κυμαίνεται σε διψήφια ποσοστά και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνάει ακόμη και το 25% ή το 30% και φθάνει στην Ιρλανδία στο 51%.
Η Ελλάδα δεν στηρίζεται σε μεγάλες πολυεθνικές, αλλά κυρίως σε μικρές επιχειρήσεις για τις οποίες το ύψος των ασφαλιστικών εισφορών διαδραματίζει καίριο ρόλο.
Η χαμηλή φορολογία των μερισμάτων έχει ως αποτέλεσμα η συνολική επιβάρυνση των εταιρικών κερδών, μετά τον φόρο της επιχείρησης και τη διανομή στους μετόχους, να παραμένει σχετικά περιορισμένη. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε μια χώρα με ανταγωνιστική φορολογία κεφαλαίου, στοιχείο που αναγνωρίζεται και στις ευρωπαϊκές συγκρίσεις.
Σύμφωνα με το οικονομικό επιτελείο, παρά τη μείωση κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες, τα έσοδα αυξήθηκαν. Συγκεκριμένα, ενώ ο υψηλότερος συντελεστής απέφερε 173 εκατ. ευρώ, ο χαμηλότερος συντελεστής έδωσε 386 εκατ. ευρώ. Επιπλέον, το βασικό επιχείρημα όσων αντιτίθενται στην αύξηση του συντελεστή, είναι ότι αυτός προστίθεται στον συντελεστή των εταιρικών κερδών, δηλαδή στο 22%. Ετσι, φορολογείται κατ’ αρχάς, το σύνολο των κερδών στο όνομα του νομικού προσώπου και στη συνέχεια, όταν γίνεται διανομή, φορολογείται το μέρος των διανεμόμενων κερδών στο όνομα του μετόχου με έναν πρόσθετο φόρο μερισμάτων.
Η εικόνα, ωστόσο, αλλάζει όταν η συζήτηση μεταφέρεται από το κεφάλαιο στην εργασία. Ενώ οι φόροι στα κέρδη και στα μερίσματα έχουν μειωθεί σημαντικά, οι εργοδοτικές ασφαλιστικές εισφορές εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Οι εργοδότες καταβάλλουν περίπου το 21,8% του μεικτού μισθού σε ασφαλιστικές εισφορές, ποσοστό που τοποθετεί την Ελλάδα στις υψηλότερες θέσεις της Ε.Ε.
Παρά τη μείωση της φορολογίας στις επιχειρήσεις, τα έσοδα αυξήθηκαν. Ενώ ο υψηλότερος συντελεστής απέφερε 173 εκατ., ο χαμηλότερος έδωσε 386 εκατ.
Το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο από εκείνο που ισχύει σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία ή το Λουξεμβούργο, ενώ προσεγγίζει τα επίπεδα χωρών όπως η Αυστρία και η Γαλλία, οι οποίες διαθέτουν σαφώς μεγαλύτερες και παραγωγικότερες οικονομίες. Η συγκεκριμένη παράμετρος έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία ακριβώς επειδή βασίζεται κυρίως σε μικρές και οικογενειακές επιχειρήσεις. Για μια μεγάλη πολυεθνική εταιρεία, οι ασφαλιστικές εισφορές αποτελούν ένα από τα πολλά λειτουργικά κόστη. Για μια μικρή επιχείρηση, όμως, με λίγους εργαζομένους και περιορισμένα περιθώρια κέρδους, το κόστος αυτό μπορεί να επηρεάσει άμεσα την απόφαση για μια νέα πρόσληψη ή για την επέκταση της δραστηριότητάς της.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο ολοένα και περισσότεροι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στους φορολογικούς συντελεστές των επιχειρήσεων. Αντιθέτως, θα πρέπει να εξετάζει το συνολικό κόστος λειτουργίας μιας επιχείρησης, με ιδιαίτερη έμφαση στις ασφαλιστικές εισφορές και στη φορολογική επιβάρυνση της εργασίας.
