Το ένα βρίσκεται κοντά στο κυριότερο σημείο αναφοράς της πρωτεύουσας, την πλατεία Συντάγματος. Το άλλο βρίσκεται κοντά στο δεύτερο σημαντικότερο σημείο αναφοράς της πρωτεύουσας, την πλατεία Ομονοίας. Τα χωρίζουν μόνο 900 μέτρα. Μόνο; Η εγγύτητα αφορά μόνο την απόσταση. Διότι, στην πραγματικότητα, ανάμεσα στα πολυκαταστήματα Attica και στα πολυκαταστήματα Notos υπάρχει μάλλον το… χάος. Την ώρα που η διοίκηση του πρώτου ετοιμάζεται, την ερχόμενη Πέμπτη, να χτυπήσει το καμπανάκι στο Euronext Athens, ξεκινώντας την αυτόνομη πορεία στην κεφαλαιαγορά, το δεύτερο μετράει αντίστροφα για το οριστικό «κατέβασμα των ρολών» στις 31 Αυγούστου 2026, μετά 113 χρόνια λειτουργίας και πρωτοπορίας στην κατηγορία των πολυκαταστημάτων.
Τα Αττικά Πολυκαταστήματα βρίσκονται σε διαρκή ανάπτυξη και κατάφεραν, παρά τις διαδοχικές οξείες κρίσεις της τελευταίας δεκαπενταετίας –οικονομική κρίση, COVID, πληθωριστικές κρίσεις–, όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά να βγουν πιο δυνατά, ενώ οι ίδιες κρίσεις στάθηκαν για τα Notos μάλλον η «χαριστική βολή»; Βεβαίως, η Notos θα εξακολουθήσει να υπάρχει και θα συνεχίσουν να λειτουργούν τα υπόλοιπα καταστήματά της σε Πειραιά, Θεσσαλονίκη και Καλαμάτα, καθώς και το ηλεκτρονικό της κατάστημα notos.gr. Η διακοπή λειτουργίας όμως του καταστήματος-ναυαρχίδα στα Χαυτεία, συνέπεια της μη ανανέωσης της σύμβασης με τους ιδιοκτήτες του ακινήτου (Τράπεζα Πειραιώς και Dimand), χωρίς να υπάρχει προοπτική επαναλειτουργίας σε άλλο ακίνητο στο κέντρο της Αθήνας, αποτελεί αναμφίβολα συρρίκνωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας της Notos.
Η απάντηση δεν είναι απλώς κακοί χειρισμοί, λάθη, παραλείψεις και συσσωρευμένα χρέη. Σχετίζεται ίσως περισσότερο με το εάν οι διοικήσεις φρόντισαν να αντιληφθούν τις συνεχείς αλλαγές στον κόσμο του λιανεμπορίου και να ανεβούν στο «τρένο της εξέλιξης», όπως αυτό διαμορφώθηκε πρώτα στο εξωτερικό και στη συνέχεια και εντός συνόρων.
Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90 το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των πολυκαταστημάτων ήταν ότι πρόσφεραν μεγάλη ποικιλία μαρκών και κατηγοριών προϊόντων σε ένα σημείο, κάτω από μία στέγη. Ο καταναλωτής δεν χρειαζόταν να πάει σε διαφορετικά καταστήματα για να αγοράσει ένα ζευγάρι παπούτσια, μια τσάντα, ένα παντελόνι, μια αθλητική φόρμα, παιδικά ρούχα, αλλά κι ένα ζευγάρι σεντόνια. Το πολύ πολύ να πήγαινε σε διαφορετικούς ορόφους ενός καταστήματος. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, όμως, οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ, όπως η Walmart, η Carrefour και άλλες, αποφάσισαν κοντά στα ράφια με τα μακαρόνια να εντάξουν πολλά προϊόντα μόδας και οικιακού εξοπλισμού και μάλιστα σε ακόμη πιο προσιτές τιμές από τα πολυκαταστήματα.
Η μεγάλη αλλαγή
Από το 2010 και έπειτα, με πρωτοπόρο στην αλλαγή το βρετανικό Selfridges, πολλά πολυκαταστήματα άλλαξαν το μοντέλο τους προκειμένου να διαφοροποιηθούν από τα σούπερ μάρκετ και τον μαζικό χαρακτήρα τους. Επικεντρώθηκαν στην πώληση ειδών πολυτελείας και εν γένει premium και βελτίωσαν την αγοραστική εμπειρία μέσα από ριζικές ανακαινίσεις, μέσα από διοργάνωση εκδηλώσεων για την προώθηση προϊόντων, μέσα από την παροχή υπηρεσιών που μπορεί να ξεκινούν από τη δημιουργία χώρων εστίασης εντός των καταστημάτων μέχρι την ύπαρξη προσωπικού συμβούλου αγορών. Το παράδειγμα αυτό ακολούθησαν το γαλλικό Printemps, το γερμανικό KaDeWe, το ιταλικό Rinascente. Ενδεικτικό της μετάλλαξης είναι αυτό που κάνει το γαλλικό Bon Marché: τα καλλυντικά πωλούνται σε προθήκες με ροδάκια, έτσι ώστε αυτές να μετακινούνται εύκολα και στο ίδιο σημείο να παίζεται κάθε βράδυ θεατρική παράσταση.
Τα Attica πληρώνουν στους προμηθευτές τους μόνο τα προϊόντα που πωλούνται και τα υπόλοιπα επιστρέφονται, κάτι που εξασφαλίζει υψηλή ρευστότητα και περιορίζει σημαντικά το κόστος διατήρησης και διαχείρισης αποθεμάτων.
Είναι το μοντέλο που εν πολλοίς έχει ακολουθήσει και το ελληνικό Attica, επενδύοντας ιδιαιτέρως στην κατηγορία luxury, αξιοποιώντας την υψηλή ζήτηση από επισκέπτες τρίτων χωρών μεσαίου και υψηλού εισοδήματος, αλλά και εφαρμόζοντας για μεγάλο μέρος των εμπορευμάτων του ένα μοντέλο λειτουργίας που στηρίζεται στο 100% δικαίωμα επιστροφής στον προμηθευτή: πληρώνονται μόνο τα προϊόντα που πωλούνται και τα υπόλοιπα επιστρέφονται στον προμηθευτή, μοντέλο που διασφαλίζει υψηλή ρευστότητα και περιορίζει σημαντικά το κόστος διατήρησης και διαχείρισης αποθεμάτων.
Η παρακμή της Ομόνοιας
Αν και πρωτοπόρο για την εποχή του –εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών το 1967 και εφάρμοσε πρώτο στην Ελλάδα, το 1992, το μοντέλο shops-in-shop–, το πολυκατάστημα «Λαμπρόπουλος» και μετέπειτα Notos Galleries δεν κατάφερε να ακολουθήσει τις εξελίξεις. Η αλλαγή του ιδιοκτησιακού του καθεστώτος και η μετάβαση από την οικογένεια Λαμπρόπουλου στον όμιλο Παπαέλληνα συνέπεσε με την έναρξη παρακμής της περιοχής γύρω από την πλατεία Ομονοίας, η οποία επιδεινώθηκε την επόμενη δεκαετία με την οικονομική κρίση, για να ακολουθήσει ένας φαύλος κύκλος δανεισμού της εταιρείας και προσπαθειών αναδιάρθρωσης. Πρώτο «θύμα» υπήρξε το Notos Galleries Home με είδη οικιακού εξοπλισμού, το οποίο βρισκόταν στην πλατεία Κοτζιά και έκλεισε το 2019 μετά 15 χρόνια λειτουργίας, ενώ το 2021 έκλεισε το Notos Galleries στο Golden Hall.
Η ιστορία του Notos
Το κατάστημα αρχικά ως «Αφοί Λαμπρόπουλοι», στη συνέχεια ως Νotos Galleries και μετέπειτα Notos, ξεκίνησε να λειτουργεί στη συμβολή των οδών Αιόλου και Σταδίου το 1913 για να στεγάσει την εμπορική δραστηριότητα των αδελφών Ξενοφώντα και Βασίλη Λαμπρόπουλου. Το 2001 το κατάστημα μετονομάζεται σε Notos Galleries Λαμπρόπουλος και δημιουργείται ο όμιλος Notos Com, ενώ λίγο αργότερα αποχωρεί η οικογένεια Λαμπρόπουλου και περνάει στον όμιλο Παπαέλληνα. Το κατάστημα που πρόκειται να κλείσει στα Χαυτεία απασχολεί σήμερα περίπου 300 εργαζομένους.
Η διακοπή λειτουργίας του καταστήματος-ναυαρχίδας στα Χαυτεία, χωρίς να υπάρχει προοπτική επαναλειτουργίας σε άλλο ακίνητο στο κέντρο της Αθήνας, αποτελεί αναμφίβολα συρρίκνωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας της Notos.
Η διαδρομή των Attica
Tο πρώτο και μεγαλύτερο Attica στο City Link άρχισε να λειτουργεί τον Απρίλιο του 2005, με την εταιρεία να έχει δημιουργηθεί τότε από τον συνεταιρισμό του ομίλου Πειραιώς, την Elmec Sport και ομάδα επιχειρηματιών της λιανικής αγοράς, με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Λαμπρόπουλο. Το 2023 η εταιρεία πέρασε στον έλεγχο της IDEAL Holdings και τώρα βρίσκεται στην τελική ευθεία για την εισαγωγή στο Χρηματιστήριο. Το 2025 ο κύκλος εργασιών της εταιρείας, ανήλθε στα 244,2 εκατ. ευρώ.
