Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο για επιχειρήσεις και νοικοκυριά τον πονοκέφαλο των επιτοκίων. Η αγορά, η οποία μέχρι πριν από λίγους μήνες προεξοφλούσε περίοδο σταδιακής αποκλιμάκωσης του κόστους χρήματος, αναγκάζεται πλέον να επαναξιολογήσει τις προσδοκίες της, καθώς η άνοδος του πληθωρισμού στο 3,2% –στην Ελλάδα αυξήθηκε στο 5%– προεξοφλεί την αύξηση του βασικού επιτοκίου από την ΕΚΤ αυτή την εβδομάδα στη συνεδρίαση της 11ης Ιουνίου, με αρκετούς οικονομολόγους να θεωρούν πιθανή και δεύτερη αύξηση αργότερα μέσα στο έτος.
Οσο αυξάνονται οι πιθανότητες διατήρησης των επιτοκίων σε υψηλά επίπεδα ή ακόμη και νέων αυξήσεων, τόσο μεγαλώνει ο λογαριασμός για δανειολήπτες και επιχειρήσεις, την ίδια στιγμή που οι τράπεζες βλέπουν τα επιτοκιακά τους έσοδα να ενισχύονται.
Το σήμα έχει ήδη δοθεί από τις αγορές χρήματος. Το euribor 3μήνου, που αποτελεί τη βασική βάση αναφοράς για τη συντριπτική πλειονότητα των δανείων, έχει ανακάμψει στην περιοχή του 2,3%, έπειτα από μια μακρά περίοδο υποχώρησης καθόλη τη διάρκεια του 2025. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά την αυξανόμενη εκτίμηση των επενδυτών ότι η ΕΚΤ ίσως χρειαστεί να κινηθεί πιο επιθετικά ανάλογα με την εξέλιξη του πληθωρισμού και εφόσον οι επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή μεταφερθούν στις τιμές της ενέργειας, των μεταφορών και τελικά στο σύνολο της οικονομίας.
Για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις το μήνυμα είναι σαφές. Οι αποφάσεις της ΕΚΤ τους επόμενους μήνες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το ύψος των δόσεων και το κόστος χρηματοδότησης για το υπόλοιπο του έτους. Η επίπτωση μπορεί να είναι άμεση, δηλαδή στο κόστος δανεισμού ή έμμεση, καθώς η αύξηση του κόστους χρηματοδότησης των επιχειρήσεων επιβαρύνει τις επενδύσεις και περιορίζει την οικονομική δραστηριότητα. Με τον τρόπο αυτό λειτουργεί ως «φρένο» στην οικονομία.
Η πρώτη και πιο άμεση συνέπεια αφορά το κόστος δανεισμού για τις επιχειρήσεις. Στην Ελλάδα το σύνολο σχεδόν των επιχειρηματικών δανείων παραμένει συνδεδεμένο με κυμαινόμενα επιτόκια και κατά συνέπεια με το euribor. Με το συνολικό υπόλοιπο των επιχειρηματικών δανείων να προσεγγίζει τα 92 δισ. ευρώ, μια αύξηση του euribor κατά μόλις 25 μονάδες βάσης συνεπάγεται πρόσθετους τόκους περίπου 230 εκατ. ευρώ ετησίως για τις επιχειρήσεις.
Σε επίπεδο μεμονωμένης επιχείρησης, ένα δάνειο ύψους ενός εκατ. ευρώ θα επιβαρυνθεί με περίπου 2.500 ευρώ επιπλέον τόκους τον χρόνο. Η επιβάρυνση μπορεί να μοιάζει διαχειρίσιμη για μεγάλες επιχειρήσεις, ωστόσο σε μια περίοδο όπου οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίσουν υψηλότερο ενεργειακό κόστος, αυξημένες ασφαλιστικές και μισθολογικές δαπάνες και αβεβαιότητα για τη ζήτηση, η αύξηση του χρηματοοικονομικού κόστους λειτουργεί σωρευτικά.
Για τις τράπεζες η άνοδος των επιτοκίων, σε συνδυασμό με τη συνέχιση της πιστωτικής επέκτασης που εξασφαλίζει το επενδυτικό boom που προκάλεσε το Ταμείο Ανάκαμψης, αναμένεται να ενισχύσει τα επιτοκιακά έσοδα. Κρίσιμο ωστόσο είναι το κατά πόσο οι αυξήσεις θα περιοριστούν στις 25-50 μονάδες, έτσι ώστε να μην «υπονομεύσουν» την αναπτυξιακή προοπτική, που με βάση τις εκτιμήσεις θα υποχωρήσει λίγο κάτω από το 2%. Περισσότερο ωφελημένες θα είναι κυρίως οι τράπεζες, οι οποίες στηρίζουν μεγαλύτερο μέρος της καταθετικής τους βάση σε λογαριασμούς ταμιευτηρίου που επηρεάζονται ελάχιστα από την άνοδο των επιτοκίων, παρά σε προθεσμιακές καταθέσεις που θα «τσιμπήσουν» περισσότερο.
Τα ετήσια καθαρά έσοδα από τόκους των τεσσάρων συστημικών τραπεζών αναμένεται να ενισχυθούν κατά περίπου 135 εκατ. ευρώ.
Οι ίδιες οι διοικήσεις των συστημικών τραπεζών έχουν υπολογίσει στις παρουσιάσεις τους προς τους επενδυτές ότι κάθε αύξηση του euribor κατά 25 μονάδες βάσης οδηγεί σε σημαντική ενίσχυση των καθαρών εσόδων από τόκους. Συγκεκριμένα:
– Η Alpha Bank υπολογίζει όφελος περίπου 20 εκατ. ευρώ ετησίως.
– Η Eurobank περίπου 35 εκατ. ευρώ.
– Η Εθνική Τράπεζα περίπου 40 εκατ. ευρώ.
– Η Τράπεζα Πειραιώς επίσης περίπου 40 εκατ. ευρώ.
Συνολικά, μια αύξηση του euribor κατά 25 μονάδες βάσης θα μπορούσε να ενισχύσει τα ετήσια καθαρά έσοδα από τόκους των τεσσάρων συστημικών τραπεζών κατά περίπου 135 εκατ. ευρώ, μετά την αφαίρεση του κόστους των καταθέσεων ή άλλων στοιχείων του παθητικού. Βεβαίως, η επίδραση δεν είναι τόσο έντονη όσο τα προηγούμενα χρόνια.
Η αύξηση των προθεσμιακών καταθέσεων έχει ανεβάσει το κόστος χρηματοδότησης των τραπεζών, ενώ η αποκλιμάκωση των επιτοκίων που προηγήθηκε είχε ήδη περιορίσει τα περιθώρια κέρδους. Παρ’ όλα αυτά, μια νέα ανοδική κίνηση της ΕΚΤ θα έδινε εκ νέου ώθηση στα επιτοκιακά τους έσοδα. Το στοιχείο αυτό εξηγεί γιατί οι ελληνικές τράπεζες εμφανίζονται σήμερα πολύ πιο ανθεκτικές απέναντι σε ένα σενάριο υψηλότερων επιτοκίων σε σχέση με το παρελθόν.
Ο επιτοκιακός κίνδυνος επιστρέφει στο προσκήνιο και οι αποφάσεις της ΕΚΤ θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το κόστος χρηματοδότησης.
Η επίδραση για όσα νοικοκυριά έχουν στεγαστικά δάνεια εκτιμάται ότι θα είναι ελεγχόμενη. Ενα στεγαστικό δάνειο 100.000 ευρώ με υπόλοιπη διάρκεια 20 ετών και μέσο επιτόκιο 4%, η αύξηση στο 4,25% σημαίνει επιβάρυνση περίπου 13 ευρώ τον μήνα ή 156 ευρώ τον χρόνο. Η πραγματική όμως επιβάρυνση έχει να κάνει και με τη διάρκεια που απομένει έως την αποπληρωμή του δανείου. Με δεδομένο ότι ο κύριος όγκος των στεγαστικών με κυμαινόμενο επιτόκιο είναι παλιά δάνεια, ο οφειλέτης έχει ήδη αποπληρώσει το μεγαλύτερο μέρος τόκων, και τα υπόλοιπο της οφειλής που απομένει είναι κυρίως κεφάλαιο. Ετσι, όσοι είναι κοντά στην αποπληρωμή είναι λιγότερο «ευαίσθητοι» στην πορεία των επιτοκίων.
