ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Μέτρα στήριξης πολιτών και επιχειρήσεων εν μέσω της τρέχουσας ενεργειακής κρίσης λόγω της συνεχιζόμενης γεωπολιτικής αναταραχής στη Μέση Ανατολή συζητήθηκαν εκ νέου χθες, κατά την άτυπη σύνοδο των υπουργών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ενωσης στην Κύπρο, με την Κομισιόν να παρουσιάζει παράλληλα κατάλογο «καλών πρακτικών» για άμεση μείωση της ζήτησης φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Ο αρμόδιος επίτροπος Νταν Γιόργκενσεν χαρακτήρισε την τρέχουσα κατάσταση όχι απλώς «ενεργειακή κρίση», αλλά «κρίση ορυκτών καυσίμων», σημειώνοντας ότι από την έναρξη της σύγκρουσης στο Ιράν η Ευρώπη έχει πληρώσει 35 δισ. ευρώ περισσότερα για ενέργεια, χωρίς να λαμβάνει περισσότερες ποσότητες. Επανέλαβε ότι η εξάρτηση της Ε.Ε. από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα την καθιστά ευάλωτη σε διεθνείς κρίσεις, γι’ αυτό και η απάντηση πρέπει να είναι η επιτάχυνση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της ενεργειακής αποδοτικότητας, της αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας και των διασυνδέσεων.
Στο επίκεντρο του συμβουλίου βρέθηκε και η πρωτοβουλία AccelerateEU, με τους υπουργούς να συζητούν τρόπους ταχύτερης ανάπτυξης δικτύων, απλοποίησης αδειοδοτήσεων και ενίσχυσης επενδύσεων σε αποθήκευση και καθαρές τεχνολογίες.
Ο Δανός επίτροπος προειδοποίησε ότι σήμερα απαιτούνται ακόμη και δέκα χρόνια για αδειοδότηση έργων ΑΠΕ ή δικτύων, κάτι που πρέπει να αλλάξει «ριζικά». Παράλληλα, αναδείχθηκε εκ νέου η ανάγκη για μεγαλύτερο συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών, ώστε να αποφευχθούν αποσπασματικές εθνικές παρεμβάσεις, ενώ δόθηκε έμφαση στη δυνατότητα προσωρινής και στοχευμένης στήριξης βιομηχανιών και ευάλωτων νοικοκυριών.
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορούσε και τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Μιχαήλ Δαμιανός αναφέρθηκε στις υπεράκτιες έρευνες της Ελλάδας και στα κοιτάσματα της Κύπρου ως πιθανές πηγές ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας και διαφοροποίησης προμηθευτών. Για την Κύπρο ανέφερε ότι το κοίτασμα «Αφροδίτη» προχωράει με στόχο πρώτη παραγωγή το 2030-2031, ενώ για το κοίτασμα «Κρόνος» βρίσκονται σε τελικές διαπραγματεύσεις οι Eni και Total, ώστε να υπάρξουν εξαγωγές LNG ήδη από το 2027-2028. Ωστόσο, επισημάνθηκε από τον Δανό επίτροπο ότι το φυσικό αέριο μπορεί να λειτουργήσει μόνο ως «καύσιμο-γέφυρα», με την Ε.Ε. να παραμένει προσηλωμένη στον στόχο μείωσης των εκπομπών αερίων κατά 90% έως το 2040.
Παράλληλα, η Κομισιόν παρουσίασε κατάλογο 11 «καλών πρακτικών», κάποιες εκ των οποίων εφαρμόζονται σε κάποια κράτη-μέλη για γρήγορη εξοικονόμηση ενέργειας και μείωση της ζήτησης. Σύμφωνα με την Επιτροπή, πάντως, η πλήρης εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου για την ενέργεια θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση φυσικού αερίου κατά 10-15 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως και τη χρήση πετρελαίου κατά 15-20 εκατ. τόνους ετησίως.
Στον κατάλογο δίνεται έμφαση σε στοχευμένη και προσωρινή στήριξη νοικοκυριών και βιομηχανίας, όπως κοινωνικά τιμολόγια, ενεργειακά vouchers και επιδοτήσεις που συνδέονται με εξοικονόμηση ενέργειας ή επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες, στην ταχεία εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, μπαταριών, αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, στην ανακαίνιση κτιρίων και απαγόρευση νέων συστημάτων θέρμανσης με ορυκτά καύσιμα.
Στις μεταφορές, η Κομισιόν προωθεί φθηνότερες δημόσιες συγκοινωνίες, ηλεκτροκίνηση, κοινόχρηστη μετακίνηση και ποδήλατο. Ωστόσο, επιμένει στην απλοποίηση αδειοδοτήσεων για έργα ΑΠΕ, δίκτυα και αποθήκευση, θεωρώντας ότι η γρήγορη ανάπτυξη υποδομών καθαρής ενέργειας είναι κρίσιμη τόσο για την ανταγωνιστικότητα όσο και για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Ως παράδειγμα «καλής πρακτικής» από την Ελλάδα σημειώνεται ότι από το 2018 εφαρμόζεται κλιμακωτή τιμολόγηση στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, το σύστημα χρωματικής κωδικοποίησης στα εργαλεία σύγκρισης τιμολογίων, ώστε οι καταναλωτές να αξιολογούν ευκολότερα τις προσφορές των παρόχων, και η απαγόρευση πλέον πώλησης και εγκατάστασης λεβητών πετρελαίου στα κτίρια.
Φορολόγηση υπερκερδών
Στο μεταξύ, χθες επανήλθε και η συζήτηση για φορολόγηση των υπερκερδών ενεργειακών επιχειρήσεων λόγω της νέας ανόδου των τιμών. Πέντε κράτη-μέλη (Αυστρία, Γερμανία, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία) έχουν ζητήσει από τον Απρίλιο –μέσω επιστολής στην Κομισιόν– ευρωπαϊκό μηχανισμό αντίστοιχο με την έκτακτη «εισφορά αλληλεγγύης» του 2022, όταν είχε επιβληθεί προσωρινός φόρος στα υπερκέρδη πετρελαϊκών και εταιρειών φυσικού αερίου, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Συγκεκριμένα, ζητούν να εξεταστεί νέος πανευρωπαϊκός φόρος και δυνατότητα φορολόγησης κερδών που πολυεθνικές πετρελαϊκές εμφανίζουν εκτός Ε.Ε. Μέχρι στιγμής η Κομισιόν δεν έχει παρουσιάσει επίσημη πρόταση, ωστόσο ο επίτροπος Βάλντις Ντομπρόβσκις έχει τονίσει ότι «τίποτα δεν εμποδίζει» τα κράτη-μέλη να προχωρήσουν σε τέτοια μέτρα και ότι εξετάζεται μια πιο συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση.
