Οταν δύο νοσοκομεία στη Σουηδία, ακολουθώντας το πρότυπο της τετραήμερης εργασίας, εφήρμοσαν μείωση των εβδομαδιαίων ωρών εργασίας στα χειρουργεία, με τον ίδιο μισθό, πολλοί αναρωτήθηκαν πώς θα μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στον φόρτο εργασίας. Τα αποτελέσματα διέψευσαν τους επιφυλακτικούς: τα χειρουργεία αυξήθηκαν, οι απουσίες λόγω ασθενείας μειώθηκαν και οι εργαζόμενοι ένιωθαν καλύτερα, ενώ ανακτούσαν δυνάμεις γρηγορότερα ανάμεσα στις βάρδιες.
Αυτό ακριβώς πρεσβεύει η τετραήμερη εργασία: τέσσερις μέρες απασχόληση την εβδομάδα, με αντίστοιχη μείωση των συνολικών ωρών εργασίας, χωρίς μείωση των μηνιαίων αποδοχών. Οι εργαζόμενοι κερδίζουν μία επιπλέον ημέρα ξεκούρασης με τις ίδιες αποδοχές, ενώ το παραγόμενο προϊόν δεν μειώνεται.
Πώς γίνεται όμως να μη μειώνεται (ή και να αυξάνεται) η παραγωγή χωρίς να χρειάζεται οι εργοδότες να επωμισθούν μεγαλύτερο μισθολογικό κόστος για να καλύψουν την επιπλέον ημέρα; Η απάντηση βρίσκεται στην αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της τεχνολογίας, της τεχνητής νοημοσύνης και της εισαγωγής αποδοτικότερου τρόπου εργασίας. Δεκάδες επιχειρήσεις και οργανισμοί παγκοσμίως έχουν εφαρμόσει ή εφαρμόζουν πιλοτικά την τετραήμερη εργασία, με ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Το 92% των εταιρειών που συμμετείχαν σε δοκιμές στο Ηνωμένο Βασίλειο και το 73% στη Γερμανία εκδήλωσαν πρόθεση να επιμείνουν στην τετραήμερη εργασία, ενώ στην Πορτογαλία, μόλις 4 από τις 41 εταιρείες που συμμετείχαν επέστρεψαν στο πενθήμερο. Υπάρχει, ωστόσο, ενδεχόμενο «σφάλμα αυτοεπιλογής»: οι εταιρείες με καλύτερες προοπτικές επιτυχίας είναι πιθανότερο να επιλέξουν να συμμετάσχουν σε τέτοια προγράμματα. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, περισσότερες πιλοτικές εφαρμογές και δεδομένα προς ανάλυση.
Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η τετραήμερη εργασία βελτιώνει την ψυχική και σωματική υγεία των εργαζομένων. Ταυτόχρονα αυξάνονται η παραγωγικότητα και οι ώρες ύπνου, ενώ μειώνονται οι αναρρωτικές άδειες και οι παραιτήσεις. Αν υπολογίσει κανείς τους πόρους που απαιτούνται για την πρόσληψη και την εκπαίδευση νέων εργαζομένων ή το ανθρώπινο κεφάλαιο που χάνεται με κάθε παραίτηση, γίνεται αντιληπτός ένας ακόμα λόγος για τον οποίο οι εργοδότες συχνά δηλώνουν ικανοποιημένοι από την τετραήμερη εργασία. Οι θετικές επιπτώσεις στην κοινωνία δύνανται να είναι ευρύτερες και η οικονομία που σχετίζεται με τον ελεύθερο χρόνο μπορεί να αναπτυχθεί. Εν προκειμένω, στην Ελλάδα, η περιφέρεια μπορεί να δεχθεί τονωτική ένεση από τον εσωτερικό τουρισμό τριημέρου.
Οι θετικές επιπτώσεις θα είναι ευρύτερες. Η περιφέρεια μπορεί να ενισχυθεί από τον τουρισμό τριημέρου.
Μπορεί να εφαρμοστεί το μοντέλο αυτό με επιτυχία στην Ελλάδα; Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, η παραγωγικότητα στη χώρα μας βρίσκεται στο 56% του μέσου όρου της Ε.Ε. Ταυτόχρονα, το 46% των ελληνικών επιχειρήσεων είναι «πολύ χαμηλής» ψηφιακής έντασης (έναντι 26% ευρωπαϊκού μέσου όρου), ενώ μόλις το 9% των επιχειρήσεων με περισσότερους από 10 εργαζομένους χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη, έναντι 20% στην Ε.Ε. Επομένως, στη χώρα μας υπάρχουν μεγάλα περιθώρια για αύξηση της παραγωγικότητας, ώστε να υιοθετηθεί η τετραήμερη εργασία χωρίς επιπλέον μισθολογικό κόστος. Υπάρχει. δηλαδή. η δυνατότητα να κερδίσουν τόσο οι εργαζόμενοι, όσο και οι επιχειρήσεις. Σε κάθε περίπτωση, η τετραήμερη εργασία δεν μπορεί να υιοθετηθεί ξαφνικά, αυθαίρετα ή μόνο μέσω νομοθεσίας, ενώ ο δημόσιος διάλογος πρέπει να βασιστεί σε δεδομένα και επιστημονικές αναλύσεις.
Πριν από ακριβώς έναν αιώνα, ο Χένρι Φορντ πρωτοστάτησε στην υιοθέτηση της πενθήμερης εργασίας, οδηγώντας σε αύξηση της παραγωγικότητας. Εκτοτε η τεχνολογία, η οικονομία και η κοινωνία έχουν αλλάξει, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει νέους ορίζοντες. Ενα φυσικό επόμενο βήμα είναι η τετραήμερη εργασία, η οποία έρχεται ενδεχομένως πιο σύντομα από ό,τι νομίζουμε. Αρκεί στην Ελλάδα να την εφαρμόσουμε με σωστή και έγκαιρη προεργασία και όχι βιαστικά, επειδή θα μας έχουν προλάβει οι εξελίξεις.
*Ο κ. Σωτήρης Βανδώρος είναι καθηγητής Οικονομικών Υγείας, University College London (UCL), Adjunct καθηγητής, Harvard University.
