Το στεγαστικό πρόβλημα της χώρας παραμένει άλυτο και η κυβέρνηση εφαρμόζει –αρχής γενομένης από το τέλος Μαΐου– διαφορετική προσέγγιση για την επίλυσή του. Το πρόγραμμα «Σπίτι μου» κατεβάζει ρολά και μαζί με αυτό ολοκληρώνεται η πολιτική επιδότησης υποψηφίων αγοραστών, ώστε να πάρουν το δικό τους σπίτι και να βγουν από τον κατάλογο των υποψηφίων ενοικιαστών. Το πρόγραμμα «Ανακαινίζω» σηκώνει αυλαία για να ενισχυθεί η πολιτική αύξησης της προσφοράς ακινήτων με «πηγή» τη δεξαμενή των κλειστών σπιτιών. Πρόκειται για στροφή 180 μοιρών στην προσπάθεια αντιμετώπισης του προβλήματος, η επιτυχία της οποίας θα κριθεί στο… πεδίο. Αναζητούνται 15.000-20.000 ιδιοκτήτες κλειστών ακινήτων οι οποίοι, εκτός του ότι θα πληρούν τα κριτήρια του προγράμματος, θα πειστούν από μια επιδότηση που μπορεί να φτάνει και στα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο να ανακαινίσουν το κλειστό τους διαμέρισμα και να το διαθέσουν για μακροχρόνια ενοικίαση. Εκτός από το… τυρί της επιδότησης (και ενδεχομένως της φορολογικής απαλλαγής για το εισόδημα που θα αποκτηθεί, καθώς μένει να διευκρινιστεί αν τα δύο κίνητρα θα ισχύουν ταυτόχρονα) υπάρχουν και παγίδες: Πρώτον, η επιδότηση δίνεται για δαπάνες που αποδεικνύονται με σχετικά παραστατικά, κάτι που σημαίνει ότι θα πρέπει να επιβληθεί και ο ΦΠΑ που αναλογεί. Δεύτερον, τα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο φαντάζουν πολλά, όμως η πληθωριστική κρίση έχει εκτινάξει το κόστος ανακαίνισης ακινήτων, οπότε μένει να φανεί αν θα υπάρξουν ενδιαφερόμενοι ικανοί να καλύψουν τη διαφορά με ίδιους πόρους. Και, τρίτον, όποιος ενταχθεί στο πρόγραμμα θα αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις όσον αφορά τη διαμόρφωση του ενοικίου. Θα προβλέπονται «κόφτες», καθώς ο τελικός στόχος είναι η διάθεση ακινήτων προς ενοικίαση σε «λογικές τιμές».
H παροχή οικονομικών κινήτρων για την ανακαίνιση κλειστών ακινήτων, ώστε να διατεθούν για μακροχρόνια μίσθωση, δεν εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Από τον Απρίλιο του 2024 έχει λανσαριστεί το πρόγραμμα «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», το οποίο προσφέρει επιδότηση έως και 8.100 ευρώ για ανακαίνιση ακινήτων επιφανείας έως 100 τετραγωνικών. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν έλλειψη ενδιαφέροντος από την αγορά. Με βάση τα στοιχεία της ΔΥΠΑ, έως και το τέλος Μαρτίου είχαν καταγραφεί 10.609 εγγραφές. Από αυτές, όμως, μόλις 3.415 αφορούσαν εγκεκριμένες αιτήσεις, 3.512 απορριφθείσες, ενώ καταγράφονταν και 3.639 ανακλήσεις. Εχουν δηλωθεί 1.356 μισθωτήρια, εμπρόθεσμα ή εκπρόθεσμα και έχουν εγκριθεί προκαταβολές ύψους 11.965.756,40 ευρώ για 3.672 αιτήσεις δικαιούχων, ενώ ο δεσμευμένος προϋπολογισμός εγκεκριμένων αιτήσεων ανέρχεται σε 27.213.000 ευρώ, επί συνολικού προϋπολογισμού 50.000.000 ευρώ. Μέρος των δικαιούχων που έλαβαν προκαταβολή ζήτησαν εκ των υστέρων ανάκληση και επέστρεψαν τα ποσά. Ετσι, δύο χρόνια μετά το λανσάρισμα, δεν είμαστε καν στα μισά του δρόμου όσον αφορά την απορρόφηση των διαθεσίμων κονδυλίων.
Σε έναν βαθμό η περιορισμένη ζήτηση σχετίζεται και με το γεγονός ότι η εξαγγελία του νέου προγράμματος «Ανακαινίζω» έχει γίνει εδώ και αρκετούς μήνες. Είναι προφανές ότι ένας ιδιοκτήτης που μπορεί να εντάξει το ακίνητό του και στο ένα πρόγραμμα και στο άλλο, θα προτιμήσει το καινούργιο που προσφέρει επιδότηση έως 36.000 ευρώ για διαμέρισμα έως 120 τ.μ και όχι έως 8.100 ευρώ για διαμέρισμα έως 100 τ.μ. To ερώτημα είναι, αν με τις αλλαγές που προωθούνται θα καταγραφεί και η επιδιωκόμενη αύξηση του ενδιαφέροντος.
Τα νέα δεδομένα έχουν ως εξής:
1. Μπορούν να ενταχθούν στο πρόγραμμα ακίνητα επιφανείας έως και 120 τ.μ., κατασκευασμένα με άδεια που έχει εκδοθεί έως και το τέλος του 1990.
2. Πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια: 25.000 ευρώ για τον άγαμο, 35.000 ευρώ για τον έγγαμο συν 5.000 ευρώ για κάθε παιδί.
3. Τα ακίνητα πρέπει να είναι δηλωμένα ως κλειστά για τουλάχιστον τρία χρόνια, κάτι που θα αποδεικνύεται και από τις καταναλώσεις ρεύματος. Οι υπολογισμοί του υπουργείου Οικονομικών κάνουν λόγο για 400.000 διαμερίσματα, που δυνητικά μπορούν να ενταχθούν στο πρόγραμμα, καθώς έχουν μηδενικές ή ελάχιστες καταναλώσεις ρεύματος.
Αναζητούνται 15.000-20.000 ιδιοκτήτες, οι οποίοι θα πειστούν από μια επιδότηση έως και 300 ευρώ ανά τ.μ. για την ανακαίνιση με την υποχρέωση της ενοικίασης.
4. Τα ποσοστά επιδότησης θα εξαρτώνται από την οικογενειακή κατάσταση και θα φτάνουν ακόμη και το 90%-95%. Τα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό θα λειτουργούν ως πλαφόν. Δηλαδή ανώτατη επιδότηση 15.000 ευρώ για διαμέρισμα 50 τ.μ., 18.000 ευρώ για 60 τ.μ. κ.λπ.
Το βασικό ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί είναι το γιατί τόσες χιλιάδες ιδιοκτήτες κρατούν κλειστά τα ακίνητά τους, καθώς αυτό θα κρίνει την επιτυχία του προγράμματος. Αν ο βασικός λόγος είναι η έλλειψη χρημάτων για την ανακαίνιση, οι αυξημένες επιδοτήσεις μπορεί να δώσουν απάντηση, αλλά θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα εξής:
1. Σε ένα πεδίο δραστηριότητας που κυριαρχούν τα «μαύρα», μέσω του προγράμματος θα ζητηθούν παραστατικά, άρα θα προστεθεί πρόσθετη δαπάνη και ο ΦΠΑ.
2. Λόγω πληθωριστικής κρίσης, τα 300 ευρώ ανά μέτρο μπορεί να μην είναι αρκετά για να γίνει μια σημαντική ανακαίνιση που θα επαναφέρει το ακίνητο στην αγορά. Το πρόβλημα χρηματοδότησης είναι μεγάλο και θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό την επιτυχία του προγράμματος.
3. Θα υπάρχουν δεσμεύσεις ως προς το ύψος του ενοικίου. Για τα κλειστά ακίνητα που θα διατεθούν σε μακροχρόνια μίσθωση θα προβλέπεται υποχρέωση πρώτου μισθωτηρίου τριετούς διάρκειας με σταθερό ενοίκιο. Αν ο ενοικιαστής αποχωρήσει πρόωρα, ο ιδιοκτήτης θα πρέπει να συνάψει νέα μίσθωση για το υπόλοιπο της τριετίας με μίσθωμα ίσο ή μικρότερο από το προηγούμενο.
4. Απαραίτητη προϋπόθεση θα είναι να κατέχει κάποιος τουλάχιστον το 50% της πλήρους κυριότητας ή της επικαρπίας του επιλέξιμου ακινήτου. Αρα, πρακτικά αποκλείονται κλειστά ακίνητα που έχουν παραμείνει ανεκμετάλλευτα λόγω κατακερματισμού της ιδιοκτησίας.
Οποιος ενταχθεί θα αναλάβει δεσμεύσεις για το ύψος του ενοικίου – Θα προβλέπονται «κόφτες», καθώς τελικός στόχος είναι η μίσθωση ακινήτων σε «λογικές τιμές».
Το στεγαστικό πρόβλημα της χώρας υπάρχει γιατί λείπουν περί τα 250.000-300.000 ακίνητα από την αγορά. Με τα προγράμματα «Σπίτι μου Ι και ΙΙ» καλύφθηκαν στεγαστικές ανάγκες περίπου 23.000 πολιτών. Με το πρόγραμμα «Ανακαινίζω» θα επιδιωχθεί να καλυφθούν ακόμη 15.000, έστω και με ενοίκιο. Δεδομένου ότι αυτά τα προγράμματα θα έχουν απορροφήσει πόρους άνω των 3 δισ. ευρώ, γίνεται αντιληπτό πόσα χρήματα θα χρειαστούν ακόμη (και πόσος χρόνος) για να οδηγηθούμε στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
