Σχεδόν δύο μήνες από την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν και οκτώ εβδομάδες αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ, η παγκόσμια οικονομία μετράει τις πληγές της. Πληγές που πιθανόν θα αλλάξουν τον ενεργειακό χάρτη, καθώς καμία εκεχειρία δεν μειώνει τη «μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην Ιστορία», όπως τη χαρακτήρισε η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (ΙΕΑ), συγκρίνοντάς την με τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 και με όσες προκάλεσαν ο πρώτος πόλεμος στον Κόλπο τη δεκαετία του 1990 και το 2022 η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η κλίμακα της κρίσης είναι προφανώς πολύ μεγαλύτερη, καθώς πλήττει, όχι μόνον το πετρέλαιο αλλά και το φυσικό αέριο και τα λιπάσματα που παράγει η ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και λόγω των αποκλεισμών επεκτείνεται και στο διεθνές εμπόριο.
Οπως προκύπτει από στοιχεία της εταιρείας Kpler, που παρακολουθεί την αγορά ενέργειας, από την αρχή του πολέμου στο τέλος Φεβρουαρίου έχουν αποκλειστεί από την παγκόσμια αγορά περισσότερα από 500 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και παραγώγων, καθώς τον Μάρτιο οι χώρες του Κόλπου μείωσαν την παραγωγή τους κατά 8 εκατ. βαρέλια την ημέρα εξαιτίας των πληγμάτων στις εγκαταστάσεις τους. Σύμφωνα, όμως, με τις τελευταίες εκτιμήσεις που έδωσε η ΙΕΑ μέσα στην εβδομάδα, η απώλεια παραγωγής έχει πλέον φτάσει τα 13 εκατ. βαρέλια την ημέρα, έναν όγκο πετρελαίου που υπερβαίνει σαφώς το άθροισμα της παραγωγής δύο πετρελαϊκών κολοσσών, των ExxonMobil και Chevron. Σύμφωνα, άλλωστε, με την Kpler, οι εξαγωγές καυσίμων για αεροσκάφη από τις χώρες του Κόλπου –Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Μπαχρέιν και Ομάν– μειώθηκαν από 19,6 εκατ. βαρέλια στα οποία ανέρχονταν τον Φεβρουάριο, σε 4,1 εκατ. βαρέλια μαζί τον Μάρτιο και τον Απρίλιο. Βάσει υπολογισμών του Reuters, αυτή η μείωση των εξαγωγών καυσίμων αντιστοιχεί σε περίπου 20.000 πτήσεις από τη Νέα Υόρκη στο Λονδίνο και πίσω. Δεδομένου δε ότι από τη στιγμή που άρχισε ο πόλεμος οι τιμές του πετρελαίου, παρά τις διακυμάνσεις τους, βρίσκονται κατά μέσον όρο γύρω στα 100 δολ. το βαρέλι, αυτές οι χαμένες ποσότητες πετρελαίου συνεπάγονται απώλεια εισόδων ύψους 50 δισ. δολ.
Η απώλεια παραγωγής πετρελαίου έχει πλέον φτάσει τα 13 εκατ. βαρέλια την ημέρα, όγκος που υπερβαίνει το άθροισμα παραγωγής των ExxonMobil και Chevron.
Παράλληλα η Eurasia Group, εταιρεία ερευνών πολιτικού ρίσκου, εκτιμά ότι οι επιθέσεις του Ιράν στο Κατάρ, κατ’ εξοχήν χώρα εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), έχουν αφαιρέσει από την αγορά περίπου 28 εκατ. τόνους καυσίμου μόνο για το τρέχον έτος, απώλεια που ισοδυναμεί με το σύνολο της προβλεπόμενης προσφοράς για το 2026. Η απώλεια οδηγεί σε ενεργειακή ασφυξία τις ενεργοβόρες ασιατικές οικονομίες και εξωθεί τις φτωχότερες από αυτές στην πλέον ρυπογόνο πηγή ενέργειας, τον άνθρακα, υπονομεύοντας έτσι την παγκόσμια προσπάθεια για ανάσχεση της κλιματικής καταστροφής. Η Ινδία, για παράδειγμα, που εισάγει μεγάλο όγκο LNG από τη Μέση Ανατολή, έχει από τις αρχές Απριλίου δώσει εντολή στα εργοστάσια άνθρακα να λειτουργούν στο 100% της δυναμικότητάς τους. Και οι φτωχότερες χώρες της Ασίας, όπως το Βιετνάμ και το Πακιστάν, έχουν αναγκαστεί να κλείσουν τις βιομηχανίες λιπασμάτων και χάλυβα, να μειώσουν τα ωράρια και τις ημέρες εργασίας έως και να κλείσουν τα πανεπιστήμια και τα σχολεία.
Και την ίδια στιγμή, όσες ασιατικές οικονομίες έχουν τη δυνατότητα, καταβάλλουν υψηλότατο κόστος για το φυσικό αέριο, ανταγωνιζόμενες θηριωδώς την Ευρώπη στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν προμήθειες. Ετσι η Γηραιά Ηπειρος, παρά την περιορισμένη εξάρτησή της από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, περιέρχεται σε δεινή θέση αντιμετωπίζοντας, όχι μόνον το αυξημένο κόστος της ενέργειας αλλά και τον κίνδυνο ανεπάρκειας φυσικού αερίου. Η πληρότητα των ταμιευτήρων στις ευρωπαϊκές χώρες είναι απογοητευτική, καθώς σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία βρίσκεται σε επίπεδα κάτω του 28%, που είναι τα χαμηλότερα 15ετίας για την περίοδο της άνοιξης. Και παράλληλα το αυξημένο κόστος της ενέργειας έχει ήδη ορατό αντίκτυπο στις οικονομίες της. Μέσα στην εβδομάδα η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οικονομία, η Γερμανία, αναθεώρησε προς τα κάτω την πρόβλεψή της για την οικονομική της ανάπτυξη το τρέχον έτος στο 0,5% από το 1%. Και ο λόγος ήταν, βέβαια, η εκτόξευση του κόστους της ενέργειας, που για μια ακόμη φορά γονατίζει τις γερμανικές επιχειρήσεις, τις ήδη επιβαρυμένες από τον θηριώδη ανταγωνισμό της Κίνας, την πτώση της ζήτησης για τα προϊόντα τους και τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία. Οι τιμές της ενέργειας στη Γερμανία είναι από τις υψηλότερες στον κόσμο και φτάνουν τα 132 δολ. η μεγαβατώρα, όταν στις ΗΠΑ είναι 48 δολ. και ο μέσος όρος στην Ε.Ε. 120 δολ., σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας.
Μέσα στην εβδομάδα η Γερμανία αναθεώρησε προς τα κάτω την πρόβλεψή της για την οικονομική της ανάπτυξη το τρέχον έτος, στο 0,5% από 1%.
Το τίμημα της εξάρτησης
Σχολιάζοντας την εκτόξευση του κόστους της ενέργειας για την Ε.Ε., στην ανακοίνωσή της για τα μέτρα που προτείνει η Κομισιόν επισημαίνει ότι «για δεύτερη φορά σε λιγότερο από πέντε χρόνια οι Ευρωπαίοι πληρώνουν το τίμημα της εξάρτησης που έχει η Ευρώπη από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων».
50 δισ.
δολ. υπολογίζεται η αξία του πετρελαίου που θα είχε παραχθεί αν δεν είχε γίνει ο πόλεμος.
Ανισες οι επιπτώσεις
Βλέποντας πόσο άνισες είναι οι επιπτώσεις του πολέμου ανά τον κόσμο, ο οικονομολόγος και εμπειρογνώμων του Πανεπιστημίου Κορνέλ, Εσουάρ Πρασάντ, τόνισε προ ημερών ότι «για μια ακόμη φορά ένα μεγάλο και απρόβλεπτο σοκ πλήττει την παγκόσμια οικονομία, αλλά ο κόσμος δεν είναι ενωμένος και κάθε χώρα προσπαθεί να επιβιώσει».
24 δισ.
ευρώ είναι έως τώρα το πρόσθετο κόστος της ενέργειας για την Ε.Ε. εξαιτίας του πολέμου.
Εκτόξευση ανεργίας
Αναφερόμενος στις επιπτώσεις του πολέμου στην αγορά εργασίας του Ιράν, ο Ιρανός υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων τόνισε προ ημερών ότι «έχουν ήδη χάσει τη δουλειά τους δύο εκατομμύρια Ιρανοί», προσθέτοντας ότι «είναι ορατό στο πόσο άδειο είναι το μετρό και πόσο άδειοι είναι οι δρόμοι».
