Τι κοινό έχει ο Ικαρος με τον Φαέθοντα; Και τους δύο τους συνδέει ο Ηλιος και το τρομακτικό του φως, που δίνει ζωή αλλά και που μπορεί να καταστρέψει. Κάπου εκεί οι ομοιότητες παύουν. «Είναι κοντινοί μύθοι αλλά ο Φαέθων δεν έχει την παιδικότητα του Ικαρου, του παιδιού που παίζει με τον Ηλιο και τιμωρείται γι’ αυτό. Ο Φαέθων αναζητάει την υπέρβαση. Και την πληρώνει», μου λέει η ποιήτρια Τώνια Τζιρίτα-Ζαχαράτου, η οποία υπογράφει την ποιητική σύνθεση στην παράσταση «Φαέθων», βασισμένη στην ομότιτλη όπερα του Ζαν-Μπατίστ Λουλί. Νέα παραγωγή που επιμελήθηκε η Ομάδα Μουσικού Θεάτρου Ραφή (Αναστασία Κότσαλη, Λητώ Μεσσήνη), συμπαραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας που θα ανεβεί αύριο στο αρχαίο θέατρο Φιλίππων, στο πλαίσιο του 69ου Φεστιβάλ Φιλίππων.
Η παράσταση είναι μια σύλληψη της Ομάδας Μουσικού Θεάτρου Ραφή και, όπως μου είπε η συνθέτις Βασιλική Λεγάκη (δραματουργία-μουσική διασκευή-ενορχήστρωση-Live electronics), «θα μπορούσαμε να την αποκαλέσουμε και “όπερα δωματίου”».
Γιατί; Διότι το έργο ερμηνεύουν οι μονωδοί Πάρης Δημάτσας, Γεώργιος Ιατρού, Αναστασία Κότσαλη και Λητώ Μεσσήνη, τους οποίους συνοδεύουν οι μουσικοί Κώστας Γιοβάνης (όμποε), Κωνσταντίνος Ζιγκερίδης (μπαγιάν), Βασιλική Λεγάκη (live electronics), Ελευθερία Τόγια (βιόλα).
«Εχει κρατηθεί το ταξίδι προς τον Ηλιο και η πτώση και υπάρχει έμφαση στο κομμάτι που μιλάει η Γη και λέει καίγομαι, καίγονται τα ποτάμια, τα βουνά, τα δάση», λέει η σκηνοθέτις Σοφία Αντωνίου.
Μπαρόκ σημαίνει πληθωρισμός, όγκος. Εδώ όμως η μουσική πρόταση που κατατίθεται έχει μινιμαλιστικό χαρακτήρα. «Πράγματι», σχολιάζει η Βασιλική Λεγάκη, «έχω δουλέψει πάνω στο αρχικό έργο, πραγματοποίησα τις δικές μου συνδέσεις, ωστόσο ο στόχος ήταν να διατηρηθεί ο αρχικός χαρακτήρας του μπαρόκ. Η επιλογή των οργάνων έγινε με βάση αυτόν τον γνώμονα: το όμποε και το κορν αγκλέ παραπέμπουν πιο άμεσα σε εκείνη την περίοδο, όπως και η βιόλα, που έχει έναν πολύ ζεστό χαρακτήρα με μεσαίες νότες και ταιριάζουν στις φωνές».
Οταν βρέθηκα στην πρώτη πρόβα μεταξύ μουσικών και τραγουδιστών, πρόσεξα αμέσως το μπαγιάν, που εκ πρώτης όψεως θυμίζει ακορντεόν. Δεν έχει όμως πλήκτρα αλλά κουμπιά. Οπως μου λέει η Λεγάκη, «οι ηχητικές μάζες που δημιουργεί το μπαγιάν θυμίζει εκκλησιαστικό όργανο. Γενικά, ο σκοπός ήταν τα επιλεγμένα αυτά όργανα να συμπυκνώνουν τον μπαρόκ ήχο του πρωτοτύπου».
Στο περιθώριο της πρόβας, είχα την ευκαιρία να συνομιλήσω και με τη σκηνοθέτιδα της παράστασης, τη Σοφία Αντωνίου. Εμπειρη ως προς τη σκηνοθεσία του θεάτρου, εδώ δοκιμάζει για πρώτη φορά τις δυνάμεις της στην όπερα. «Στο θέατρο πρέπει να φτιάξουμε μαζί με τους ηθοποιούς την παρτιτούρα, ενώ εδώ κάπως είναι έτοιμη και μετά βάζεις τη δική σου προσέγγιση σε αυτήν. Βεβαίως έχει διασκευαστεί για τέσσερις ερμηνευτές και τρία όργανα. Είναι πολύ πιο σύντομη. Η κανονική όπερα διαρκεί κάπου 3,5 ώρες. Εμείς θα είμαστε γύρω στη μία ώρα και κάτι. Εχει κρατηθεί η βασική ιστορία του Φαέθοντος, αυτό το ταξίδι προς τον Ηλιο και η πτώση και υπάρχει μια έμφαση στο κομμάτι της Γης, στο κομμάτι που μιλάει η Γη και λέει καίγομαι, καίγονται τα ποτάμια, τα βουνά, τα δάση. Η ανθρώπινη ύβρις».
Σεληνιακό τοπίο
Η έμφαση είναι και στην υποβλητική ατμόσφαιρα του κόσμου του Φαέθοντος. «Παραμυθένιος, ένα σεληνιακό τοπίο. Τα κοστούμια της Ελένης Καββαδά είναι σαν γλυπτά. Οπότε είναι ένα τοπίο άχρονο, σαν να είναι καμένη γη με αυτά τα πλάσματα που τραγουδούν. Και ταυτόχρονα υπάρχει και η διάσταση των αφηγητών του σήμερα. Το ότι είμαστε εμείς οι άνθρωποι οι οποίοι αφηγούμαστε αυτή την ιστορία. Γιατί μέσα σε αυτή τη διασκευή παρεμβάλλονται και τα ποιητικά αποσπάσματα της Τώνιας Τζιρίτα-Ζαχαράτου. Συνεπώς, μέσα στην ιστορία αυτή παρεμβάλλεται και λόγος, οπότε πατάει με το ένα πόδι στο τώρα και με το άλλο πόδι σε κάτι πιο ονειρικό».
Κατά την Τώνια Τζιρίτα-Ζαχαράτου, η Αντωνίου προσεγγίζει τον Φαέθοντα «σαν έναν ήρωα του παραλόγου, που ξέρει ότι αυτή η θυσία, η υπέρβαση θα είναι καταστροφική. Προσπάθησα να αποτυπώσω αυτή τη ροπή χωρίς να της αποδώσω αλαζονεία. Και το κομμάτι της κλιματικής αλλαγής υπονοείται “τόσο όσο” για να αποφευχθεί ο παραμικρός διδακτισμός».
Ο «Φαέθων» θα παρουσιαστεί αύριο 15 Ιουλίου στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων στις 9.30 μ.μ., αλλά θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε την παράσταση και στην Αθήνα, στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ, τον Σεπτέμβριο.
