Οι γυναίκες ανεβαίνουν στη σκηνή η μία μετά την άλλη. Τα φώτα είναι στραμμένα πάνω τους, ίσως για πρώτη φορά στη ζωή τους. Τα μαλλιά τους πέφτουν μπροστά κρύβοντας τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους. Η μία κρατάει την κοιλιά της σφιχτά με τα δύο χέρια. Η απέναντί της έχει σταυρώσει τα χέρια σε σχήμα «Χ» μπροστά από το πρόσωπό της για να προστατευτεί από τα λυσσαλέα χτυπήματα που μοιάζει να δέχεται. Αλλες έρπονται, ανήμπορες να σταθούν στα δυο τους πόδια. Ανασαίνουν γρήγορα, κοφτά. «Μη». «Οχι». «Γιατί;». «Βοήθεια». «Οχι πάλι». «Ασ’ τη να ζήσει». «Πονάω». Ακούγονται να εκλιπαρούν.
Δάκρυα στη σκηνή
Η Μαριάννα Σ., κρατούμενη στo σωφρονιστικό κατάστημα της Θήβας, δακρύζει πάνω στη σκηνή. Οχι, δεν είναι άλλος ένας ρόλος που έπρεπε να υποδυθεί για να αποδείξει την υποκριτική της ικανότητα. Οπως εξηγεί στην «Κ» μετά το τέλος της παράστασης, η ίδια, όπως και οι περισσότερες από τις συγκρατούμενές της και συμμετέχουσες στην παράσταση «ΓΥΝΑΙ», έχουν βιώσει στο παρελθόν κακοποίηση. «Εγώ είχα την τύχη να ζήσω. Αλλες κοπέλες δεν τα κατάφεραν».
Αυτή η κατάθεση ψυχής αποτελεί το θεατρικό δρώμενο «ΓΥΝΑΙ» των κρατουμένων στα σχολεία του Σωφρονιστικού Καταστήματος Γυναικών Ελεώνα Θηβών. Είναι ο καρπός ενός κύκλου του Εργαστηρίου Προσωπικής Ανάπτυξης (ΕΠΑΚ), που υλοποιεί το Εθνικό Θέατρο από το 2018, με στόχο την ανάδειξη της απελευθερωτικής δύναμης της τέχνης ως πεδίου έκφρασης, ενδοσκόπησης και αυτογνωσίας.
Πλήθος κόσμου, δημοσιογράφοι, ηθοποιοί, καλεσμένοι του Εθνικού Θεάτρου και του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου βρέθηκαν το περασμένο Σαββατοκύριακο στις φυλακές της Θήβας. Η προετοιμασία για την παράσταση ξεκίνησε τον Οκτώβριο στο πλαίσιο του εργαστηρίου του Εθνικού Θεάτρου. Οι 12 γυναίκες που συμμετείχαν στην παράσταση βγήκαν στη σκηνή σε δυάδες σχηματίζοντας έναν κύκλο μέσα στον οποίο επαναλαμβανόταν ένα μοτίβο κακοποιητικής βίας ανάμεσα σε σύντομες «ανάσες» ξεγνοιασιάς. «Με όχημα τη θεατρική αφήγηση, μια ομάδα γυναικών, έχοντας έρθει αντιμέτωπη με το πιο σκληρό πρόσωπο της πατριαρχίας, καταθέτει επί σκηνής τη δική της αλήθεια. Ως άλλος σύγχρονος Χορός, θρηνεί για τις γυναίκες που κακοποιήθηκαν, για εκείνες που χάθηκαν, για όσες στερήθηκαν τη φωνή τους, για όσες σώπασαν. Μοιράζονται τη δική τους ιστορία μέχρι το σημείο που το ατομικό βίωμα αφυπνίζει τη συλλογική συνείδηση», όπως είπε ο σκηνοθέτης του έργου Στάθης Γράψας.
Στην καρέκλα του κάθε θεατή υπήρχε ένα χαρτάκι όπου πάνω του με χοντρό μαρκαδόρο ήταν γραμμένα διαφορετικά ονόματα γυναικών – θυμάτων της έμφυλης βίας. Στην κορύφωση της παράστασης και λίγο πριν πέσει η αυλαία, οι πρωταγωνίστριες φώναζαν με πάθος τα ονόματα των γυναικών αυτών: «Κωνσταντίνα, Ελένη, Δώρα, Ερατώ, Καρολάιν». Η φωνή τους πυροδότησε και τη συμμετοχή του κόσμου. Με συγκίνηση που φαινόταν στο πρόσωπό τους, ο καθένας μόνος του –αλλά και όλοι μαζί– φώναζε το όνομα της κοπέλας που ήταν γραμμένο πάνω στο χαρτάκι του. Από κάθε κατεύθυνση αντηχούσαν φωνές.
Αρωμα ελευθερίας
«Καταναλώσατε εγκλεισμό και δώσατε άρωμα ελευθερίας. Οι λέξεις δεν βγαίνουν από το στόμα γιατί ντρέπονται να αποτυπώσουν αυτό που είδαμε», τονίζει ο διευθυντής των Σχολείων, Νίκος Αρμένης, κοιτάζοντας τον κόσμο. «Αυτό που αποδείξατε σήμερα είναι η δύναμη της ομάδας. Το ότι κάποια στιγμή όλοι μπορεί να ανήκαμε σε κύκλους που μας οδήγησαν σε μια άσχημη συνθήκη, δεν σημαίνει πως πρέπει να τα παρατάμε. Σήμερα αποδείξατε ότι μπορούμε να ανήκουμε σε άλλους κύκλους που μπορεί να μας πάνε πολύ ψηλά», συνεχίζει απευθυνόμενος στις ηθοποιούς της ομάδας.
«Ως άλλος σύγχρονος Χορός, θρηνεί για τις γυναίκες που κακοποιήθηκαν, για εκείνες που χάθηκαν, για όσες στερήθηκαν τη φωνή τους, για όσες σώπασαν», λέει ο σκηνοθέτης της παράστασης, Στάθης Γράψας.
«Ανυπομονούσαμε πολύ να έρθετε. Καθ’ όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας, πονέσαμε, γελάσαμε, κλάψαμε. Αν είχα μια ευχή θα ήταν να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω και να φέρουμε αυτές τις γυναίκες στη ζωή. Αν όμως δεν γίνεται, θα ευχόμουν να παγώσουμε τον χρόνο στο εδώ και τώρα ώστε να μην επιτρέψουμε να ξανασυμβεί κάτι αντίστοιχο», αναφέρει στην «Κ» η Μαριάννα Σ.
Ακριβώς δίπλα της βρίσκεται η Παναγιώτα Σ., η οποία μας εκμυστηρεύεται πως έχει βιώσει και αυτή κακοποίηση στο παρελθόν και πως κατά τη διάρκεια των προβών το μοιράστηκε με την ομάδα: «Ονειρεύομαι να βγω έξω. Να πιάσω δουλειά, να σταθώ στα πόδια μου. Να είμαι εκεί για τα παιδιά μου, την Κυριακή και την Ελενα. Αν μπορέσω, θα προσπαθήσω να συνεχίσω το θέατρο και εκτός φυλακής. Μέχρι σήμερα, δεν πίστευα ότι θα τα καταφέρω. Νιώθω πολύ περήφανη και δυνατή. Είμαι εδώ για όλους», σημειώνει με πάθος.
Αυτή ακριβώς η ανάγκη των γυναικών να βγουν προς τα έξω αποτυπώνεται στα λόγια του ηθοποιού και θεατή της παράστασης Νίκου Αναστασόπουλου: «Πρέπει η παράσταση αυτή να φτάσει στην κοινωνία, ώστε να ακούσει το μήνυμά τους. Δεν αρκεί να τη δουν 10-100 άτομα. Το έχουν ανάγκη και οι ίδιες οι κοπέλες να εκτεθούν στην κοινωνία μέσα από αυτή τη μορφή τέχνης».
«ΓΥΝΑΙ», του Στάθη Γράψα. Βοηθός σκηνοθέτη: Δήμητρα Μάζη.
Πρωτότυπη μουσική: Σάββας Τσιλιγκιρίδης. Οι επόμενες παραστάσεις είναι προγραμματισμένες για τις 27 και 28 Ιουνίου.
