Το 2006 το iPod, που ακόμα είχε το μέγεθος σημερινού κινητού, χωρούσε στη μέγιστη εκδοχή του 20.000 τραγούδια, το CD εξακολουθούσε να είναι ένα υπολογίσιμο μέσο ακρόασης και το βινύλιο ακόμη ζύμωνε την αναβίωσή του για μια γενιά ακροατών που «ζήλευαν» τον τρόπο που άκουγαν μουσική οι γονείς τους.
Με το Napster, την εφαρμογή που επέτρεψε στους χρήστες να μοιράζονται απευθείας αρχεία μεταξύ τους στη λογική «peer-to-peer», να αποτελεί ήδη τότε παρελθόν, το mp3 player της Apple έμοιαζε η μεγαλύτερη επανάσταση στον τρόπο που θα ακούγαμε μουσική έκτοτε, μιας και ολόκληρη η δισκοθήκη μας χωρούσε κυριολεκτικά στην τσέπη μας. Μόνο που την ίδια στιγμή δύο Σουηδοί, ο Ντάνιελ Εκ και ο Μάρτιν Λορέντζον, ετοίμαζαν την επόμενη επανάσταση στην ακρόαση: το Spotify.
Η εταιρεία ξεκίνησε πριν από 20 χρόνια από τη Στοκχόλμη ως μία νόμιμη λύση απέναντι στην πειρατεία που τότε θέριευε, χωρίς ακόμη σαφή προσανατολισμό προς τη μουσική αλλά ως μια εφαρμογή για το streaming περιεχομένου. Σήμερα, η Spotify έχει αξία 106 δισ. δολάρια, φιλοξενεί περισσότερα από 100 εκατομμύρια τραγούδια, 7 εκατομμύρια τίτλους podcasts, 500.000 audiobooks και το χρησιμοποιούν περισσότεροι από 750 εκατ. χρήστες παγκοσμίως. Πώς λοιπόν τις δύο αυτές δεκαετίες το Spotify έγινε ο βασιλιάς της μουσικής βιομηχανίας (και όχι μόνο), προκαλώντας συχνά και έναν έντονο αντίλογο για τις πρακτικές του;
Απειρη μουσική – ποιος όμως την ακούει;
Μέσα σε λίγα χρόνια η εταιρεία Spotify έκανε τα αποφασιστικά βήματα που την εδραίωσαν στην αγορά του streaming. Το 2008 λανασαρίστηκε και σε άλλες γειτονικές χώρες, στη Φινλανδία, στη Γαλλία, στη Νορβηγία, στην Ισπανία, στη Σουηδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο και έναν χρόνο αργότερα έγινε διαθέσιμο σε κινητά, κάνοντας έτσι νοητά mp3 player και τηλέφωνο μία συσκευή. Μέχρι το 2010 έχει ήδη 10 εκατ. συνδρομητές, ενώ το 2011 με την εισαγωγή στην αγορά των ΗΠΑ κάνει τη σημαντικότερη στροφή προς τη σταδιακή παγκόσμια κυριαρχία της. Το 2013 ξεκινά και μία δωρεάν εκδοχή του Spotify, βάζοντας έτσι και τις διαφημίσεις στο παιχνίδι. Εχοντας στο μεταξύ αναχθεί στον βασικό τρόπο που ακούμε μουσική σε όλο τον κόσμο, το 2018 η εταιρεία εισήχθη και στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Οπως ήταν λογικό, άνοιξε μια νέα αγορά, οπότε εμφανίστηκαν και ανταγωνιστές, με κυριότερο την Apple Music, που ξεκίνησε το 2015.
Αυτή τη στιγμή υπάρχει περισσότερη μουσική από ποτέ εκεί έξω, η περισσότερη από αυτή στο Spotify, ωστόσο, η μεγάλη μερίδα των ακροατών επαναπαύεται στις προτάσεις του αλγορίθμου που προέρχονται από όσα λίγο-πολύ ακούει.
Μια θεμελιώδης διαφορά που έφερε το Spotify ήταν πως πλέον η μουσική δεν χρειαζόταν να ανήκει στον χρήστη για να την ακούσει. Μία μηνιαία συνδρομή εξασφαλίζει πρόσβαση σε «όλη τη μουσική εκεί έξω», με το πάτημα ενός κουμπιού. Και ενώ, πράγματι, είναι θαυμαστή η ευκολία και η ταχύτητα που μπορεί να ακούσει κάποιος έναν «άγνωστο» καλλιτέχνη από την άλλη γωνιά του πλανήτη, μήπως όλη αυτή η «απεραντοσύνη», τελικά, αυτοαναιρείται σε έναν μεγάλο βαθμό; Αυτή τη στιγμή υπάρχει περισσότερη μουσική από ποτέ εκεί έξω, η περισσότερη από αυτή στο Spotify, ωστόσο, η μεγάλη μερίδα των ακροατών επαναπαύεται στις προτάσεις του αλγορίθμου που προέρχονται από όσα λίγο-πολύ ακούει. Κάτι που η πλατφόρμα στηρίζει ιδιαίτερα, με πολυάριθμες εξατομικευμένες λίστες που φτιάχνει για κάθε ακροατή, οι οποίες συχνά μπορεί απλώς να περιλαμβάνουν πέντε επαναλαμβανόμενα εμπορικά ονόματα.
Σχετικά Αρθρα
Κοιτώντας και τις λίστες με τους πιο πολυακουσμένους καλλιτέχνες, τα άλμπουμ και τραγούδια στην ιστορία του Spotify που εξέδωσε η πλατφόρμα με αφορμή τα εικοσάχρονά της, είναι λες και η μουσική «φύτρωσε» την τελευταία δεκαπενταετία και παράγει μόνο ποπ και r’n’b ποπ μεγαθήρια (κυρίως) από την Αμερική. Τέιλορ Σουίφτ, Bad Bunny, Μπίλι Αϊλις, Weeknd, Drake, ανάμεσα στα ονόματα που κυριαρχούν με ιλιγγιώδη αριθμό ακροάσεων. Ισως συγχρόνως αυτή τη στιγμή να έχουμε περισσότερους μουσικόφιλους που αγοράζουν τη λιγότερη μουσική από ποτέ. Η κατακόρυφη πτώση των φυσικών πωλήσεων, με εξαίρεση ειδικά, φανατικά κοινά όπως είναι της Τέιλορ Σουίφτ ή της k-pop, δείχνει πως όλο και πιο δύσκολα, ακόμα και ο μυημένος ακροατής, θα αγοράσει ένα βινύλιο, πόσω μάλλον ένα CD. Μέσα σε αυτό το κλίμα, νεότερες γενιές ενδεχομένως να δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να αντιληφθούν τι εστί άλμπουμ. Πριν από λίγα χρόνια σε συνέντευξή του, ο Νόελ Γκάλαχερ έλεγε γελώντας πως, προκειμένου να εξηγήσει στην κόρη του τι εννοεί όταν λέει πως θέλει να δουλέψει το εξώφυλλο του νέου του δίσκου, έπρεπε να της πει πως αναφέρεται σε «εκείνο το μικρό εικονίδιο» που βλέπει όταν στριμάρει μουσική, για να καταλάβει.
Viral ανασκοπήσεις
Το Spotify μέσα στον χρόνο, προκειμένου να τονώσει το πολυπόθητο «engagement» με το κοινό του, υιοθέτησε διάφορα σοσιαλμιντιακά χαρακτηριστικά. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ανοίγοντας την αρχική της εφαρμογής σε υπολογιστή, ο χρήστης έβλεπε στα δεξιά ζωντανά τι άκουγαν οι άλλοι χρήστες που ακολουθούσε, σαν ένα μουσικοφιλικό «ματάκι στην κλειδαρότρυπα».
Η μεγαλύτερη επικοινωνιακή επιτυχία του βέβαια παραμένει το «Spotify Wrapped», δηλαδή, η ετήσια ανασκόπηση που ετοιμάζει στο τέλος της χρονιάς για κάθε χρήστη η πλατφόρμα. Αυτό που ξεκίνησε το 2015 ως «Year in Music» έχει γίνει τα τελευταία χρόνια η στιγμή που όλοι περιμένουν κάθε Δεκέμβρη στο Spotify, προκειμένου να μοιραστούν τα εύρημα του «Wrapped» με τους φίλους τους στα social media. Μέσα από έξυπνα στημένα βιντεάκια, η ανασκόπηση, πέρα από το να παρουσιάσει αντικειμενικά στοιχεία όπως τα συνολικά λεπτά ακρόασης, τα πιο πολυακουσμένα άλμπουμ και τραγούδια κ,λπ., βρίσκει διάφορα κόλπα με τα οποία οι χρήστες πάντα ενθουσιάζονται. Επί πολλά χρόνια, παρουσίαζε, ως αγαπημένα, είδη που ουσιαστικά… δεν υπάρχουν, όπως το «chamber psych». Αλλες χρονιές ο ίδιος ο κορυφαίος καλλιτέχνης του εμφανιζόταν με ένα σύντομο βιντεάκι στον ακροατή για να τον ευχαριστήσει για την αφοσίωσή του, ενώ το περσινό κόλπο με τον υπολογισμό της ηλικίας βάσει των μουσικών προτιμήσεων έδωσε μία, αν μη τι άλλο, σουρεαλιστική πινελιά στο όλο παιχνίδι.
Μποϊκοτάζ στο Spotify
Απέναντι σε όλα αυτά τα χαριτωμένα, υπάρχουν και αυτοί που αντιτάθηκαν στον κολοσσό του streaming. To Spotify μπορεί να απέδωσε 11 δισ. δολάρια μόνο πέρυσι σε δικαιώματα καλλιτεχνών και υπολογίζεται πως έχει τονώσει κατά 60 δισ. τη μουσική βιοηχανία στη συνολική λειτουργία του μέχρι σήμερα, αλλά έχει δεχτεί ουκ ολίγες φορές κριτική για τις πρακτικές του και τον τρόπο που αποδίδει αμοιβές στους καλλιτέχνες.
Ουσιαστικά η πλατφόρμα ευνοεί τις «παχιές αγελάδες» της μουσικής βιομηχανίας και αποτελεί ανεπαρκή πηγή εσόδων για δημιουργούς μεσαίου και μικρού βεληνεκούς. Η πλατφόρμα δεν αποδίδει έσοδα με τον τρόπο των παραδοσιακών πωλήσεων, αλλά σύμφωνα με το μερίδιο του κάθε καλλιτέχνη στο σύνολο της αγοράς, κάνοντάς το σχεδόν ακατόρθωτο για έναν μικρό καλλιτέχνη να βγάλει από εκεί τα προς το ζην. Με τα χρόνια, πολλοί ανεξάρτητοι καλλιτέχνες προτίμησαν έτσι την πλατφόρμα του Bandcamp, ως την πιο δίκαιη λύση για να προωθούν τη δουλειά τους.
Πίσω στο 2014 ακόμα και η Τέιλορ Σουίφτ πολέμησε τo Spotify, δείχνοντας τη δυσαρέσκειά της στην οικονομική πολιτική της πλατφόρμας και κατεβάζοντας τη μουσική της από αυτή. Για αυτή το ζητούμενο δεν ήταν τόσο η δημοκρατικότητα της μουσικής αλλά η παντοδυναμία, μιας και επέστρεψε δριμύτερη τρία χρόνια μετά και πλέον κατέχει τον τίτλο της πιο πολυακουσμένης μουσικού στην ιστορία της πλατφόρμας.
Με 38 εκατ. νέους χρήστες μόνο πέρυσι, δεν τίθεται ζήτημα για την ισχύ που έχει σήμερα το Spotify στην παγκόσμια αγορά. Οπως συμβαίνει και με την τηλεόραση και το σινεμά και την εκεί φαινομενική διαθεσιμότητα των πάντων, τελικά γίνεται όλο και πιο δύσκολο για κάτι που κινείται πέρα από τη σφαίρα του μέινστριμ να αναδειχθεί στην επιφάνεια. Είναι η νέα πολιτισμική πραγματικότητα που στη μουσική βρήκε τον βασικό εκφραστή της στο Spotify.
