Τον πρώτο και τελευταίο λόγο στο έργο του Αλέξη Σταμάτη είχε πάντοτε η ποίηση. «Τα “απαλά πράγματα” δεν ζητούν χώρο και όμως τον μετακινούν. Είναι οι στιγμές που περνούν γρήγορα αλλά μένουν μέσα μας σαν λεπτές μετατοπίσεις της ζωής», έγραφε στο σημείωμα που συνόδευσε την έκδοση της συλλογής «Η ασθένεια των απαλών πραγμάτων» (Κάπα Εκδοτική, 2025), που σηματοδότησε την επιστροφή του ως ποιητή ύστερα από 21 χρόνια απουσίας.
Γεννημένος το 1960, μέλος –γραμματολογικώς– της γενιάς του 1980, όπως και ο ομότεχνος και φίλος του Νίκος Δαββέτας, ο Αλέξης Σταμάτης, που έφυγε από τη ζωή τη Δευτέρα το βράδυ, άρχισε να εκδίδει τα έργα του τη δεκαετία του 1990 και με τη συλλογή «Αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων» (εκδόσεις Καστανιώτη) τιμήθηκε το 1994 με το βραβείο ποίησης «Νικηφόρος Βρεττάκος» από τον Δήμο Αθηναίων.
«Τον γνώρισα από τα πρώτα του βήματα, με τη σύσταση του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, εκδότη του λογοτεχνικού και πολιτιστικού περιοδικού “Γράμματα και Τέχνες”», θυμάται ο Νίκος Δαββέτας. «Ο Αλέξης είχε πάθος για τη γραφή και περάσαμε πολλά βράδια στα Εξάρχεια, συζητώντας για την ποίηση και την πεζογραφία».
Σχετικά σύντομα, ωστόσο, αποφάσισε να στραφεί στην πεζογραφία, και μάλιστα με εξαιρετική επιτυχία. Το πρώτο του μυθιστόρημα, «Ο έβδομος ελέφαντας» (1998), κυκλοφόρησε και στη Μεγάλη Βρετανία εγκαινιάζοντας μια διεθνή πορεία που συνεχίστηκε με το «Μπαρ Φλωμπέρ» (εκδ. Κέδρος, 2000), το οποίο εκδόθηκε στη Μεγάλη Βρετανία, στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, στη Σερβία και στη Βουλγαρία.
Εντέλει η πολύπλευρη προσωπικότητά του –σπουδές αρχιτεκτονικής στο ΕΜΠ, μεταπτυχιακά στην αρχιτεκτονική και στον κινηματογράφο στο Λονδίνο, εις βάθος και εξ απαλών ονύχων σχέση με το θέατρο– διαμόρφωσε μια από τις πιο πολυσχιδείς παρουσίες της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας.
Υπήρξε από τις πιο πολυσχιδείς παρουσίες της σύγχρονης ελλη- νικής λογοτεχνίας και έγραψε συνολικά 36 βιβλία: μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές, παιδική λογοτεχνία, θεατρικά έργα και σενάρια.
Στη διάρκεια της πορείας του, ο Σταμάτης έγραψε συνολικά 36 βιβλία: μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές, παιδική λογοτεχνία, θεατρικά έργα και σενάρια. Στο πεζογραφικό του έργο, εκτός του «Μπαρ Φλωμπέρ», ξεχώρισαν το μυθιστόρημα «Βίλα Κομπρέ» (εκδ. Καστανιώτη, 2008) και το αυτοβιογραφικό βιβλίο «Υπήρξα τόσοι άλλοι» (εκδ. Καστανιώτη, 2023). Θεατρικά έργα του έχουν ανέβει σε πολλά θέατρα της Αθήνας, συμπεριλαμβανομένου του Εθνικού Θεάτρου και του Θεάτρου Τέχνης. Ηταν επίσης τακτικός αρθρογράφος στην εφημερίδα «Το Βήμα» από το 2017.
«Ωστόσο, ο ίδιος πάντα θεωρούσε τον εαυτό του ποιητή», μας λέει ο κ. Δαββέτας. «Και πραγματικά, διαβάζοντας την πεζογραφία του ανακαλύπτει κανείς σε σημεία τον πλάγιο φωτισμό της ποίησης. Ο αναγνώστης διακρίνει στον λογοτέχνη που αγαπά τον αμερικανικό ρεαλισμό, το βλέμμα του ποιητή».
Το πιο πρόσφατο μυθιστόρημα του Αλέξη Σταμάτη, «Το παιδί και ο Αγγελος», εκδόθηκε από το «Μεταίχμιο» την περυσινή χρονιά. Τον Νοέμβριο του 2026 πρόκειται να κυκλοφορήσει από τις ίδιες εκδόσεις το μυθιστόρημα «Ρίβα», το οποίο έχει ήδη παραδώσει στην επιμελήτριά του Ελένη Μπούρα. Οπως μας πληροφορεί ο εκδοτικός οίκος, πρόκειται για ένα μυθιστόρημα υψηλής αφηγηματικής έντασης που συνδυάζει το οικογενειακό δράμα, το μυστήριο και τη σύγχρονη προβληματική γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Ακαταπόνητος
«Ηταν ένας από τους πιο ευγενικούς, έξυπνους, ευφάνταστους και ευαίσθητους ανθρώπους και συγγραφείς», αναφέρει στην «Κ» η Ελένη Μπούρα, σύμβουλος ελληνικής πεζογραφίας στο «Μεταίχμιο» και επιμελήτρια του Σταμάτη ήδη από το «Μπαρ Φλωμπέρ» και τη χρυσή περίοδο του «Κέδρου» των ’90s. «Παρέμενε ακαταπόνητος», υπογραμμίζει η ίδια αναφερόμενη στην τελευταία συνεργασία τους στις εκδόσεις Μεταίχμιο. «Τον θαύμαζα βαθιά όχι μόνο για τη γραφή, αλλά και τη δύναμή του. Ηδη χτυπημένος από τη σπάνια ασθένεια του αίματος που τελικά του στέρησε τη ζωή, έγραφε έως την τελευταία ώρα και επέμενε στα e-mail που ανταλλάσσαμε: “Θέλω να μου λες πραγματικά πώς σου φαίνεται το κείμενο”. Ηταν από τις λίγες περιπτώσεις συγγραφέων που άκουγε τις επιμελητικές παρατηρήσεις και τα σχόλια».
«Κοιτάζω το άδειο μεταλλικό στήριγμα που σε λίγο θα κρατά τη σακούλα του αίματος, δεν περιμένω ένα φάρμακο αλλά έναν επισκέπτη», έγραφε σε μια τελευταία ανάρτησή του στο Διαδίκτυο, ένας άνθρωπος αφιερωμένος στα γράμματα ώς την έσχατη στιγμή.
