Για δεκαετίες υπήρξε μία από τις σταθερές μορφές της λογοτεχνικής κοινότητας – είτε ως βασικός ομιλητής σε συνέδρια, ημερίδες και βιβλιοπαρουσιάσεις πάνω στα θέματα της ειδικότητάς του είτε ως προσεκτικός ακροατής στις εκδηλώσεις για το έργο των πολυπληθών φίλων συνομιλητών που είχε στο σινάφι. Διότι ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος ήταν ολοκληρωτικά δοσμένος στην υπόθεση της λογοτεχνίας, καθώς παντοιοτρόπως καλλιέργησε τα περισσότερα από τα εδάφη της – ποίηση, μελέτη, δοκίμιο, κριτική, ανθολόγηση, βιβλιογράφηση. Παραλαμβάνοντας τη σκυτάλη από τον Γιώργο Κατσίμπαλη, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος ανέπτυξε τη σπάνια εξειδίκευση του βιβλιογράφου της ελληνικής λογοτεχνίας. Και αν ο «κολοσσός του Αμαρουσίου», όπως καθιερώθηκε στη λογοτεχνική Ιστορία ο Κατσίμπαλης, υπήρξε ως προσωπικότητα παθιασμένος, αντιφατικός και εκρηκτικός, ο Δημήτρης, αντιθέτως, ήταν άνθρωπος με μετριοπάθεια, φρόνηση και νηφαλιότητα – μια ισορροπημένη ματιά και ήρεμη φωνή εν μέσω της οχλοβοής που όχι σπανίως ξεσηκώνει πάθη, ιδιοτέλειες και ναρκισσισμούς ανάμεσα στους λογοτέχνες. Με τη σκληρή επιμονή συλλέκτη και τη βαθιά επίγνωση μηχανικού κατασκευαστή, ο Δ. Δασκαλόπουλος ύψωσε γύρω από τα έργα του Κ. Π. Καβάφη, του Γιώργου Σεφέρη, του Οδυσσέα Ελύτη και του Μανόλη Αναγνωστάκη τις σκαλωσιές που αναγκαστικά χρησιμοποιούν όλοι οι ερευνητές όταν πρόκειται να μελετήσουν τα γραπτά σπουδαίων Ελλήνων των γραμμάτων – συμπεριλαμβανομένου και του προκατόχου του. Γιατί με τη στέρεα γνώση της ιστορίας της λογοτεχνίας και τον βαθύ σεβασμό του προς τους πρωτεργάτες, ο Δασκαλόπουλος δεν μπορούσε να παραλείψει να αποτίσει φόρο τιμής στον μεγάλο βιβλιογράφο της γενιάς του ’30 που ήταν ο Κατσίμπαλης.
Οι ποιητικοί γίγαντες με τους οποίους ήρθε σε επαφή και το συνθλιπτικό βάρος των έργων τους δεν καταδίκασαν τη φωνή του σε σιωπή. Κατόρθωσε να την καλλιεργήσει αρχίζοντας πολύ νωρίς –απ’ τα δεκαεννιά του–, δουλεύοντας σταθερά –για πάνω από εξήντα χρόνια–, κάνοντάς τη να εκπέμψει τα προσωπικά του ποιητικά σήματα – με τον δικό τους τόνο και χρώμα. Τοποθέτησε ο ίδιος τον εαυτό του στη δεύτερη μεταπολεμική γενιά ποιητών και η κριτική όντως διέκρινε στις έντεκα ποιητικές συλλογές του γνωρίσματα των έργων εκείνης της γενιάς – ελευθερόστιχες συνθέσεις, υπαινικτική γραφή, μια θλίψη για την αναμενόμενη φθορά, αλλά και δέος για το αναπάντεχο κακό, μαζί με τη διάθεση μιας παρηγορητικής συμφιλίωσης για τα ανθρώπινα παθήματα και πάθη.
Στα κριτικά του κείμενα, γραμμένα «εν θερμώ» για πρωτοεμφανιζόμενα έργα σε εφημερίδες και περιοδικά, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος δεν δίστασε να πάρει ρίσκα αξιολογώντας τους συγγραφείς για τους οποίους συζητά με γενναιοδωρία, αλλά και με αυστηρή δικαιοσύνη εκφρασμένη πάντα με κοσμιότητα και κομψότητα. Και στις μελέτες και στα δοκίμιά του δεν δίστασε να καταπιαστεί από τους κορυφαίους έως τους ήσσονες και από τα πλέον σημαντικά έως τα ανεκδοτολογικά, τα οποία, όταν έχουμε να κάνουμε με ουσιαστικό γνώστη σαν τον Δημήτρη, ζωντανεύουν ανθρώπους και εποχές.
Με την ανιδιοτέλεια που ως βιβλιογράφος αφιερώθηκε σε έργα μελετητικής υποδομής, με την ίδια γενναιοδωρία δούλεψε και για τη λειτουργία θεσμών της λογοτεχνικής κοινότητας. Ως άνθρωπος της πράξης υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου (ΕΛΙΑ), αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου, κριτής στις επιτροπές απονομής των κρατικών βραβείων και των βραβείων του περιοδικού «Διαβάζω», ένας από τους διοργανωτές των διεθνών Καβαφείων στην αιγυπτιακή Αλεξάνδρεια, μέλος σε πολυάριθμα κέντρα, εταιρείες και σωματεία. Δίπλα στον διακριτικό, καλλιεργημένο, αφοσιωμένο στους ευγενείς πνευματικούς στόχους του Δημήτρη Δασκαλόπουλο, αχώριστη συνοδοιπόρος στη ζωή αλλά και στους δρόμους της τέχνης υπήρξε η φιλόλογος και πεζογράφος Μαρία Στασινοπούλου. Παντού και πάντα τους συναντούσαμε μαζί. Από εδώ και εις το εξής θα αγκαλιάζουμε τη Μαρία γνωρίζοντας πως, ασχέτως αν δεν τον βλέπουμε, δεν μπορεί, κάπου εκεί στο πλάι της θα είναι κι ο Δημήτρης.
H κηδεία του Δημήτρη Δασκαλόπουλου θα γίνει σήμερα στη 1 το μεσημέρι στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.
