Ας ακούσουμε κατ’ αρχάς το κοινό. «Νομίζω ότι φέτος είχε περισσότερες ομιλίες», έλεγε στην «Κ» η 23χρονη Βίλμα, ενώ ο συνομήλικός της Θάνος πρόσθετε και τη «μεγαλύτερη ποικιλία». Η 21χρονη Γεωργία εντόπισε εκδόσεις «τις οποίες δεν βρίσκεις εύκολα στα μεγάλα βιβλιοπωλεία», ενώ ο νεότερος αδελφός της, Παύλος, χαιρόταν να βλέπει «κόσμο που του αρέσει το διάβασμα». Η κ. Ελσα, συνταξιούχος εκπαιδευτικός, διαπίστωσε ότι φέτος υπήρχε συνεργασία των διοργανωτών με πολλούς φορείς, «όλη η πόλη συμμετείχε με προθυμία», παρατηρούσε. Και αν έπρεπε να αλλάξει κάτι, θα ήταν στο τεχνικό κομμάτι: «Η ηχητική αλληλεπικάλυψη των εκδηλώσεων, υπήρχε πάντοτε», έλεγε, «αλλά φέτος, στο περίπτερο 12, ήταν έντονη».
Είχε πράγματι επιτυχία από απόψεως προσέλευσης αλλά και στο οργανωτικό κομμάτι η 22η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, η δεύτερη που διοργάνωσε το Ελληνικό Ιδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού. Είχε επίσης καλύτερη προώθηση, με τους ντόπιους και τους επισκέπτες να μαθαίνουν για αυτήν από αφίσες και μπάνερ, από τα social media, από τον πάγκο που είχε στηθεί στο αεροδρόμιο, αλλά και από το υλικό που είχε διανεμηθεί σε ορισμένα ταξί. Κάπως έτσι, οι πάνω από 400 εκδηλώσεις ήταν από μισογεμάτες έως κατάμεστες. Για πρώτη φορά αξιοποιήθηκε μάλιστα σύστημα ηλεκτρονικής καταμέτρησης των επισκεπτών, με τα ακριβή αποτελέσματα να αναμένονται σύντομα. Σημαντικό μέρος τους, πάντως, ήταν νέοι και παιδιά: από την ευρύτερη περιοχή, την έκθεση επισκέφθηκαν 62 σχολεία.
Ας ρωτήσουμε όμως και τους εκπροσώπους του τιμώμενου καλεσμένου, της Βουλγαρίας. Καθισμένος στο καλαίσθητο, ξύλινο περίπτερό της, αποτελούμενο από δύο ανοιχτά δωμάτια, συνδεδεμένα μεταξύ τους μέσω του χώρου των λογοτεχνικών συζητήσεων (ώστε να συμβολίζεται η φύση και οι συναντήσεις που ευνοεί η λογοτεχνία), ο Σβέτλοζαρ Ζέλεφ, διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου της γειτονικής χώρας, έλεγε στην «Κ» ότι «η Διεθνής Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης έχει βελτιωθεί και αναπτυχθεί πολύ τα τελευταία χρόνια και είναι η μεγαλύτερη και σημαντικότερη των Βαλκανίων». Η χώρα του είχε 27 χρόνια να βρεθεί σε έκθεση βιβλίου ως τιμώμενη. Η λογοτεχνία της, βέβαια, έχει πλέον διεθνή ορατότητα, μέσα από τη βράβευση του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ με το Διεθνές Μπούκερ και τη φετινή υποψηφιότητα, για το ίδιο βραβείο, της Ρενέ Καραμπάς. Η επιτυχία της Βουλγαρίας οφείλεται μεν σε ταλαντούχους συγγραφείς, αλλά και στην κατανόηση από το κράτος ότι «για να περάσει η λογοτεχνία τα σύνορα, χρειάζεται υποστήριξη». Προς αυτόν τον σκοπό συνεργάστηκαν φορείς κρατικοί, μη κυβερνητικοί και ιδιώτες. «Χωρίς τη συνεργασία τους», εξηγούσε ο κ. Ζέλεφ, «η βουλγαρική λογοτεχνία δεν θα μπορούσε να βγει στο διεθνές προσκήνιο».
«Η έκθεση της Θεσσαλονίκης έχει βελτιωθεί και αναπτυχθεί πολύ τα τελευταία χρόνια και είναι η μεγαλύτερη και σημαντικότερη των Βαλκανίων», ανέφερε στην «Κ» ο Σβέτλοζαρ Ζέλεφ, διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου της τιμώμενης Βουλγαρίας.
Η εκδήλωση της Καραμπάς είχε μεγάλη προσέλευση (πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά το βιβλίο της «Γράμματα του Ομάρ στη μελλοντική του σύζυγο», από το Μεταίχμιο), όπως και της Γαλλοαλγερινής Καουτέρ Αντιμί («Με άνεμο κακό», Πόλις), καθώς και του Κωνσταντίνου Λουκόπουλου, του επονομαζόμενου «Mythologist» («Συγχαρητήρια, πέθανες! Μια ξενάγηση στον Αδη της ελληνικής μυθολογίας», Διόπτρα). Υπερπλήρης ήταν η εκδήλωση της Κατερίνας Μάτσα («Η ιστορία του 18 Ανω», Αγρα), ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν και οι συζητήσεις για το αν διαχωρίζεται ένα έργο από τον βίο του δημιουργού του, για τη σημασία τού να είναι κανείς συγγραφέας σήμερα, για τη γυναικεία γραφή κ.ά. Πολύτιμη ήταν και η εκδήλωση του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Εργων Λόγου για τη βιβλιοπαραγωγή του 2025, η οποία συνεχίστηκε με υψηλούς ρυθμούς (11.162 νέοι τίτλοι). Τα βιβλία για παιδιά έφτασαν να αποτελούν το 23,6% του συνόλου (έναντι 18% το 2021), ενώ «υψηλό πενταετίας» σημείωσαν τα διηγήματα (516 συλλογές το 2025, 409 το 2021).
Πάμε όμως και στους εκδότες. Δήλωσαν ικανοποιημένοι στην «Κ», μεταξύ άλλων από το παγιωμένο επαγγελματικό πρόγραμμα της έκθεσης, που ορισμένους τους έφερε φέτος και λίγο νωρίτερα στη Θεσσαλονίκη. Αυτό που δεν έγινε πλήρως αντιληπτό από όλους ήταν η κεντρική θεματική της έκθεσης, η οποία είχε τίτλο «Γενιά αναγνωστών / Δημιουργοί βιβλίων» και καθώς εστίαζε στη φιλαναγνωσία (και στο μέλλον του βιβλίου) απευθυνόταν κυρίως στους εμπλεκομένους, παρά στο κοινό μιας ούτως ή άλλως βιβλιοφιλικής έκθεσης. «Η φιλαναγνωσία είναι πράξη κατ’ αρχήν εκπαιδευτική», έλεγε η Αννα Πατάκη, που χαρακτήρισε την επιλογή του θέματος «ταυτολογία» για μια έκθεση βιβλίου. Η Ελένη Παπαγεωργίου από το Μεταίχμιο εκτιμούσε ότι με τη συγκεκριμένη θεματική «χάθηκε ελαφρώς το στοιχείο που διαφοροποιούσε τη μια χρονιά από την άλλη», ενώ ο Κώστας Σπαθαράκης από τους Αντίποδες δεν κατάλαβε «να διαπερνά τη λειτουργία της έκθεσης και των εκδηλώσεών της».
Οπως εξηγούσαν πάντως τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του ΕΛΙΒΙΠ στον απολογισμό τους, η ΔΕΒΘ καλείται να κρατήσει ισορροπίες και να συγκεράσει τα ενδιαφέροντα του κοινού, των εκδοτών, των επαγγελματιών. «Είναι ένα υβριδικό μοντέλο, με εμπορικό και επαγγελματικό χαρακτήρα», ανέφερε στους δημοσιογράφους ο πρόεδρος του ΕΛΙΒΙΠ Νίκος Μπακουνάκης, τονίζοντας μάλιστα ότι τα τελευταία χρόνια την ίδια επιλογή κάνουν και εκθέσεις που ήταν αυστηρά επαγγελματικές, όπως της Φρανκφούρτης.
