Η χθεσινή άτυπη έναρξη της 61ης Μπιενάλε της Βενετίας έγινε κάτω από έναν συννεφιασμένο ουρανό, όπως μετέδωσαν οι ανταποκρίσεις των διεθνών Μέσων. Η μεταφορά δεν ήταν μόνο για την περιγραφή του καιρού αλλά και για την ατμόσφαιρα που χαρακτηρίζει τη φετινή διοργάνωση.
Η μεγάλη γιορτή της σύγχρονης τέχνης, επηρεασμένη εδώ και μήνες από τις παγκόσμιες γεωπολιτικές εξελίξεις, συνεχίζει να υφίσταται κραδασμούς. Το περίπτερο της Ρωσίας άνοιξε όπως ήταν προγραμματισμένο, έπειτα από μήνες πολιτικής έντασης και διαμαρτυριών. Την περασμένη Δευτέρα, το ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού επιβεβαίωσε ότι το περίπτερο θα μείνει κλειστό στο κοινό, όταν η διοργάνωση ανοίξει πλήρως στις 9 Μαΐου. Ωστόσο το έργο, ένας συνδυασμός μουσικής και περφόρμανς, θα είναι ορατό μέσα από τα παράθυρα.
Η Τατιάνα Μπερεζνά, υπουργός Πολιτισμού της Ουκρανίας, δήλωσε στην εφημερίδα Guardian ότι το ιδιότυπο καθεστώς λειτουργίας που επιβάλλεται από τη διοργάνωση στο ρωσικό περίπτερο αποτελεί ένα «ουσιαστικό βήμα», αλλά η «συμβολική παρουσία» της χώρας στην παγκόσμια και επιδραστική διοργάνωση παραμένει ισχυρή.
Χθες αιφνιδίως αποσύρθηκε επίσης η ιρανική συμμετοχή χωρίς να διευκρινιστεί ο λόγος, καθώς η εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να καταρρέει.
Είναι φανερό ότι στον χώρο των Giardini, εδώ όπου στην πλειονότητά τους βρίσκονται τα εθνικά περίπτερα, θα δούμε τον καλλιτεχνικό αντίκτυπο των πολιτικών εξελίξεων. Εδώ πραγματοποιήθηκε χθες και η διαμαρτυρία από καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην κύρια έκθεση «In Minor Keys» της 61ης Μπιενάλε, η οποία παρουσιάζεται στην Arsenale. Περίπου 60 καλλιτέχνες πήραν μέρος στη δράση Solidarity Drone Chorus περπατώντας σε πομπή ως ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συμμετοχή του Ισραήλ.
Περισσότεροι από 200 καλλιτέχνες, μεταξύ των οποίων η Λουμπάινα Χιμίντ που εκπροσωπεί τη Βρετανία στη διοργάνωση, έχουν υπογράψει ανοιχτή επιστολή ζητώντας την ακύρωση συμμετοχής της ισραηλινής εθνικής αντιπροσωπείας, το περίπτερο της οποίας επίσης εγκαινιάστηκε χθες. Υπενθυμίζουμε ότι πολύ πρόσφατα η κριτική επιτροπή –η οποία επιλέγει τους νικητές των βραβείων Χρυσού Λέοντα– παραιτήθηκε σύσσωμη, δηλώνοντας ότι δεν θα εξέταζε συμμετοχές από χώρες των οποίων οι ηγέτες υπόκεινται σε διεθνή εντάλματα σύλληψης (μια κίνηση που θα απέκλειε τη Ρωσία και το Ισραήλ). Ως αποτέλεσμα των παραπάνω φέτος τα βραβεία θα δοθούν στο κλείσιμο της διοργάνωσης, τον Νοέμβριο, και θα επιλεγούν από το κοινό.
«Δωμάτιο απόδρασης»
Την ίδια στιγμή, μια μικρή τρικυμία έχει προκύψει και στην παρουσία της εθνικής μας εκπροσώπησης. «Το MOMUS ασχολείται αυτή τη στιγμή με την οργάνωση του ελληνικού περιπτέρου», δήλωσε στην «Κ» εκπρόσωπος του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (ΜΟΜus), του εποπτευόμενου φορέα του ΥΠΠΟ που έχει αναλάβει την υλοποίηση της φετινής ελληνικής συμμετοχής, μετά τη χθεσινή αναστάτωση που προκλήθηκε όταν έγινε γνωστό ότι το ΣτΕ ακύρωσε την απόφαση του υφυπουργού Πολιτισμού Ιάσονα Φωτήλα με την οποία ορίστηκε η εθνική εκπροσώπηση στην 61η Μπιενάλε της Βενετίας, καθώς έκρινε μη νόμιμη τη διαδικασία.
Μια εξέλιξη που συμβαίνει κυριολεκτικά στο «και πέντε» της διοργάνωσης, καθώς το ελληνικό περίπτερο με το έργο του Ανδρέα Αγγελιδάκη «Δωμάτιο απόδρασης» εγκαινιάζεται την Πέμπτη 7 Μαΐου.
Σύμφωνα με το σκεπτικό του ΣτΕ, η υπόθεση αφορά τη νομιμότητα της διαδικασίας επιλογής της ελληνικής συμμετοχής και ειδικότερα τη σύνθεση και λειτουργία της αρμόδιας επιτροπής. Οπως προκύπτει, ορισμένα μέλη της επιτροπής αρνήθηκαν να εκφέρουν κρίση για 4 από τις 21 προτάσεις που κατατέθηκαν, επικαλούμενα σχέση με τους υποβάλλοντες στον χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης. Παρότι η στάση αυτή έγινε αποδεκτή εντός της διαδικασίας, το δικαστήριο έκρινε ότι σε περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων τα μέλη οφείλουν να απέχουν πλήρως.
Παράλληλα εξετάστηκε και η ευρύτερη στάση μελών που είτε δήλωσαν αποχή είτε δεν τοποθετήθηκαν επί της ουσίας, ως προς τη συμβατότητά της με τις προβλεπόμενες διοικητικές διαδικασίες. Στο σκεπτικό της απόφασης επισημαίνεται ότι η μη συμμετοχή δεν απαλλάσσει από την υποχρέωση τήρησης σαφών κανόνων λειτουργίας, ιδίως σε συλλογικά όργανα όπου απαιτείται απαρτία και ενεργός κρίση.
Σύμφωνα με την απόφαση το δικαστήριο «ανέπεμψε την υπόθεση στη διοίκηση ώστε επιλαμβανομένη εκ νέου η αρμόδια επιτροπή να εκφέρει, υπό νόμιμη σύνθεση, αιτιολογημένη κρίση, έστω και συνοπτική, για όλες τις υποβληθείσες προτάσεις».
Από την πλευρά του, ο κ. Φωτήλας δήλωσε στην «Κ» ότι έχει λάβει γνώση της απόφασης και έχουν ήδη γίνει οι απαιτούμενες ενέργειες σύμφωνα με το σκεπτικό της. «Οι πράξεις που επισημάνθηκαν και ορίζονται από την απόφαση σχετικά με την αντιμετώπιση τυπικών ζητημάτων, δεν επηρεάζουν την ομαλή υλοποίηση του έργου», ανέφερε.
