Περπατώντας κατά μήκος του καναλιού στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, από την πλευρά της Εθνικής Βιβλιοθήκης προς την οδό Ευριπίδου και Δοϊράνης, το βλέμμα μας στρέφεται αβίαστα αριστερά. Ολόκληρος ο τοίχος που συνοδεύει τη διαδρομή έχει μεταμορφωθεί σε μια αδιάκοπη επιφάνεια λέξεων. Η φράση «Πρόσεξε τη στιγμή που η περηφάνια γίνεται περιφρόνηση» απλώνεται σε όλο το μήκος του, σαν ένα προειδοποιητικό μήνυμα που μας ακολουθεί.
Το έργο αυτό, μήκους 90 μέτρων και ύψους περίπου 8,5 μέτρων, είναι από τα μεγαλύτερα που έχει δημιουργήσει ποτέ η Μπάρμπαρα Κρούγκερ. Αποτελεί το κεντρικό κομμάτι της πρώτης ατομικής της έκθεσης στην Ελλάδα, «Ατιτλο (Περηφάνια και περιφρόνηση)», που εγκαινιάστηκε χθες στο ΚΠΙΣΝ σε επιμέλεια της Κατερίνας Σταθοπούλου. Τα αποκαλυπτήρια άφησαν εκατοντάδες επισκέπτες να στέκονται για ώρα μπροστά του, προσπαθώντας να συλλάβουν το μέγεθος και την έντασή του. «Για να αντιληφθεί κανείς την κλίμακα», είπε η επιμελήτρια στη χθεσινή ξενάγηση, «η μόνιμη εγκατάσταση που ετοιμάζει τώρα στο αεροδρόμιο John F. Kennedy της Νέας Υόρκης φτάνει τα 57 μέτρα. Εδώ, όμως, η Κρούγκερ ξεπερνάει τον εαυτό της. Οταν είδε τον τοίχο του ΚΠΙΣΝ, τον αντιμετώπισε σαν έναν λευκό καμβά, πάνω στον οποίο μπορούσε να τυπώσει τα μηνύματά της».
Η 81χρονη σήμερα καλλιτέχνις, που ζει και εργάζεται μεταξύ Λος Αντζελες και Νέας Υόρκης, ξεκίνησε την πορεία της από τον χώρο του γραφιστικού σχεδιασμού. Στα 20 της άρχισε να εργάζεται στις εκδόσεις Condé Nast και συγκερκιμένα στο περιοδικό Mademoiselle, όπου μέσα σε δύο χρόνια έγινε επικεφαλής του γραφιστικού τμήματος. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 διαμόρφωσε το εμβληματικό της στυλ, δημιουργώντας έργα με έντονη γραμματοσειρά και κοφτές φράσεις-επισημάνσεις, οι οποίες δημιουργούν ένα αίσθημα επείγοντος και άμεσης προτροπής. Η συγκεκριμένη φράση, μάλιστα, όπως ανέφερε η κ. Σταθοπούλου, έχει να κάνει με το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων εκλογών στις ΗΠΑ, η υποτίμηση της πολιτικής δυναμικής του Ντόναλντ Τραμπ οδήγησε στο να εκλεγεί πρόεδρος των ΗΠΑ.
Στόχος του ΚΠΙΣΝ, όπως εξήγησε η κ. Σταθοπούλου, ήταν να συνεργαστούν με έναν καλλιτέχνη που να θίγει επίκαιρα ζητήματα και να μπορεί να επικοινωνήσει άμεσα με το ελληνικό κοινό. Ετσι, ύστερα από ένα χρόνο συζητήσεων με τη Γαβριέλλα Τριανταφύλλη, διευθύντρια καλλιτεχνικού προγράμματος και παραγωγής του Κέντρου, κατέληξαν στην εμβληματική Αμερικανίδα δημιουργό.
Καθώς παρατηρούμε το γιγαντιαίων διαστάσεων έργο, ξεχωρίζει στο κάτω μέρος του μια λωρίδα με emoji, σύμβολα άμεσα αναγνωρίσιμα και φορτισμένα με νόημα, κυρίως για τους νεότερους θεατές. «Ο λόγος που έχει επιλέξει να συμπεριλάβει emoji στη δουλειά της είναι επειδή αποτελούν μια διεθνή γλώσσα που δεν έχει σύνορα. Την ενδιαφέρει η αμεσότητα με το κοινό, αλλά και ο διάλογος που μπορεί να έχει και με νεότερες γενιές, οι οποίες έχουν ενσωματώσει τα σύμβολα αυτά, μέσω της ψηφιακής επικοινωνίας, στην καθημερινότητά τους», εξήγησε η κ. Σταθοπούλου.
Ακριβώς απέναντι από την τοιχογραφία, στην Εσπλανάδα του κέντρου, βρίσκονται έξι κάθετα μεταλλικά στοιχεία με διπλή όψη. Πάνω τους διαβάζουμε αντιθετικές φράσεις, στο ίδιο στυλ με το κεντρικό έργο της έκθεσης, όπως «Η αλήθεια είναι μύθος» και «Η εγρήγορση είναι ύπνος». Εχουν ύψος 2,5 μέτρων και αξιοποιούν και τις δύο πλευρές τους, επιλογή που συνδέεται με τις θεματικές της Κρούγκερ, η οποία ενδιαφέρεται να αποτυπώσει μέσω των διπλών όψεων την έννοια της πόλωσης, κοινωνικής, πολιτικής και εννοιολογικής.
Η 81χρονη σήμερα δημιουργός, ξεκίνησε την πορεία της από τον χώρο του γραφιστικού σχεδιασμού, ενώ τη δεκαετία του ’60 διαμόρφωσε το εμβληματικό της στυλ.
Το γεγονός ότι τα έργα είναι γραμμένα στα ελληνικά είναι ίσως από τα πιο έντονα στοιχεία της έκθεσης. «Δουλέψαμε σε βάθος τη μετάφραση όλων των κειμένων, την οποία υπογράφει ο Νικόλας Γιατρομανωλάκης. Επίσης, συζητήσαμε πολύ με την καλλιτέχνιδα για να βεβαιωθεί ότι το μήνυμα που θέλει να περάσει αντιστοιχεί στη γλώσσα που χρησιμοποιούμε. Της παραδώσαμε, λοιπόν, το ελληνικό κείμενο και η ίδια έκανε τον γραφικό σχεδιασμό», είπε η κ. Σταθοπούλου, τονίζοντας την επιθυμία της καλλιτέχνιδος, μέσα από αυτήν την επιλογή, να μην επιβάλει τη δική της γλώσσα, τα δικά της βιώματα ή την κουλτούρα της, αλλά να επικοινωνήσει με τον πιο αδιαμεσολάβητο τρόπο με το κοινό της Αθήνας.
Πράσινο χρώμα
Αν και συχνά συνδέουμε τη δουλειά της με το κόκκινο, το μαύρο και το λευκό, εδώ κυριαρχεί το πράσινο χρώμα, το οποίο εναρμονίζεται απολύτως με το φυσικό τοπίο του ΚΠΙΣΝ. «Εμφανίστηκε στη δουλειά της περίπου το 2007. Για την ίδια σηματοδοτεί χαρά, ηρεμία και καθησυχασμό. Είναι πολύ έντονο, επίσης, στο σπίτι και στα ρούχα της, αλλά και στην καθημερινή οπτική κουλτούρα: σε προϊόντα με περιβαλλοντικό χαρακτήρα, σε συσκευασίες που θέλουν να δείχνουν “αυθεντικές”», ανέφερε η επιμελήτρια, προσθέτοντας ότι «χρησιμοποιείται πολύ συχνά και στη σήμανση στους δρόμους. Στα φανάρια, το πράσινο σημαίνει ότι είμαστε ελεύθεροι να κινηθούμε. Η ερμηνεία του, επομένως, είναι πολύ θετική για την Κρούγκερ».
«Ατιτλο (Περηφάνια και περιφρόνηση)», Μπάρμπαρα Κρούγκερ, ΚΠΙΣΝ, έως την 1η Νοεμβρίου 2026.
