Ακολουθώντας πολλαπλούς μίτους της Αριάδνης, οι περίπατοι στις αθηναϊκές συνοικίες φέρνουν ως δώρα «θεματικές συλλογές» από μοτίβα, σύμβολα και τεχνοτροπίες. Γεμάτη η Αθήνα από αυτές τις βεντάλιες της ιστορίας των διακοσμητικών τεχνών, του συμβολισμού, των αισθητικών ρευμάτων που έδωσαν κάποτε χαρακτήρα, ύφος και ποιότητα ακόμη και σε χωματόδρομους με χαμηλά σπιτάκια… Το μεγάλο κεφάλαιο του πάνδημου κλασικισμού, του λαϊκού, λεγόμενου, αθηναϊκού ή αττικού νεοκλασικισμού, εξατμίστηκε σταδιακά, και κάποιες φωτογραφίες μόνο, ώς ακόμη και τη δεκαετία του ’70, μας δείχνουν αυτό που ήταν το ύφος της γειτονιάς στην πρωτεύουσα.
Ομως, υπάρχει ο Μεσοπόλεμος. Εστω και χωρίς τον ρομαντισμό και τη χειροτεχνική μαστοριά του 19ου αιώνα, με την εξαίρετη τέχνη του όμως, ο Μεσοπόλεμος με τη σφυρήλατη σιδεριά, τα μοτίβα του τα γεωμετρικά, την αρχοντιά του και τη θελκτική πρωτοπορία του, που πλέον είναι και αυτή ιστορική και συναισθηματικά θερμή, δίνει στον σύγχρονο περιπατητή τη διάσταση ενός αστικού θαύματος.
Χάρη στον αρχιτέκτονα Νίκο Καβαδά διαπαιδαγωγήθηκε ένα μεγάλο κοινό στις τεχνοτροπίες των μαστόρων του 1925 και του 1935, μέσα από την πληθώρα των δημοσιεύσεών του στα κοινωνικά δίκτυα τα τελευταία 15 χρόνια. Υπάρχει ένας πλούτος στις αθηναϊκές γειτονιές, που κρατιέται ακόμη στην κόψη μπροστά στον κίνδυνο ενός νέου κύματος αφανισμού. Τα μοτίβα, τα σχέδια, οι σειρές θεματικών στυλιστικών τάσεων απευθείας από τις μήτρες της Δυτικής και της Κεντρικής Ευρώπης, μαρτυρούν την άνοδο της Αθήνας μετά το 1920 μέσα από τους κύκλους του εξαστισμού και της συγκρότησης μιας πολυεπίπεδης ταυτότητας. Αυτό το στυλ που λέμε αρ ντεκό, γεννημένο σύμφωνα με την παράδοση στη Διεθνή Εκθεση των Παρισίων του 1925, ταυτισμένο με τον κοινωνικό ριζοσπαστισμό, την αισθητική ανανέωση, την τεχνολογική πρόοδο, την αυτοκίνηση, την εξέλιξη στις μεταφορές, την κουλτούρα των μεγαλουπόλεων, τον κινηματογράφο, την τζαζ μουσική, την απελευθέρωση των γυναικών, την άθληση, την απελευθέρωση του σώματος, την υιοθέτηση νέων κανόνων στην οικιακή οικονομία, τον εργονομικό σχεδιασμό, τη μαζική παραγωγή, την απλοποίηση της ετικέτας και των κανόνων και την εφεύρεση μιας νέας κομψότητας στα όρια μιας κοσμικής θρησκείας, διαχύθηκε και στο επίπεδο της αθηναϊκής γειτονιάς.
Και αυτό είναι συναρπαστικό. Το φιλτράρισμα δηλαδή των διεθνών ρευμάτων και το στυλιστικό τους αποτύπωμα σε εξώθυρες, κυρίως, σε προσόψεις, σε ενδύματα, σε γραμματοσειρές, σε κομμώσεις, που άλλαζαν λίγο λίγο την καθημερινότητα στη συνοικία, ακόμη και αν τα ήθη και οι κώδικες θύμιζαν πολλές φορές τον παλιό κόσμο τον προ του 1914. Ανεμοι αλλαγής πάντως έπνεαν…
Και σήμερα ιχνηλατούμε αυτά τα μοτίβα σε δρόμους του Μακρυγιάννη, των Πατησίων, του Κολωνού, της Ακαδημίας Πλάτωνος, της Δάφνης, των Εξαρχείων, όλων των συνοικιών που ήταν κομμάτι της ευρύτερης Αθήνας μετά το 1920-25. Ο Μάνος Μπίρης επισημαίνει επίσης την ευεργετική επίδραση μαστόρων και αρχιτεκτόνων από τη Μικρά Ασία. Ενα από τα πολλά θεματικά μοτίβα της αρ ντεκό ήταν και οι «ανατέλλοντες ήλιοι», όπως και οι «παγωμένες κρίνες», τα «φτερά του παγονιού» ή τα γεωμετρικά μοτίβα τύπου «ζιγκουράτ».
Οι «ανατέλλοντες ήλιοι» σε σφυρήλατες εξώθυρες της Αθήνας (αλλά και πολλών ελληνικών πόλεων) εντοπίζονται ακόμη σε μεγάλο αριθμό θυρών σε μονώροφα και διώροφα σπίτια της δεκαετίας του 1930 σε διάφορες συνοικίες. Συχνά απαντώνται σε διάφορες παραλλαγές, με τον ήλιο άλλοτε να είναι μέρος της σύνθεσης και άλλοτε όχι, με μόνο τις ακτίνες του να δηλώνουν το σύνολο. Θυμίζουν το εξώφυλλο του πρωτοποριακού αναγνωστικού βιβλίου «Το αλφαβητάριο με τον ήλιο» που είχε κυκλοφορήσει το 1917 ως μέρος μιας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.
Παρομοίως, οι «ανατέλλοντες ήλιοι» στις εξώπορτες της Αθήνας δήλωναν με αυτόν τον κομψό τρόπο τη ρήξη με τον κλασικιστικό κανόνα και την υιοθέτηση των νέων ρυθμών. Ηταν, πράγματι, η ανατολή ενός νέου τρόπου ζωής. Η συλλογή των θεματικών μοτίβων στις πόρτες του Μεσοπολέμου είναι μια εξαιρετική αναγνώριση του πλούτου της Αθήνας.
