«Το διάβασες το “Yesteryear” τελικά;». Ακουσα την ερώτηση σε διάλογο μεταξύ μιλένιαλ γυναικών λίγο πριν ξεκινήσει η εμφάνιση της Μιράντα Τζουλάι στη Στέγη. Κατάλαβα αμέσως πως «κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ». Το μυθιστόρημα της Κάρο Κλερ Μπιουρκ (εκδ. Harper Collins, 2026) είναι παντού, είναι το εκδοτικό φαινόμενο της χρονιάς, αυτό που ήταν πέρυσι το «Στα τέσσερα» της Τζουλάι (εκδ. Αλεξάνδρεια 2025) και η «Τελειότητα» του Βιντσέντζο Λατρόνικο (εκδ. Loggia, 2025). Μπεστ σέλερ στις ΗΠΑ και στην Αγγλία, παρόλο που είναι το πρώτο βιβλίο της Μπιουρκ· στις λέσχες βιβλίου όλου του κόσμου συζητούν γι’ αυτό. Η Αμερικανίδα ηθοποιός Αν Χάθαγουεϊ θα υποδυθεί την πρωταγωνίστρια στην ταινία που ετοιμάζεται και βασίζεται στο βιβλίο.
Η πλοκή είναι όντως ιδιοφυής. Μια «tradwife», σύμφωνα με τον νεολογισμό που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την παραδοσιακή σύζυγο (traditional wife), που είναι αφοσιωμένη στην ανατροφή των παιδιών και στην κουζίνα της, αποφασίζει να γίνει influencer για να προβάλει τις διακριτές ταυτότητες των δύο φύλων, τα χριστιανικά ιδεώδη της – και, φυσικά, να βγάλει χρήματα. Αποκτά εκατομμύρια ακολούθους στο Ιnstagram, παρουσιάζοντας μια εικόνα τελειότητας από τη φάρμα της στo Aϊνταχο. Αίφνης όμως ξυπνάει το 1855 και συνειδητοποιεί πώς είναι η ζωή για μια αληθινά παραδοσιακή μητέρα και σύζυγο – και όχι μια επιτελεστική εκδοχή του ρόλου.
«Γκρι» πορτρέτο
Η ποιήτρια Μυρσίνη Γκανά έχει αναλάβει τη μετάφραση του βιβλίου, που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Διόπτρα στις 4/11. Δεν έχει αποφασιστεί ακόμη ο τίτλος στα ελληνικά, που αν και κυριολεκτικά σημαίνει «πέρυσι», έχει μια νοσταλγική διάσταση για όσα συνέβαιναν «τα παλιά τα χρόνια». «Αν και στον πυρήνα του “Yesteryear” βρίσκονται θέματα δύσκολα και σημαντικά, όπως η εικόνα, ποιος τη χειρίζεται και κατά συνέπεια ποιος ασκεί εξουσία, αλλά και η θέση των γυναικών που ύπουλα αλλάζει προς το χειρότερο τα τελευταία χρόνια, η αφήγηση είναι διασκεδαστική, με ρυθμό και ένταση. Προσωπικά βρίσκω συναρπαστικό το πορτρέτο αυτής της πολύ “γκρίζας” ηρωίδας, που δύσκολα θα σε κάνει να ταυτιστείς μαζί της, αλλά θα σου προσφέρει άφθονο υλικό για να σκεφτείς», λέει η Μυρσίνη Γκανά στην «Κ».
«Είναι από τα βιβλία που αγοράζεις αυτομάτως διαβάζοντας το οπισθόφυλλό τους. Θα γίνει ωραιότατη ταινία. Το βασικό του πρόβλημα, όμως, για εμένα, είναι ότι η ηρωίδα του καταλήγει να είναι καρικατούρα, μια συρραφή προβληματικών χαρακτηριστικών», σημειώνει στην «Κ» η Ματίνα Αποστόλου, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ρίζες» (εκδ. Ικαρος 2026) και διαχειρίστρια του λογαριασμού Intellectual Thighs με 22.000 ακολούθους στο Ιnstagram.
Η δημοσιογράφος Ράιανον Λούσι Κόσλετ, της οποίας παρεμπιπτόντως το τελευταίο μυθιστόρημα «Female, Nude» (εκδ. Tinder Press, 2026) εκτυλίσσεται στην Ελλάδα, έγραψε μια ενδιαφέρουσα κριτική για το «Yesteryear» στον Guardian. Σε αυτήν επαινεί την αρχική σύλληψη της Μπιουρκ, αλλά υποπτεύεται παρεμβάσεις παραγωγών του Χόλιγουντ στη συνέχεια, με απώτερο στόχο να μεταφερθεί το βιβλίο σε ταινία. Σε ερώτηση της «Κ» κατά πόσον το φαινόμενο της tradwife είναι εισαγόμενο από τις ΗΠΑ και αν θεωρεί ότι υπάρχει αντίστοιχη τάση στην Ευρώπη και στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Κόσλετ είναι κατηγορηματική: «Είναι σίγουρα πολύ περισσότερο αμερικανικής προέλευσης. Οι γυναίκες στην Ευρώπη παρακολουθούν όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ (υποβάθμιση του δικαιώματος στην άμβλωση, έλλειψη άδειας μητρότητας) και αισθάνονται πολύ τυχερές. Δεν νομίζω ότι πολλές από εμάς θα μπουν στον πειρασμό να υιοθετήσουν έναν τέτοιο τρόπο ζωής».
Παραδόξως, μία από τις πρώτες προσωπικότητες που συνδέθηκαν με το κίνημα των tradwives δεν είναι Αμερικανίδα, εξηγεί στην «Κ» η Κόνστανς Γκρέιντι, συντάκτρια του πολιτιστικού ρεπορτάζ στην αμερικανική ιστοσελίδα Vox. Η Βρετανίδα Aλίνα Κέιτ Πετίτ έβγαλε το βιβλίο «Ladies like us» («Κυρίες σαν κι εμάς», εκδ. Darling academy) ήδη το 2016, ζητώντας την επιστροφή σε έναν συντηρητικό γάμο κατά τα πρότυπα της δεκαετίας του 1950 και δίνοντας στις γυναίκες οδηγίες πώς να βρίσκουν ευχαρίστηση στην υποταγή στους συζύγους τους. Ολα αυτά «πολύ πριν από την πλημμυρίδα άρθρων για τις tradwives γύρω στο 2019». Κατά τη γνώμη της, το βιβλίο «φιλοδοξεί μεν να είναι φεμινιστικό, αλλά η πολιτική του ανάλυση είναι επιφανειακή».
«Οι γυναίκες στην Ευρώπη παρακολουθούν όσα συμβαίνουν στις ΗΠΑ (υποβάθμιση του δικαιώματος στην άμβλωση, έλλειψη άδειας μητρότητας) και αισθάνονται πολύ τυχερές. Δεν νομίζω ότι πολλές από εμάς θα μπουν στον πειρασμό να υιοθετήσουν έναν τέτοιο τρόπο ζωής». -Ράιανον Λούσι Κόσλετ, δημοσιογράφος
Κατά την Γκρέιντι, η ιδέα ότι οι influencers είναι υποκριτές, που κρύβουν πράγματα από το κοινό τους, δεν είναι μια νέα ή ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα παρατήρηση. «Η πιο συναρπαστική πτυχή του “Yesteryear” είναι το πόσο θυμωμένα διαβάζεται το βιβλίο. Φαίνεται σαν να είναι έξαλλο με την κεντρική ηρωίδα επειδή λέει ψέματα στο κοινό της. Αυτό δημιουργεί την ενέργεια και την ορμή που δίνει ώθηση στο βιβλίο», σχολιάζει στην «Κ».
Η Εϊμι είναι tradwife από το Αϊνταχο, έχει στραβισμό κι έχει πέσει επανειλημμένως θύμα μπούλινγκ. Λέει ευθαρσώς ότι προτιμά να μη δουλεύει, αφού ο σύζυγός της μπορεί να της παρέχει ό,τι χρειάζεται. Ο λογαριασμός της στο Ιnstagram (lifewithmrsp) έχει σχεδόν 28.000 ακολούθους. Σε ερώτηση της «Κ» κατά πόσον ενοχλούνται τα τρία παιδιά της όταν τα ποστάρει, απαντάει αρνητικά, ίσως «επειδή δεν τα υποχρεώνει να υποδύονται ρόλους για τα σόσιαλ μίντια». Συχνά λαμβάνει αρνητικά σχόλια, όμως δεν την πειράζει. «Προέρχομαι από μια οικογένεια με μέλη που έχουν διαφορετικές απόψεις για τη θρησκεία και τη ζωή. Θεωρώ υγιείς αυτές τις διαφωνίες».
Μούσα
Μηνύματα μίσους λαμβάνει καθημερινά η Xάνα Νίλμαν στον λογαριασμό της, Ballerina farm, στο Ιnstagram. Είναι υπόδειγμα tradwife και η Μπιουρκ παραδέχεται ότι είναι μία από τις μούσες της. Πρώην χορεύτρια, μεγαλωμένη σε οικογένεια Μορμόνων, έχει εννέα παιδιά. Στα σόσιαλ μίντια έχει ένα ακροατήριο 28 εκατ. χρηστών. Φοράει λευκά ρούχα βγαλμένα από «Το μικρό σπίτι στο λιβάδι». Παρόμοια είναι και η αισθητική του σπιτιού της. Διαγωνίστηκε στον διαγωνισμό ομορφιάς Μrs World το 2023, δώδεκα ημέρες αφότου γέννησε το όγδοο παιδί της. «Η αδυναμία της συγγραφέως να δώσει βάθος στην ηρωίδα της, αφήνει μια υποψία λογοτεχνικού μπούλινγκ στη Χάνα Νίλμαν, την πιο γνωστή tradwife influencer που “φωτογραφίζεται” στο βιβλίο», λέει η Ματίνα Αποστόλου. «Τα παιδιά σου τα εμβολίασες;», «Λευκό πλεονέκτημα», «Yesteryear vibes» είναι μερικά από τα δηλητηριώδη σχόλια των haters που λαμβάνει η Χάνα. Χαζεύοντας τον λογαριασμό της, διαπίστωσα με έκπληξη ότι 25 φίλοι μου την ακολουθούν.
Πόσο αφορά, λοιπόν, την Ελλάδα η τάση των tradwives; «Εχουμε κάποιες σποραδικές περιπτώσεις, που απασχόλησαν εφήμερα τη δημοσιότητα. Προσωπικά όμως εντοπίζω δύο άλλα πράγματα, τα οποία θεωρώ ότι χρειάζονται προσοχή και ανάλυση: το ένα είναι μια διαφαινόμενη τάση νοσταλγίας ενός παραδοσιακού φαντασιακού που οι μιλένιαλ και η Gen Z δεν φέρουν ως ενσώματες εμπειρίες αλλά κατασκευάζουν σαν ιδεώδες: οι πάντα χαρούμενες και απεριόριστα διαθέσιμες μητέρες στο Instagram και στο TikTok, που περνούν όλη την ημέρα φτιάχνοντας υγιεινά σνακ και φροντίζοντας τα παιδιά τους, το hype της επιστροφής στο χωριό, η αναζήτηση μιας χαμένης “αυθεντικότητας” σε πανηγύρια και καφενεία. Το άλλο είναι ότι στην Ελλάδα έχουμε ένα είδος σχολών παραγωγής tradwives before it was cool (σ.σ.: προτού γίνει μόδα). Αναφέρομαι στα θρησκευτικά ιδρύματα που φιλοξενούν ανήλικα κορίτσια και τα ανατρέφουν με εντελώς αναχρονιστικές μεθόδους, για να γίνουν “αμόλυντες νύφες” ή σύζυγοι ιερέων. Πρόκειται για κάτι που έχει επισημανθεί στο παρελθόν από τον Συνήγορο του Παιδιού, χωρίς ωστόσο η πολιτεία να λάβει την αναγκαία μέριμνα», υπογραμμίζει η Μαρία Λούκα, δημοσιογράφος, σεναριογράφος και συγγραφέας.
Από την πλευρά της, η Ματίνα Αποστόλου θεωρεί ότι στη χώρα μας η τάση αυτή μάλλον φθίνει. «Είμαστε στη φάση του ξεθωριάσματος αυτού που χαρακτηρίζαμε τα προηγούμενα χρόνια ως “μανούλες του Facebook”. Η αισθητικοποίηση της μητρότητας με τα τέλεια ταπεράκια με υγιεινά σνακ για το σχολείο, ασορτί ρούχα γονιού-παιδιού, τέλεια παιδικά δωμάτια σε ουδέτερους χρωματισμούς, αρχίζει σταδιακά να θεωρείται ξεπερασμένη. Η ελληνική οικονομική πραγματικότητα δεν ευνοεί ιδιαίτερα το πρότυπο του μονοεισοδηματικού νοικοκυριού πάνω στο οποίο στηρίζεται η tradwife αφήγηση. Παρακολουθώντας κυρίως μέσα στην πανδημία αρκετούς tradwife λογαριασμούς –και αργότερα τις παρωδίες τους, που ήταν πιο “διασκεδαστικές” από το ίδιο το φαινόμενο– έχω την αίσθηση πως πρόκειται για μια αρκετά περιορισμένη τάση. Ο συντηρητισμός και η ρομαντικοποίηση του παρελθόντος από μόνα τους δεν πληρώνουν τους λογαριασμούς».
Σκηνοθεσία του εαυτού
Από τα πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου είναι ο τρόπος που οι χρήστες αυτοσκηνοθετούνται στα σόσιαλ μίντια και η απόκλιση μεταξύ πραγματικότητας και διαδικτυακής αναπαράστασης. Ισχύει όμως αυτό και στις νεότερες γενιές; Μήπως αρχίζει σταδιακά αυτό να γίνεται ένα παρωχημένο, απλουστευτικό στερεότυπο; «Εάν οι νεότεροι άνθρωποι όντως αποσυνδέονται μαζικά από το Διαδίκτυο, τότε αυτό μόνο καλό θα μπορούσε να είναι. Δεν νομίζω ότι οι tradwives θα εξαφανιστούν, αλλά τουλάχιστον με τις απαγορεύσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης (στο Ηνωμένο Βασίλειο θα απαγορευθούν σύντομα για παιδιά κάτω των 16 ετών) μπορούμε να περιμένουμε πως η ζωή των νέων θα είναι πιο χειραφετημένη από τα σόσιαλ μίντια», εκτιμά η Ράιανον Λούσι Κόσλετ στην «Κ».
«Η ελληνική οικονομική πραγματικότητα δεν ευνοεί ιδιαίτερα το πρότυπο του μονοεισοδηματικού νοικοκυριού πάνω στο οποίο στηρίζεται η tradwife αφήγηση. Ο συντηρητισμός και η ρομαντικοποίηση του παρελθόντος από μόνα τους δεν πληρώνουν τους λογαριασμούς». -Ματίνα Αποστόλου, συγγραφέας
Για τη Ματίνα Αποστόλου είναι σαφές, ύστερα από τόσα χρόνια σοσιαλμιντιακής ύπαρξης, ότι «είμαστε οι curators (σ.σ.: επιμελητές) της έκθεσής μας. Στις γενιές που απέκτησαν πρόσβαση σε σχετικά μεγάλη ηλικία, πήρε λίγο χρόνο ώστε να το αντιληφθούν αυτό. Γράφτηκαν άρθρα, δοκίμια, παρασυζητήσαμε για το ότι τα πράγματα δεν είναι πάντα όπως φαίνονται και η πρεσβυωπία μας πλέον μπορεί να δημιουργήσει αστεία αποτελέσματα με τα φίλτρα των εικόνων μας που προσπαθούμε να τελειοποιήσουμε. Αυτό που για τους μιλένιαλ και τους παλιότερους ήταν κατάκτηση και αποκάλυψη, για τους εκπροσώπους της γενιάς Ζ είναι αυτονόητο. Γι’ αυτό πλέον αποζητούν αυθεντικότητα και ειλικρίνεια. Το ζητούμενο είναι πια η οικειότητα και όχι ο θαυμασμός. Υποψιάζομαι ότι τους κουράζει και μόνον αυτή η συζήτηση», καταλήγει.
