Στο παράθυρο του Zoom, στέκεται μπροστά από μια βιβλιοθήκη. Τον Ιανουάριο, έκλεισε τα 67 του χρόνια. Τα μάτια του είναι ορθάνοιχτα, το βλέμμα του βαθύ και διαπεραστικό, οι «εισαγωγικές» ερωτήσεις που του κάνουμε λαμβάνουν κοφτές απαντήσεις: «Ναι, πάμε να ξεκινήσουμε»· «είμαι μια χαρά, ευχαριστώ»· «βρίσκομαι στο Βερολίνο». Ο Μπλίξα Μπάργκελντ (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Κρίστιαν Εμεριχ), που προσέδωσε στον πειραματικό industrial-πανκ ήχο μια ξεχωριστή ποιητικότητα, αφού γύρισε τον κόσμο, πριν από μερικά χρόνια επέστρεψε στην πόλη όπου συνίδρυσε τους Einstürzende Neubauten, την Πρωταπριλιά του 1980.
Γκρεμίζοντας σκηνές
Το πρώτο τους άλμπουμ, το «Kollaps», κυκλοφόρησε την επόμενη χρονιά. Ηταν γεμάτο θορύβους, ήχους από αυτοσχέδια μουσικά όργανα, ψυχωτικούς βοκαλισμούς και την πιο αλλόκοτη διασκευή που έχει γίνει ποτέ στο «Je t’aime… moi non plus» του Σερζ Γκενσμπούρ.
Το 1984, προσκεκλημένοι για μια εμφάνιση στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Τέχνης του Λονδίνου, θα προσπαθούσαν, με τρυπάνια και σφυριά, να διαλύσουν τη σκηνή του. Σταδιακά, ο ήχος τους έγινε πιο ήπιος και ο Μπάργκελντ –που επί είκοσι χρόνια (1983-2023) συμμετείχε, παράλληλα, στους Nick Cave and the Bad Seeds– άρχισε να φοράει κοστούμια.
Οι Einstürzende Neubauten δεν έγιναν ποτέ «μέινστριμ ρόκσταρ». Απέκτησαν, όμως, ένα πιστό cult following που τους παρακολουθεί φανατικά. Στην Αθήνα, εμφανίστηκαν πρώτη φορά στο Θέατρο Βράχων πριν από 26 χρόνια και έκτοτε μας επισκέπτονται συχνά.
Καθώς το όνομά τους αποδίδεται στα ελληνικά ως «Καταρρέοντα νεόδμητα», ρωτάμε τον Μπάργκελντ πώς νιώθει που θα παίξουν στο Ηρώδειο, ένα χώρο που μόνο νεόδμητος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. «Εχω πλήρη επίγνωση του τι σημαίνει αυτό το μνημείο και ότι θα κλείσει μετά τη συναυλία μας», λέει.
Παρ’ όλα αυτά, δεν πρόκειται να αλλάξουν κάτι στο σόου τους ειδικά για την περίσταση, καθώς η συναυλία στο ρωμαϊκό ωδείο αποτελεί κομμάτι της τρέχουσας περιοδείας τους. Στο παρελθόν, βέβαια, έχουν πραγματοποιήσει site specific περφόρμανς. Μία από αυτές έλαβε χώρα το 1984, όταν έπαιξαν στην έρημο Μοχάβε, στην Καλιφόρνια. Πριν από δώδεκα χρόνια, πάλι, παρουσίασαν στο Βέλγιο την περφόρμανς «Lament», που αργότερα τα μουσικά κομμάτια της κυκλοφόρησαν σε δίσκο. Επρόκειτο για ένα έργο που είχε ανατεθεί από τις Αρχές της πόλης Ντίκσμαουντε στο πλαίσιο των εκδηλώσεών της για τη συμπλήρωση εκατό ετών από την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
«Εχω πλήρη επίγνωση του τι σημαίνει αυτό το μνημείο και ότι θα κλείσει μετά τη συναυλία μας», υπογραμμίζει ο Μπλίξα Μπάργκελντ, ιδρυτικό μέλος της μπάντας.
Τον ρωτάμε αν θα βασίσουν τη συναυλία στο τελευταίο τους άλμπουμ, το «Rampen (APM: Alien Pop Music)», που κυκλοφόρησε το 2024. Η απάντηση είναι αρνητική, παρότι θα πουν κάποια τραγούδια του. «Βρισκόμαστε σε μια φάση που παίζουμε κομμάτια που φτιάξαμε τα τελευταία 25 χρόνια μόνο, για να τιμήσουμε τη συγκεκριμένη σύνθεση της μπάντας». Θα ακούσουμε, λοιπόν, μουσικά έργα που γράφτηκαν από τους ίδιους τους καλλιτέχνες που θα βρεθούν στη σκηνή του Ηρωδείου. Παρ’ όλα αυτά, θα υπάρχει μία μεγάλη απουσία. Πέρυσι αποχώρησε από τους Einstürzende Neubauten ο Αλεξάντερ Χάκε, ο οποίος είχε μπει στο σχήμα το 1981.
Τι σημαίνει «rampen»; Στη γλώσσα των Γερμανών «ποιητών του θορύβου» έτσι λέγονται τα ημιαυτοσχεδιαστικά κομμάτια που παίζουν στα ανκόρ τους, όταν ο Μπάργκελντ ανεβαίνει στη σκηνή με τις σημειώσεις του και φτιάχνει με αυτές, επιτόπου, ένα τραγούδι. Κάπως έτσι, από τα «rampen» που δημιούργησαν κατά την περιοδεία που έκαναν πριν από τέσσερα χρόνια, προέκυψε το άλμπουμ.
«Ενδεχομένως, το πλέον αξιοπερίεργο πράγμα να είναι ότι στο Ηρώδειο θα παίξουμε τη “Stella Maris”», μας λέει. Πρόκειται για ένα υψηλής ευαισθησίας τραγούδι, που κυκλοφόρησε το 1996. Στην πρώτη του εκτέλεση το είχε ηχογραφήσει με την ηθοποιό και τραγουδίστρια Μέρετ Μπέκερ, πρώην σύζυγο του Χάκε.
Νέο αίμα στην μπάντα
Το συγκεκριμένο ντουέτο θα ερμηνεύσει στην Αθήνα με την καινούργια μπασίστρια των Einstürzende Neubauten, τη Γιοζεφίνε Λούκσι. «Εκτός από το να παίζει μπάσο μπορεί και να τραγουδήσει, κάτι που ξαφνικά μου επιτρέπει να μπορώ να πω ξανά αυτό το κομμάτι». Αραγε, όταν στις συναυλίες τους ο ίδιος τραγουδάει παλαιότερα κομμάτια, σκέφτεται ότι τώρα θα τα έγραφε διαφορετικά;
«Οχι. Τώρα, π.χ., που λέω τη “Stella Maris”, δεν υπάρχει τίποτα που θα το έκανα αλλιώς. Νομίζω πως, μουσικά, είναι σπουδαία και οι στίχοι της φανταστικοί. Επίσης, δεν νομίζω ότι παίζω ή τραγουδάω κομμάτια που, πια, δεν με “πείθουν”».
Είμαστε παρτιζάνοι, όχι αβάν-γκαρντ
«Δεν έχει πλάκα η συγκεκριμένη περιγραφή; Πρόκειται για καλαμπούρι», μας λέει όταν τον ρωτάμε πώς εμπνεύστηκε τον όρο «alien pop music» για να περιγράψει τη μουσική τού τελευταίου δίσκου των Einstürzende Neubauten. Η συλλογιστική του; Το ότι οι μουσικοί συντάκτες έχουν την τάση να επινοούν συνεχώς αρκτικόλεξα με τρία γράμματα για να περιγράψουν συγκεκριμένα είδη μουσικής, όπως η EBM (Electronic Body Music). Eτσι, σκέφτηκε να φτιάξει κι εκείνος ένα, για να τους τρολάρει: το APM, που περιγράφει, τάχα μου, μια «ποπ μουσική για παράλληλα σύμπαντα», «ενδιάμεσους κόσμους», «εξωγήινους και απόκληρους».
«Εξωγήινοι υπάρχουν;». Στιγμιαία, ξαφνιαζόμαστε με την ερώτηση που αυθόρμητα του απευθύνουμε. Εκείνος σηκώνει το γάντι που του πετάξαμε: «Ναι. Εγώ είμαι εξωγήινος». Δεν έχει άδικο, αν διαβάσει κάποιος λοξά την απάντησή του – όντως αποτελεί έναν «εξωγήινο» της μουσικής βιομηχανίας. Δεν θέλησε ποτέ να «κανονικοποιηθεί»; «Πλέον, ενώ μπαίνω στο 47ο έτος της καριέρας μου με τους Einstürzende Neubauten, χαίρομαι όταν δεν μας θεωρούν πια κομμάτι ενός συγκεκριμένου μουσικού είδους. Για πολύ καιρό μάς είχαν κολλήσει την ετικέτα της industrial μπάντας. Καθώς περνούσαν τα χρόνια, αρχίσαμε να φτάνουμε πιο κοντά σε ένα σημείο που να αποτελούμε κατηγορία από μόνοι μας· είμαστε το δικό μας είδος μουσικής».
«Για πολύ καιρό μάς είχαν κολλήσει την ετικέτα της industrial μπάντας. Καθώς περνούσαν τα χρόνια, αρχίσαμε να φτάνουμε πιο κοντά σε ένα σημείο που να αποτελούμε κατηγορία από μόνοι μας· είμαστε το δικό μας είδος μουσικής».
Στο δελτίο Τύπου για το «Rampen» αναφέρεται πως οι Einstürzende Neubauten είναι τόσο διάσημοι σε ένα άλλο ηλιακό σύστημα όσο οι Beatles στο δικό μας. Και αυτό αστειευόμενοι το σκέφτηκαν. Οπως εξηγεί ο Μπάργκελντ, ο μουσικός N. Ου. Ούνρου, συνιδρυτής των Einstürzende Neubauten, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους φαν των Beatles. Καθώς στο άλμπουμ επρόκειτο να μπει, όπως και έγινε, το κομμάτι «Aus den Zeiten», στο οποίο επαναλαμβάνεται η φράση «τραγούδα μου στα κίτρινα», πρότεινε να κάνουν οι E.N. ένα «κίτρινο άλμπουμ» κατ’ αντιστοιχία του ένατου δίσκου των Beatles που έμεινε στην Ιστορία ως το «White Album» τους, λόγω του λευκού εξωφύλλου του.
Οι Beatles
«Πριν από τους Beatles, δεν υπήρξε κανένα φαινόμενο ανάλογο της Beatlemania», σχολιάζει ο Μπάργκελντ, προσθέτοντας ότι σέβεται απολύτως τη μουσική τους. «Υπήρξαν πολλά πράγματα στη μουσική των Beatles που άνοιξαν νέους δρόμους. Μεγάλωσα με τους κλασικούς της ροκ, άλλωστε: τους Beatles, τους Rolling Stones, τους Velvet Underground. Οπως και με τη γερμανική μουσική της εποχής μου: τους Can, τους Neu!, τους Kraftwerk. Αυτό είναι το μουσικό μου υπόβαθρο».
Λίγο πριν ολοκληρωθεί ο χρόνος που έχουμε στη διάθεσή μας, του κάνουμε μία τελευταία ερώτηση. Ο τίτλος της συναυλίας των Einstürzende Neubauten στο Ηρώδειο είναι «Ωδή στην αβάν-γκαρντ». Πιστεύει ακόμη στην επαναστατικότητά της ή είναι της άποψης ότι την έχει αφομοιώσει το σύστημα; Ο Μπάργκελντ αρχικά μας υπενθυμίζει ότι ο όρος «αβάν-γκαρντ» είναι στρατιωτικός και σημαίνει «εμπροσθοφυλακή». Στη συνέχεια, καταλήγει: «Αν πρέπει να περιγράψω με στρατιωτικούς όρους αυτό που κάνουμε, τότε είμαστε ή παρτιζάνοι ή εκείνοι που αρνούνται να πολεμήσουν».
*Οι Einstürzende Neubauten θα εμφανιστούν στο θέατρο Ηρώδου του Αττικού στις 18 Ιουνίου.
