Είχα την επιθυμία πρόσφατα να πάρω το βιβλίο μου και να πάω στο Αλσος Παγκρατίου. Σε ένα ήσυχο παγκάκι, ξαπόστασα διαβάζοντας λίγες σελίδες… Ηταν σε ένα ύψωμα, ένα μικρό μπαλκόνι του πάρκου, ένα μπελβεντέρε… Σκεφτόμουν πόσο καλύτερο θα μπορούσε να είναι το Αλσος απλώς με μια σωστότερη φροντίδα για τα δέντρα. Εστω, όμως, είχα δεχθεί εκείνη την ευεργετική επίδραση της αστικής φύσης που, τώρα που καλοκαίριασε, χρειάζεται τη διαρκή φροντίδα μας… Από το παγκάκι όπου είχα καθίσει, έφτασα με δυο βήματα στα δρομάκια που συνορεύουν με το Αλσος, σε εκείνο το σημείο. Η περιφερειακή οδός Ξενοκλέους με έβγαζε ήδη στην οδό Φαίδρου, σε μια γειτονιά του Παγκρατίου, όπου η σφραγίδα της δεκαετίας του 1960, με πολυκατοικίες μιας κάποιας αστικής ευπρέπειας, γέμιζε τις αισθήσεις. Αγαπούσα να βλέπω τις περιποιημένες εισόδους ηλικίας 65 και 60 ετών στους γύρω δρόμους, όταν το Παγκράτι βίωνε τη δική του συγκροτημένη και συστηματική μεσοαστική επανάσταση…
Αλλά, βεβαίως, από φύση, από εμμονή ή από ενδιαφέρον, η προπολεμική περίοδος με συγκινούσε μια ιδέα πιο πολύ, ίσως γιατί η χρονική απόσταση είναι μεγάλη και το αισθητικό πρότυπο τόσο διαφορετικό… Ειδικά, στο Παγκράτι, όπου παρατηρούμε το πρώτο κύμα σοβαρής αστικοποίησης (σε δρόμους ακόμη χωμάτινους) την περίοδο 1924-1939, τα σκόρπια σπίτια και οι πολυκατοικίες από εκείνα τα χρόνια, έστεκαν σε απόσταση από το κέντρο και από το Κολωνάκι λόγω του Ιλισσού…
Η ανατροπή στη γεωγραφία του Παγκρατίου με τη δημιουργία της Βασιλέως Κωνσταντίνου ήταν καταλυτική. Γι’ αυτό και στέκομαι στοχαστικός μπροστά σε όσα θυμίζουν τα χρόνια που υπήρχαν γεφυράκια προς το Ζάππειο και την Ηρώδου Αττικού… Και εκεί στη Φαίδρου, στη Νικοσθένους, στην Αριστοξένου, στην Αθανασίας, στην Ιπποδάμου, πάνω από την Ευτυχίδου, σε όλη εκείνη την πυκνή, πλέον, αστική γεωγραφία, με ρετιρέ σε εξαιρετική οπτική γειτνίαση προς τον Λυκαβηττό, και με ισόγεια σε εξαιρετική αμεσότητα με τον παλμό της γειτονιάς, βλέπεις, εσύ ο διαβάτης, αυτό το συμπίλημα του 20ού αιώνα. Το ένιωθα σε κάθε βήμα… στην οδό Φαίδρου 7, γωνία με την Τελεσίλης, στάθηκα να παρατηρήσω και πάλι, μια πολυκατοικία της δεκαετίας του ’30, που είχα φωτογραφίσει πριν από χρόνια. Είναι ένα θαυμάσιο, αστικό κτίσμα με όλο το αισθητικό λεξιλόγιο της αρ ντεκό, ευτυχώς ανέγγιχτο, και επιπλέον έχει μια θερμή χρωματική γκάμα που αιχμαλωτίζει το βλέμμα.
Σε αυτόν τον αστικό πυρήνα του Παγκρατίου περπατάς και ξέρεις ότι η Αθήνα του 20ού αιώνα θα προκαλεί μεγάλες συγκινήσεις στους μελλοντικούς διαβάτες που σαν αρχαιολόγοι του άστεως θα σταχυολογούν τα θραύσματα περασμένων ζωών.
Η στενή οδός Αθανασίας (τι ωραία ονομασία!) οδηγεί στην οδό Αριστοξένου, και μας προσφέρει τη χαρούμενη πρόσοψη ενός παιδικού σταθμού και νηπιαγωγείου διαγωνίως απέναντι μιας μεσοπολεμικής οικίας, με μαρμάρινη πλάκα όπου διαβάζουμε το όνομα του δρόμου, πίσω από τα κλαδιά ενός θαλερού πλατάνου.
Αυτή η μεσοπολεμική αύρα συνεχίζεται ως αίσθηση σε σκόρπια κτίρια, όπως στο γωνιακό με τις τόσο κομψές δίδυμες εξώθυρες στην οδό Αριστοξένου 22, που παρά τις προσθήκες δίνει αρχοντιά στη γειτονιά. Πιο πάνω, στην οδό Νικοσθένους 20 (με θαυμάσια εξώθυρα επίσης) υπάρχει μία ακόμη ενδιαφέρουσα προπολεμική πολυκατοικία, έξοχο δείγμα μοντερνισμού που δείχνει τις διαδρομές της κοινωνίας πριν από το 1940.
Με συγκινεί που περπατάω σε δρόμους εκτός τουριστικού ενδιαφέροντος, εκεί όπου υπάρχει μόνο η Αθήνα των κατοίκων της. Γυρίζω στην οδό Αθανασίας, προς Ευτυχίδου, και εκεί θα με ανταμείψουν τα σπίτια στους αριθμούς 10 (με ωραία διπλή είσοδο αρ ντεκό) και 4 (αναστηλωμένο, δείχνει τον τρόπο). Εισπνέω την αθηναϊκότητα της απλής συνοικίας. Είναι ένα δώρο που μας προσφέρει αυτή η πόλη.
