Τη δύσκολη άνοιξη του 2020 ο πιανίστας Αντονι Ρομάνιουκ βρέθηκε χωρίς υποχρεώσεις. Οι αίθουσες συναυλιών είχαν κλείσει και ο Ρομάνιουκ το έριξε στη μελέτη με επίκεντρο το έργο του σύγχρονου Αμερικανού συνθέτη Τζον Ανταμς, «Phrygian Gates».
Ψάχνοντας, οδηγήθηκε και σε έργα άλλων συνθετών, αναζητώντας όμως εκείνα τα περάσματα που ακουμπούν, σε κάποιο βαθμό, στους μουσικούς τρόπους της αρχαίας Ελλάδας.
Το αποτέλεσμα εκείνης της εσωτερικής διεργασίας τον οδήγησε, έξι χρόνια μετά, στο αποκλειστικώς πιανιστικό άλμπουμ «On Modes» («Πάνω στους τρόπους»).
Στους νεότερους χρόνους, στη δυτική μουσική, οι τρόποι είναι βασικά δύο: ο μείζων και ο ελάσσων (ματζόρε και μινόρε), που ονομάζονται και κλίμακες. Οι Ελληνες είχαν περισσότερους τρόπους, τις λεγόμενες «αρμονίες», π.χ., τον Δώριο, τον Φρύγιο, τον Λύδιο, τον Υποδώριο ή Αιόλιο, τον Υποφρύγιο ή Ιόνιο, τον Λοκρικό κ.ά.
Αν ο μείζων τρόπος αντιστοιχεί σε μια πιο «θετική» (χαρωπή, δυναμική ή ανάλαφρη) διάθεση και ο ελάσσων σε μια πιο «αρνητική» (θλιμμένη, αργή, βαριά) διάθεση, οι αρχαιοελληνικοί τρόποι αναδεικνύουν τις πιο λεπτές αποχρώσεις τους.
Ο ίδιος ο Ρομάνιουκ τους ξεχωρίζει ως εξής: Ιόνιος: γαλήνη, ασφάλεια, βολή· Δώριος: σκοτάδι, αλλά με λίγο φως, ήπια αισιοδοξία· Φρύγιος: αντίσταση, ενέργεια, πείσμα· Λύδιος: φαντασία, όνειρα, δυνατότητα· Μιξολύδιος: συνειδητοποιημένη χαρά· Αιόλιος: απομόνωση, παραίτηση· Λοκρικός: σκοτάδι και αποπροσανατολισμός.
Με βάση αυτή τη διάκριση, φτιάχνει ένα καθαρόαιμο concept album από 13 πιανιστικά κομμάτια, μερικά από τα οποία είναι δικές του συνθέσεις, σε ορισμένα αυτοσχεδιάζει σε έργα άλλων σύγχρονων συνθετών, μαζί με τις πρωτότυπες δομές τους: Αρβο Περτ, Γκιόργκι Λίγκετι, Τζον Ανταμς – αλλά και δύο υπέροχα παραδοσιακά κομμάτια, ένα σκωτσέζικο κι ένα αγγλικό, και δύο κομμάτια της Μπιορκ και των Radiohead. Ο κύριος Γκρι πάντοτε λάτρευε και τους δύο, για διαφορετικούς λόγους, και εδώ στάθηκε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Ο Ρομάνιουκ αναζητεί ατμόσφαιρες, καταγράφει διαθέσεις, ψάχνεται μουσικά αλλά και διανοητικά μέσα από μουσικά σχήματα που ακροβατούν κάπου ανάμεσα στον κλασικό ήχο του 20ού αιώνα, στα τζαζικά ηχοχρώματα με τα οποία μεγάλωσε στην Αυστραλία και στην ηλεκτρονική, εναλλακτική ποπ και ροκ από καλλιτέχνες με έντονα προσωπικό και κυρίως πολύπλευρο δημιουργικό προφίλ (Μπιορκ, Radiohead).
Ναι, το άλμπουμ μπορεί να ακουστεί άνετα δίχως η ακροάτρια ή ο ακροατής να έχει την παραμικρή υποψία για το τι τρέχει με τους «τρόπους» και τις αρμονίες των αρχαίων Ελλήνων. Οποιος θέλει ας ακούσει τη μουσική. Το πιάνο του Ρομάνιουκ έχει κάτι κρυστάλλινο, καταπραϋντικό και γαλήνιο. Πιάνει αυτές τις λεπτές αποχρώσεις και εσωτερικές μετατοπίσεις όλων μας: συχνά μια λεπτή, νοητή γραμμή χωρίζει τη μελαγχολία από την ευθυμία. Ενίοτε συμπίπτουν…
