Τα στενά ανάμεσα στον σταθμό του Ηλεκτρικού στον Πειραιά και στην οδό Γούναρη, με τον νέο Πύργο στο βάθος, είναι ένας μικρόκοσμος με θραύσματα της παλιάς ατμόσφαιρας. Στην οδό Κασιμάτη, π.χ., λίγο πάνω από τον σταθμό και το όψιμο κλασικιστικό μέγαρο του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, σώζονται όψεις, ερειπωμένες τοξοστοιχίες, παλιά μαγαζιά και κιγκλιδώματα ιδιαίτερης τέχνης, όπως στον όροφο του κτιρίου στον αριθμό 18. Είναι ένα σύμπαν σε απόσυρση, καθώς νέα ξενοδοχεία, καφέ και μπιστρό μεταβάλλουν γοργά τον άλλοτε εμπορικό και μεταπρατικό χαρακτήρα αυτών των δρόμων.
Παραμένουν, ωστόσο, γοητευτικοί οι δρόμοι αυτοί, που αν τους ακολουθήσετε σε μια διαδρομή που ξεκινάει από την οδό Κασιμάτη και συνεχίσετε μέσω των οδών Κέκροπος, Ναυαρίνου, Λεωχάρους, Αριστείδου, θα νιώσετε τη σύμπλευση του χθες με το τώρα. Μπορείτε μετά επιλέγοντας τη Γούναρη να γυρίσετε πίσω στον σταθμό μέσω της Ακτής Ποσειδώνος. Αυτό το μικρό κομμάτι του παλιού, εμπορικού Πειραιά είναι εκεί, ίσως στο τελευταίο στάδιο της ζωής του, σε μια ρευστή κίνηση προς κάτι που χωρίς αμφιβολία απέχει πολύ από τις συνθήκες που το γέννησαν στα 80 χρόνια ανάμεσα στο 1880 και στο 1960.
Οι πολλές πινακίδες κλειστών μαγαζιών δείχνουν αυτήν ακριβώς τη σιωπηρή απόσυρση του παλιού κόσμου. Ο,τι μπορείς να φανταστείς υπάρχει εκεί: από είδη αλιείας και ζωοτροφές έως χρώματα, χαρτικά, απορρυπαντικά, λιπάσματα, αποθήκες, ρεμπετάδικα και φθηνά ξενοδοχεία σαν να έχουν βγει από φυλλάδες του 1950. Σε παλιά διώροφα και τριώροφα, μερικά απλά, απλούστατα, χρηστικά κτίρια του παρελθόντος, και άλλα πιο περίτεχνα, με καμάρες, σιδηροτεχνία, μαρμάρινα φουρούσια, ακόμη και γύψινες μάσκες με θηλυκές μορφές της αρ νουβό, όπως στο μέγαρο στη συμβολή της Αριστείδου, της Ναυαρίνου και της Γούναρη, νιώθει ο σημερινός διαβάτης τις ριπές μιας κοινωνίας και ενός εμπορικού δικτύου που έδωσε χαρακτήρα στον Πειραιά.
Τα παλιά ξενοδοχεία, που υπάρχουν εκεί γύρω σε αυτούς ακριβώς τους θυλάκους μιας ζωής που αργοσβήνει, εξασκούν ακόμη μια κάποια γοητεία μέσα στην παράταιρη αύρα μιας εξασθενημένης παρουσίας. Εκπέμπουν αυτήν την παρακμιακή αίσθηση νοτισμένων κλινοσκεπασμάτων, κοινόχρηστων χώρων υγιεινής και ανύπαρκτης ηχομόνωσης. Στη γωνία των οδών Ναυαρίνου και Καποδιστρίου υπάρχει το ξενοδοχείο «Σπάρτη», στεγασμένο σε ένα μεγάλο νεοκλασικό κτίριο της περιόδου 1890-1910, με τοξοστοιχίες, αέτωμα και σειρά από μαρμάρινα φουρούσια. Είναι ένα μεγάλο οικοδόμημα, ενδεικτικό της εμπορικής ακμής σε αυτό το σημείο του Πειραιά. Εχει 13 καμάρες στο ισόγειο, 15 παράθυρα στον όροφο με απλή μορφοπλαστική επεξεργασία και μια μάλλον πρόχειρη αετωματική στέψη, που αν και μοιάζει με μεταγενέστερη προσθήκη, δείχνει έναν συγκινητικό πήχυ φιλοδοξίας. Αυτός ο συμβολισμός μετουσιώνεται σε μια χειρονομία που πυκνώνει την αστική ατμόσφαιρα.
Τις τοξοστοιχίες, τόσο χαρακτηριστικές στα διώροφα και τριώροφα στα χρόνια του Οθωνα και του Γεωργίου Α΄, τις βλέπουμε σε πάμπολλα εμπορικά ακίνητα στην οδό Αθηνάς και στα πέριξ στην Αθήνα και γύρω από την παλιά αγορά του Πειραιά. Ηταν ένα αρχέτυπο οικοδομής με καταστήματα και αποθήκες στο ισόγειο και ημιυπόγειο και γραφεία ή κατοικία στον όροφο. Στη γωνία της οδού Κασιμάτη και Κέκροπος, πάνω από τον σταθμό του Πειραιά, το μεγάλο, κατεστραμμένο εμπορικό ακίνητο του 1900 εντυπωσιάζει με την τοξοστοιχία του. Επί της Κασιμάτη μόνο, υπάρχουν 19 καμάρες με κορινθιακές παραστάδες.
Αλλά και ώς τη Γούναρη, τα παλιά μαγαζιά, δίπλα στα πολυώροφα του ’60 και του ’70, κρατούν το πνεύμα του παρελθόντος. Στην Αριστείδου, με το νέο ξενοδοχείο που ανήκει στον 21ο αιώνα, σώζεται μια ολόκληρη σειρά από παλιά μαγαζιά, τοξοστοιχίες, επιγραφές, μπαλκόνια, γείσα… Το πνεύμα του παλιού εμπορικού κόσμου.
