Πώς ένα μουσικό «πανηγυράκι» κατόρθωσε να επιβιώσει γεωπολιτικών σεισμών, οικονομικών κρίσεων, τεχνολογικών επαναστάσεων και περιφερειακών πολεμικών συρράξεων; Καθώς κλείνει φέτος 70 χρόνια ζωής, ο πανευρωπαϊκός διαγωνισμός τραγουδιού συνιστά από μόνος του ένα πολιτισμικό παράδοξο αλλά κι ένα ζωντανό μάθημα ήπιας ισχύος της Γηραιάς Ηπείρου.
Σε ένα απολύτως κατακερματισμένο τοπίο όπου μόνο ο αθλητισμός (και κυρίως το ποδόσφαιρο) μπορεί να υποστηρίξει συλλογικά θεάματα οικουμενικής απεύθυνσης, η αειθαλής Eurovision όχι μόνο δεν έσβησε με το τέλος του «παλιού κόσμου» του 20ού αιώνα που τη γέννησε, αλλά άντλησε δύναμη και επιρροή από τις τεκτονικές αλλαγές που σημάδεψαν το πέρασμα από τον Ψυχρό Πόλεμο στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και του Διαδικτύου. Κι αντί να παρακολουθούμε σήμερα ένα ρετρό απολειφάδι των παλιών, «καλών» εποχών, βρισκόμαστε στη θέση να αναλύουμε τις αντοχές του σημαντικότερου τηλεοπτικού γεγονότος στην Ευρώπη κάθε χρόνο ή γιατί η Ισπανία και άλλες τέσσερις χώρες επέλεξαν τη Eurovision για να κάνουν μια από τις πιο ηχηρές γεωπολιτικές δηλώσεις τους, μποϊκοτάροντας τον φετινό διαγωνισμό εξαιτίας της συμμετοχής του Ισραήλ. Και κάπως έτσι, το τελευταίο που φαίνεται να έχει σημασία είναι η μουσική και τα τραγούδια. Αλλά εκεί ακριβώς βρίσκεται η δύναμη της Eurovision. Αφορά –κάθε χρόνο όλο και περισσότερο– τόσο πολλά πράγματα πέρα από τον λόγο για τον οποίο μια χούφτα χώρες αποφάσισαν να τη δημιουργήσουν πριν από επτά ολόκληρες δεκαετίες, κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του αντίστοιχου ιταλικού διαγωνισμού του Σαν Ρέμο.
«Νο politics» και… Ντάνα
Το παράδοξο –μέσα σε τόσα ακόμα παράδοξα– είναι ότι ο οργανισμός που διοργανώνει κάθε χρόνο τέτοια εποχή τον διαγωνισμό (η περίφημη EBU, το ακρωνύμιο για την Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ενωση) έχει κάνει τα πάντα για να μείνει η Eurovision εκτός πολιτικής και εθνικών ανταγωνισμών. Η σύγκριση με την UEFA και τη FIFA δεν θα ήταν εντελώς άστοχη. Οπως οι μεγάλες διεθνείς ποδοσφαιρικές ενώσεις παίρνουν τα μέτρα τους για να μη «δηλητηριάσουν» τα πανάκριβα προϊόντα τους με πολιτικές αψιμαχίες (η διάσημη ντιρεκτίβα τού «no politics»), έτσι και η EBU επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να συμβιβάσει τα ασυμβίβαστα.
Η «βόμβα» έσκασε φέτος στα χέρια της Αυστρίας, στον απόηχο της διεθνούς διαμαρτυρίας για τα πεπραγμένα του Ισραήλ στη Γάζα. Οσο κι αν τα απόνερα του μποϊκοτάζ εμφανίζονται για την ώρα «ελεγχόμενα», δεν παύει το ίδιο γεγονός να μας ενημερώνει για το «μπόι» του ίδιου του διαγωνισμού. Αλλωστε ένα από τα βασικά «εργαλεία» του rebranding της Eurovision (στα τέλη της δεκαετίας του ’90, όταν η τηλεθέαση έπεσε σε ιστορικά χαμηλά) είχε να κάνει με το «άνοιγμα» στον «πραγματικό κόσμο», την ιδέα ενός πανευρωπαϊκού πάρτι ευαίσθητου στα νέα –υπόγεια, εκείνη την εποχή– κοινωνικά ρεύματα που σάρωναν τις νεανικές κουλτούρες της εποχής χωρίς αποκλεισμούς και ιεραρχήσεις. Από αυτήν την άποψη, η συμμετοχή (πόσο μάλλον η πρώτη θέση) μιας τρανς γυναίκας, της Ντάνα Ιντερνάσιοναλ, το 1998 στον διαγωνισμό του Μπέρμιγχαμ, αποτελεί σημείο καμπής για την ταυτότητα της Eurovision. Τίποτα δεν θα ήταν ίδιο πια. Ο διαγωνισμός είχε υιοθετήσει χωρίς αστερίσκους το λεξιλόγιο μιας νέας «γλώσσας» και η πολιτική δεν θα μπορούσε να μείνει απέξω. Η ίδια η Ντάνα ήταν η πιο πολιτική δήλωση της Eurovision από συστάσεώς της.
Το «Ferto»
Για την Ελλάδα ο διαγωνισμός του 2026 έχει γράψει ήδη ιστορία – ανεξαρτήτως της θέσης που θα καταλάβει τελικά ο Akylas με το ευρηματικό «Ferto». Πέρα από την απήχηση του ίδιου του τραγουδιού που μας προετοιμάζει για ένα καλό πλασάρισμα τη βραδιά του τελικού (αν αποτύχει να προκριθεί από το γκρουπ των χωρών του πρώτου ημιτελικού σήμερα, θα είναι μια από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις όλων των εποχών), είναι πάνω απ’ όλα η χρονιά που η ΕΡΤ έβαλε τα δυνατά της και διοργάνωσε μια υποδειγματική προκριματική διαδικασία με δύο ημιτελικούς, θεσμοθετώντας άτυπα ένα νέο φεστιβάλ τραγουδιού.
Η πορεία του Akyla είναι αδύνατον να προβλεφθεί για μια σειρά λόγων. Ενώ προεξοφλούνται οι υψηλές επιδόσεις του στο televoting (ψηφοφορία κοινού), ο πήχυς για το τι θα καταφέρει στις εθνικές επιτροπές διατηρείται χαμηλά. Κι αυτό γιατί το «Ferto» είναι κατά βάσιν ένα τραγούδι εντυπώσεων, συναισθήματος και σκηνικής παρουσίας, ποιότητες που ανταμείβει συνήθως με μεγαλύτερη γενναιοδωρία το μεγάλο κοινό. Αντίθετα, οι εθνικές επιτροπές, σε ρόλο «θεσμικού» εξισορροπιστή, δίνουν βάρος στη φωνητική ικανότητα, στη σύνθεση και στην εν γένει καλλιτεχνική αρτιότητα, κρατώντας αποστάσεις από τα πιο viral τραγούδια. Αυτός είναι ο λόγος που στο δεύτερο μέρος της ψηφοφορίας, όταν προστίθενται οι πόντοι από το televoting, έχουμε θεαματικές ανατροπές στην τελική κατάταξη. Στην πολύ πρόσφατη ιστορία του διαγωνισμού έχουμε το παράδειγμα της Νορβηγίας το 2016, όταν το τραγούδι της κινήθηκε στις εθνικές επιτροπές σε χαμηλά νερά αλλά σάρωσε στο televoting. Το ίδιο συνέβη και το 2021 με την Ιταλία, αλλά και την επόμενη χρονιά με την Ουκρανία.
Υπενθυμίζουμε ότι οι εθνικές επιτροπές επανήλθαν το 2009 γιατί κατά την πρώτη δεκαετία του νέου αιώνα, όταν για τον νικητή αποφάσιζε αποκλειστικά η «λαϊκή ψήφος» (televoting), είχαν παρατηρηθεί μεγάλες ανισορροπίες και τραγούδια που σάρωναν λόγω συγκεκριμένων μπλοκ ψήφων με γεωγραφικά και πολιτικά κριτήρια.
Το μεγάλο φαβορί, πάντως, του φετινού τελικού που θα φιλοξενηθεί το Σάββατο στη Βιέννη θεωρείται η Φινλανδία, η οποία έστειλε μια μάλλον μέτρια σύνθεση με χαρακτηριστικά ικανά, ωστόσο, να προσελκύσουν ψήφους και από τα δύο στρατόπεδα, κοινό και επιτροπές.
