Το πάνθεον των Ελλήνων ηθοποιών του 20ού αιώνα παραμένει μια παρακαταθήκη κοινής μνήμης. Και μόνο το άκουσμα του ονόματος του Βασίλη Λογοθετίδη (1898-1960) προκαλεί αναρίθμητους συνειρμούς που αναβλύζουν και γεμίζουν ένα τοπίο αισθημάτων που συνδέονται με την παλιά Ελλάδα. Ο Βασίλης Λογοθετίδης έχει περάσει στο κοινό υποσυνείδητο ως ένας χαρισματικός κωμικός ηθοποιός, με ειδικό εκτόπισμα και ξεχωριστή ιδιοσυγκρασία, κυρίως μέσα από τις κινηματογραφικές ταινίες των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών που προβάλλονται ακόμη στην τηλεόραση και συμβάλλουν στη διατήρηση της υστεροφημίας του. Ο Βασίλης Λογοθετίδης, ωστόσο, υπήρξε πρωτίστως ένας ηθοποιός του θεάτρου. Το θέατρο ήταν η μεγάλη του αγάπη. Μέσα από το θέατρο ήταν που τον λάτρεψε ο κόσμος, μέσα από το θέατρο ήταν που ο ίδιος διαμόρφωσε την πολύπλευρη προσωπικότητά του.
Η βιογραφία του, σαν μια μυθιστορηματική ζωή, είναι το νέο βιβλίο του Μάκη Δελαπόρτα με τίτλο «Βασίλης Λογοθετίδης. Ο κωμικός των κωμικών». Κυκλοφόρησε από τον ιστορικό εκδοτικό οίκο Αγκυρα, ο οποίος έχει χτίσει παράδοση τα τελευταία χρόνια στην έκδοση βιογραφιών ηθοποιών και τραγουδιστών του ελληνικού 20ού αιώνα.
Ο Βασίλης Λογοθετίδης έχει περάσει στο κοινό υποσυνείδητο ως ένας χαρισματικός κωμικός ηθοποιός, κυρίως μέσα από τις κινηματογραφικές ταινίες των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών, ωστόσο υπήρξε πρωτίστως ένας ηθοποιός του θεάτρου, το οποίο ήταν η μεγάλη του αγάπη.
Το βιβλίο του Μάκη Δελαπόρτα είναι μια ευχάριστη, πυκνή και κλασικά δομημένη χρονική αφήγηση με έμφαση στην αλληλουχία των γεγονότων, στην παραστασιολογία και στη λεπτομερή απόδοση της ατμόσφαιρας εποχής. Πλήθος φωτογραφιών από τα νεανικά χρόνια του Βασίλη Λογοθετίδη ώς το τέλος του δημιουργούν μια ιδιαιτέρως θελκτική πινακοθήκη. Πράγματι, η φωτογραφική αφήγηση είναι συναρπαστική και αποκαλύπτει έναν πλούτο υλικού, ο οποίος μπορεί να συνδεθεί με πολλές πτυχές της ελληνικής ζωής και όχι μόνο με το θέατρο και τον κινηματογράφο. Το φαινόμενο «Βασίλης Λογοθετίδης» είναι ένα κεφάλαιο που συμπλέει με την ωρίμανση της θεατρικής ζωής στην Αθήνα από τον Μεσοπόλεμο και μετά. Ο Λογοθετίδης, με καταγωγή από την Ανατολική Θράκη (οικογενειακό όνομα Ταυλαρίδης) και με παιδικά και νεανικά βιώματα στην Κωνσταντινούπολη, είναι η χαρακτηριστική περίπτωση ενός νέου των αρχών του 20ού αιώνα που αναζητούσε πάση θυσία να συναντηθεί με τον εαυτό του, με αυτό που τον φλόγιζε και που του έδινε πνοή. Και αυτό ήταν το θέατρο.
Ο δικός μας άνθρωπος
Η ψυχική εγγύτητα που μας συνδέει με τον Λογοθετίδη οφείλεται κατά ένα μέρος και στην τόσο προσιτή περσόνα του, στη λάμψη που είχε στη σκηνή και στην οθόνη, αυτός ο «προσιτός» άνδρας, ο ευάλωτος, ο «δικός μας άνθρωπος», αλλά ταυτόχρονα ο τόσο ξεχωριστός, ο τόσο ευρηματικός, ο τόσο ιδιαίτερος. Ο Βασίλης Λογοθετίδης αγαπήθηκε πολύ, λατρεύτηκε από το θεατρόφιλο κοινό ήδη από τα χρόνια του Μεσοπολέμου και αυτό που βλέπουμε ώς σήμερα στις αγέραστες μαυρόασπρες κωμωδίες στην τηλεόραση είναι μονάχα μία πτυχή της διαδρομής του. Οχι η πιο σημαντική. Ο ίδιος ζούσε για το θέατρο, αν και στον κινηματογράφο πρωτοεμφανίστηκε ήδη από τη δεκαετία του ’30.
Στο βιβλίο του ο Μάκης Δελαπόρτας, με τη χαρακτηριστική άνεση που διαθέτει καθώς ξεφυλλίζει το άλμπουμ μιας ζωής, μας οδηγεί να ακολουθήσουμε βήμα βήμα την πορεία ενός ινδάλματος. Το ενδιαφέρον στοιχείο στην περίπτωση του Βασίλη Λογοθετίδη είναι ότι η επιτυχία του και η τεράστια απήχηση που είχε στο κοινό, το σπάνιο «γκελ» που έκανε, οφειλόταν κατ’ αποκλειστικότητα στο ταλέντο και στη μοναδικότητά του και όχι σε ένα γοητευτικό παρουσιαστικό ζεν πρεμιέ.
Αν όμως δει κανείς τις νεανικές φωτογραφίες του, θα συναντήσει έναν φωτεινό, συμπαθέστατο νέο, που λόγω της ευφυΐας και της εργατικότητάς του εξέπεμπε γοητεία και άρεσε πολύ. Αυτό φάνηκε και από την προσωπική ζωή του, από τους δύο γάμους του, από τον σύνδεσμό του με τη μοναδική ντάμα της δεκαετίας του ’50 Ιλυα Λιβυκού (1919-2002) και τις ισόβιες φιλίες του, όπως με τον ηθοποιό Βαγγέλη Πρωτοπαππά (1917-1995), με τον οποίο είχε μια σχέση δασκάλου – μαθητή. Ηταν «οικογένεια». Ο Βαγγέλης Πρωτοπαππάς τού μιλούσε πάντα με σεβασμό και αγάπη στον πληθυντικό. Συγκλονιστική είναι η φωτογραφία από την κηδεία του Βασίλη Λογοθετίδη στις 22 Φεβρουαρίου του 1960, με τον Βαγγέλη Πρωτοπαππά να κρατά βαθιά συγκινημένος τα παράσημα του αξέχαστου μέντορα και συνοδοιπόρου.
Διαμάντια
Σήμερα, όλοι θυμόμαστε τις ταινίες «Οι Γερμανοί ξανάρχονται», «Ενα βότσαλο στη λίμνη», «Σάντα Τσικίτα», «Η κάλπικη λίρα», «Ούτε γάτα ούτε ζημιά», «Δεσποινίς ετών 39», «Ο ζηλιαρόγατος», «Δελησταύρου και υιός», «Ενας ήρως με παντούφλες», ταινίες που έκαναν θραύση και διέδωσαν τη φήμη του Βασίλη Λογοθετίδη σε ένα ευρύτατο κοινό που δεν είχε τη δυνατότητα να τον δει στη σκηνή σε ένα από τα θέατρα της Αθήνας. Θα προσθέταμε και τον θρυλικό «Ηλία του 16ου», που ήταν μεγάλη θεατρική επιτυχία του Λογοθετίδη, αν είχε παίξει τον ρόλο και στην κινηματογραφική μεταφορά του έργου. Μέσα από τον κινηματογράφο, πάντως, έγινε ίνδαλμα ο Βασίλης Λογοθετίδης σε κάθε γωνιά όπου υπήρχε ελληνισμός. Η σχέση του με το κοινό ήταν βαθιά. Ακούραστος καθώς ήταν (και αυτή η υπερεκτίμηση των δυνάμεών του ίσως ευθύνεται και για τον πρόωρο θάνατό του), καλλιεργούσε τη σχέση του με τον απόδημο ελληνισμό. Οι θρυλικές περιοδείες του στην Αμερική (οργανωμένες από τον επίσης ακούραστο και δημιουργικό Θόδωρο Κρίτα) είχαν τεράστια απήχηση στους Ελληνοαμερικανούς, όπως και οι εμφανίσεις του στην Αίγυπτο την εποχή κατά την οποία η ελληνική παρουσία ήταν παντοδύναμη. Διάσημες ταινίες του γυρίστηκαν στη δεκαετία του ’50 στα εξελιγμένα τότε κινηματογραφικά στούντιο που υπήρχαν στην Αίγυπτο.
Ο Βασίλης Λογοθετίδης ήδη από τα πρώτα του βήματα στο θέατρο είχε την καλή τύχη να τον ξεχωρίσουν οι πρωτεργάτες του καλλιτεχνικού κόσμου της Αθήνας. Ο ίδιος ποτέ δεν είχε πιστέψει στην κωμική φλέβα του, ζητούσε δραματικούς ρόλους και επένδυε σε χαρακτήρες ρεπερτορίου. Η συνεργασία του με τη Μαρίκα Κοτοπούλη τον βάζει με εύσημα στο μεγάλο θεατρικό κάδρο της Αθήνας και σταδιακά η αναγνώριση που είχε από άλλες προσωπικότητες, όπως από την Κυρία Κατερίνα (Κατερίνα Ανδρεάδη) και τον Κώστα Μουσούρη, τον παγιώνει ως βασικό πυλώνα της θεατρικής ζωής.
Ηδη, όμως, ο Βασίλης Λογοθετίδης, και σε αρχικό σχετικά στάδιο της πορείας του, είχε αυτονομηθεί και είχε αναπτύξει τη δική του σχέση με το κοινό. Μία ακόμη εξαιρετική παράμετρος του βιβλίου του Μάκη Δελαπόρτα είναι η χαρτογράφηση των θεατρικών σκηνών –χειμερινών και θερινών– που μας δίνει ένα πολύτιμο πανόραμα. Σε αυτόν τον χάρτη σημειώνουμε και το Θέατρο Μακέδο (Θεμιστοκλέους 4), που αναφέρεται συχνά στη βιογραφία του Λογοθετίδη. Ηταν δημιούργημα του Ανδρέα Μακέδου, θεατρικού επιχειρηματία του Μεσοπολέμου, ενός από τους λησμονημένους, σήμερα, πρωτεργάτες της καλλιτεχνικής ζωής της Αθήνας.
Η Μαρίκα Κοτοπούλη βάζει στο μεγάλο θεατρικό κάδρο της Αθήνας τον νεαρό από την Ανατολική Θράκη, απόφοιτο του Ζωγραφείου Γυμνασίου της Κωνσταντινούπολης, ενώ ακολουθούν συνεργασίες με την Κυρία Κατερίνα και τον Κώστα Μουσούρη, που τον παγιώνουν ως βασικό πυλώνα της θεατρικής ζωής.
Είναι βέβαιον πως μετά την ανάγνωση αυτού του βιβλίου, οι κινηματογραφικές ταινίες του Βασίλη Λογοθετίδη αποκτούν ένα επιπλέον ενδιαφέρον.
