Πόσες ιστορικές εγγραφές να έχει και να αντέχει ακόμη η μικρή οδός Αγίου Νικολάου, εκεί όπου το Κουκάκι συναντάει τις ανηφοριές του Φιλοπάππου; Αυτός ο δρόμος θα έπρεπε να είναι αντικείμενο μελέτης και έρευνας για αρχιτέκτονες, κοινωνιολόγους, μηχανικούς και εικαστικούς, με θέμα «πώς μπορείς να καταστρέψεις έναν αστικό παράδεισο…». Στην Αθήνα υπήρξαν αναρίθμητες τέτοιες περιπτώσεις στο παρελθόν, όμως σήμερα εντοπίζουμε όσους δρόμους διασώζουν ακόμη μια ευγενή κλίμακα μαζί με πολύτιμα στοιχεία αστικής ιστορίας και αισθητικά κατάλοιπα ενός πολιτισμού. Τέτοιος δρόμος είναι η Αγίου Νικολάου.
Ανέβαινα την οδό Πινότση ερχόμενος από τη Γενναίου Κολοκοτρώνη και προσπερνούσα φιλήσυχους δρόμους όπως τη Μονεμβασίας και τη Ματρόζου έχοντας σκοπό να προσεγγίσω την Αγίου Νικολάου. Ηταν πριν από τρία χρόνια που είχα αφιερώσει αυτήν τη στήλη στον ίδιο δρόμο. Θέλησα να επιστρέψω και να περπατήσω και πάλι εκεί, ώστε να δω σε ποια κατάσταση ήταν όσα είχα προ τριετίας αφήσει.
Οταν είχα φωτογραφίσει τον δρόμο το 2023, ήταν ακόμη νωπή η κατεδάφιση στον αριθμό 26. Εβλεπα τώρα την ολοκαίνουργια πολυκατοικία που έχει υψωθεί στην ίδια θέση, εκεί όπου ώς το 2022 υπήρχε μια μονοκατοικία υψηλής πολιτισμικής αξίας, ίσης όσων γειτονικών σπιτιών στέκουν ακόμη, κι ας είναι κλειστά και ερειπωμένα.
Η νέα πολυκατοικία θα έστεκε θαυμάσια σε μια άλλη περιοχή, αλλά καθώς την έβλεπα εκεί, δίπλα στο εύθραυστο πολιτιστικό απόθεμα του δρόμου, την έβλεπα ως ύβρη. Ημουν πεπεισμένος ότι αυτά τα λίγα σπίτια της Αγίου Νικολάου, όσα διέσωζαν τη μορφή που είχε ο δρόμος στη δεκαετία του 1920, συνιστούσαν αγαθό πολιτισμού εθνικής εμβέλειας και σημασίας. Η απαξίωσή τους έμοιαζε με σύμπτωμα μιας κοινωνίας με αξίες Φιλισταίων.
Από τη διασταύρωση της οδού Πινότση με την Αγίου Νικολάου, αξίζει να κατευθυνθεί ο διαβάτης αρχικά προς τα αριστερά. Η Αγίου Νικολάου καταλήγει στη Γενναίου Κολοκοτρώνη και αξίζει να την περπατήσει κανείς ώς εκεί μόνο για να δει τα δύο σπίτια στους αριθμούς 38 και 40. Είναι δύο μονώροφες κατοικίες των πρώτων χρόνων του Μεσοπολέμου, με διάθεση εκλεκτικιστική, ως ύστερο κεφάλαιο του όψιμου συνοικιακού κλασικισμού, με οργάνωση ορθολογικά αρμονική, σε γαιώδη χρωματική γκάμα που δίνει αστικό βάθος και αισθητική ικανοποίηση.
Αυτά τα δύο σπίτια, κλειστά πλέον και ακατοίκητα, μας δίνουν το μέτρο της προπολεμικής συνοικίας. Και είναι η αξία τους μεγαλύτερη καθώς, αν πάρουμε προς τα πίσω τώρα την Αγίου Νικολάου και περάσουμε την Πινότση, θα δούμε την αισθητική, κοινωνική και τεχνική συνέχεια αυτής της αρχιτεκτονικής εντιμότητας. Θα δούμε το σπίτι στον αριθμό 24, που μαζί με το κατεδαφισμένο στον αριθμό 26, και τα προαναφερθέντα στους αριθμούς 38 και 40, αποτελούν ενότητα, αισθητική και αρχιτεκτονική. Μαζί θα προσθέσουμε τα σκόρπια αντίστοιχης αισθητικής σπίτια στους παρακείμενους δρόμους (όπως το κλειστό σπίτι στη Μονεμβασίας 4 και τα ανακαινισμένα στον ίδιο δρόμο στους αριθμούς 23, 24, 25). Αντιλαμβανόμαστε καθώς εντάσσουμε στο ίδιο κάδρο και άλλα σωζόμενα σπίτια στη γειτονιά σε μια ευρεία αισθητική βεντάλια εκλεκτικισμού και πρώιμου μοντερνισμού, σε διαφορετικές βαθμίδες ποιότητας και κοινωνικής ισχύος, ότι το σύνολο της συνοικίας, σε αυτό το κομμάτι του Κουκακίου προς Φιλοπάππου, είχε μια αστική ζωή ξεχωριστής γοητείας.
Παραμένει, ωστόσο, σε ισχύ η αίσθηση ότι τα σωζόμενα σπίτια της Αγίου Νικολάου αποτελούν ξεχωριστή ενότητα λόγω της σπάνιας αισθητικής αξίας. Τα σπίτια αυτά εντυπωσίασαν πρόσφατα το έμπειρο μάτι ξένου ερευνητή της αστικής ιστορίας, καθώς αποκάλυπταν με τρόπο φυσικό και αβίαστο τον απλό και ευγενή τρόπο της αθηναϊκής συνοικίας.
Στέκουν λεηλατημένα ως βουβοί μάρτυρες. Οι εξώθυρες, οι διακοσμητικές λεπτομέρειες στο ξύλο και στον σοβά, τα παράθυρα, οι φεγγίτες και πάνω από όλα η σύνθεση και η αρμονία μαρτυρούν το υψηλό επίπεδο των μαστόρων που έχτιζαν τις αθηναϊκές γειτονιές. Ολο αυτό ξηλώνεται…
