Στην πλατεία Αιγύπτου, στη συμβολή της Μαυρομματαίων με την Αλεξάνδρας, υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια η ορειχάλκινη προτομή του Κ. Π. Καβάφη, χωροθετημένη με εξαιρετικά άχαρο τρόπο. Είναι ένα κλασικό μπούστο, έργο του Κώστα Βαλσάμη από το 1982, και δωρεά του Ανέστη Παπαστεφάνου, επίτιμου προέδρου του Συνδέσμου Αιγυπτιωτών Ελλήνων. Ανήκει σε μια παράδοση διασποράς προτομών που ακολουθεί την κληροδοτημένη παράδοση του 19ου αιώνα με τον ανθρωπιστικό κανόνα της αριστείας και των προτύπων ήθους και προσφοράς. Ελάχιστοι γνωρίζουν την ύπαρξη αυτής της προτομής.
Αντιθέτως, η πρόσφατη αποκάλυψη του νέου γλυπτού στην είσοδο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου από το Ιδρυμα Ωνάση επαναφέρει με γόνιμο τρόπο τη συζήτηση για τη δημόσια γλυπτική και αισθητική. Η αλήθεια είναι πως καιρό είχαμε να παρατηρήσουμε ομοψυχία σχετικά με την ποιότητα μιας γλυπτικής σύνθεσης, και ο νέος «Καβάφης», στην τυπολογία του καθήμενου περιπατητή σε έναν αστικό πάγκο, οργάνωσε το δημόσιο βλέμμα σε ένα πολυσύχναστο σημείο της πρωτεύουσας απέναντι από την Πύλη του Αδριανού και την ιστορική τοπιογραφία της Αθήνας.
Αυτό το γλυπτικό έργο του Πραξιτέλη Τζανουλίνου μάς υπενθυμίζει επίσης τη δύναμη της δημόσιας τέχνης. Ο «Καβάφης» μπροστά στο Ιδρυμα Ωνάση έχει ήδη γίνει αξιοθέατο και σημείο αναφοράς, γεγονός που μας δείχνει πώς μπορεί να αναζωογονηθεί ο δημόσιος χώρος μέσω της αναζωπύρωσης της σχέσης πολίτη και άστεως. Δυστυχώς, απέχουμε ακόμη από το να έχουμε την άνεση να στήσουμε και γλυπτά από μάρμαρο, καθώς υπάρχει ανεξέλεγκτη η παραβατικότητα. Ο «Καβάφης», όμως, με την εύληπτη, στέρεη, ευανάγνωστη, αισθητικά ευχάριστη και τεχνικά θαυμαστή σύνθεσή του ορίζει ήδη ένα πρότυπο για το σύνολο της πόλεως και των λοιπών αστικών κέντρων της χώρας.
Η αποκάλυψη αυτού του γλυπτού επαναπροσδιορίζει την τεράστια δύναμη των ερεθισμάτων που δέχεται ο διαβάτης στον δημόσιο χώρο. Η Αθήνα έχει πλήθος γλυπτών διάσπαρτων στην πόλη, σε μια εντυπωσιακή διαβάθμιση ποιότητας, τεχνοτροπίας και υλικών. Κάποια από αυτά έχουν διαμορφώσει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πόλη, όπως ο έφιππος Κολοκοτρώνης του Λάζαρου Σώχου στην Παλαιά Βουλή και τα γλυπτά του Δισκοβόλου (του Κώστα Δημητριάδη) και του Ξυλοθραύστη (του Δημητρίου Φιλιππότη) απέναντι από το Παναθηναϊκό Στάδιο. Νεότερα γλυπτά, όπως ο Δρομέας, έγιναν σταδιακά κομμάτι της αστικής ιστορίας, ενώ πάμπολλα άλλα παραμένουν χωρίς σύνδεση με την πόλη. Αν αναφέρουμε τον Ξυλοθραύστη είναι γιατί η μεταφορά του το 1958 από τη λεωφόρο Αμαλίας (μπροστά στη Ρωσική Εκκλησία) στη σημερινή θέση του αδυνάτισε κατά τρόπο απόλυτο τη δημόσια αισθητική, τον συμβολισμό και την αστική σημειολογία. Η νέα θέση του είναι ταιριαστή, αλλά η πτώση της αισθητικής στην Αμαλίας (λόγω της απώλειας της παλαιάς αστικής αρχιτεκτονικής αλλά και του Ξυλοθραύστη) είναι εντυπωσιακή.
Ο νέος «Καβάφης» ενισχύει συμβολικά ένα πολυσύχναστο σημείο των Αθηνών, δίνοντας υπεραξία στη δημόσια χειρονομία της τέχνης. Γεννά μια «στάση» και ένα ξέφωτο σε ένα σημείο όπου η παύση και ο στοχασμός αποφορτίζουν τη μαζικότητα και την ένταση της καθημερινότητας. Γίνεται επίσης το γλυπτό αυτό αφορμή να σκεφτούμε την ολιστική διαχείριση εκείνου του σημείου, της Αμαλίας και του Ολυμπιείου ως τμήματα μιας σύγχρονης μητρόπολης που αντιλαμβάνεται τη στρωματογραφία της.
