Στο πρώτο μου ταξίδι στη Λισσαβώνα, κάθισα δίπλα στο μπρούντζινο άγαλμα φυσικού μεγέθους του Φερνάντο Πεσόα στη Ρούα Γκάρετ. Η αλήθεια είναι ότι δεν μου πολυμίλησε, ίσως γιατί του «απευθύνθηκα» με το πραγματικό του όνομα ενώ εκείνος είχε πλάσει 72 αφηγηματικούς ήρωες. Είναι σύνηθες, πόλεις να τιμούν έτσι τους σπουδαίους εθνικούς λογοτέχνες. Να μεταμορφώνονται –από βιβλία– σε ανθρώπους με σάρκα και οστά, έστω και από μέταλλο. Το ίδιο έχει κάνει η Μαδρίτη για τον Λόρκα, το Λονδίνο για τον Οσκαρ Ουάιλντ, η Πράγα για τον Κάφκα, ενώ η Βαρσοβία έχει επιλέξει αντίστοιχα τον Σοπέν.
Προχθές απέκτησε και η Αθήνα ένα αντίστοιχο τοπόσημο. Ανήμερα την επέτειο γέννησης και θανάτου του Καβάφη, σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων, το Ιδρυμα Ωνάση –που έχει αναδείξει με τρόπο μοναδικό το αρχείο του ποιητή– παρέδωσε επισήμως ένα πολύ ωραίο γλυπτό του Τήνιου Πραξιτέλη Τζανουλίνου. Η μορφή του Καβάφη μάς παραπέμπει σε φωτογραφία του, η οποία τον απεικονίζει καθιστό σε ανάκλιντρο στο διαμέρισμά του στην οδό Λέψιους 10, στην Αλεξάνδρεια, γύρω στο 1930.
Το ραντεβού μαζί του θα είναι εφεξής στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, μπροστά από την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και την Onassis Mandra. «Αγαπώ τόσω πολύ τας Αθήνας», έγραφε το 1903, επειδή πάντα αισθανόταν τον νοητό ομφάλιο λώρο που τον συνέδεε με την πρωτεύουσα. Στην εκδήλωση παρέστησαν εκπρόσωποι της πολιτικής, πολιτιστικής, ακαδημαϊκής και καλλιτεχνικής ζωής, ενώ ομιλίες απηύθυναν ο Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού Γιώργος Γιάνναρος, εκ μέρους του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα.
«Για το Ιδρυμα Ωνάση ο πολιτισμός αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής στον δρόμο, στον αστικό ιστό, στον χώρο των κοινών εμπειριών», υπογράμμισε ο Αντώνης Παπαδημητρίου. Η Λίνα Μενδώνη προσέθεσε με τη σειρά της ότι η Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι ίσως ο πιο κοσμοπολίτικος δρόμος της Αθήνας, το ιδανικό σημείο για την τοποθέτηση του γλυπτού του Κωνσταντίνου Καβάφη.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι το Ιδρυμα έχει αξιοποιήσει με τον καλύτερο τρόπο το αρχείο του ποιητή, το οποίον απέκτησε το 2012. Εξαρχής το πλούσιο υλικό έγινε προσβάσιμο σε όλους, έτσι ώστε να μας δώσει τροφή για σκέψη και, βέβαια, να εμπνεύσει σύγχρονους συγγραφείς και δημιουργούς. Τον Νοέμβριο του 2023 το αρχείο απέκτησε και τη δική του στέγη στην οδό Φρυνίχου, με τα βιβλία, τα έπιπλα και κάποια αντικείμενα του λογοτέχνη. Παράλληλα, το Ιδρυμα είχε αναλάβει και την αποκατάσταση της οικίας του στην Αλεξάνδρεια.
Το τοπόσημο έρχεται, λοιπόν, να συμπληρώσει όλες αυτές τις πρωτοβουλίες με τρόπο σημαντικό. Ο Καβάφης γίνεται ένας από εμάς, πρόθυμος να μας γνωρίσει, να μας κάνει παρέα. Και παρά το ότι κοιτάζει μπροστά και δείχνει αποστασιοποιημένος («την εμορφιά έτσι πολύ ατένισα, που πλήρης είναι αυτής η όρασίς μου») σίγουρα θα ήταν καταδεκτικός και προσηνής. Ενα μεγάλο μπράβο αξίζει στον Πραξιτέλη Τζανουλίνο, που η θεά Τύχη φρόντισε να του δώσει ένα όνομα αντίστοιχο του πάθους του για τη γλυπτική. Πάντοτε χαμηλών τόνων, σεμνός και ντροπαλός, είναι εκείνος που έχει κάνει δεκάδες προτομές που κοσμούν τον δημόσιο χώρο, αιχμαλωτίζοντας πάντοτε αυτό το κάτι που μπορεί να δώσει ψυχή σε ένα άγαλμα ή μπούστο. Αντίστοιχος έπαινος και για την Ελευθερία Ντεκώ, η οποία με τη σειρά της επιμελήθηκε τον σωστό φωτισμό.
