ΜΑΡΙΑ ΦΑΚΙΝΟΥ
Ολα τα δέντρα
εκδ. Αντίποδες, 2026
σελ. 176
Φεύγοντας από ένα πάρτι, η Μαρίνα προχωρούσε στο αριστερό πεζοδρόμιο της Ασκληπιού και στρίβοντας στη Διδότου αριστερά έπεσε. Ο αστράγαλος μέσα στο αριστερό της μποτάκι γύρισε και την έκανε να χάσει την ισορροπία της. Προφανώς η Μαρία Φακίνου δεν γράφει ιδεολογικό μυθιστόρημα για την Αριστερά. Γράφει για τη μεριά της καρδιάς. Στο πάρτι η Μαρίνα γνώρισε τον Πέτρο και από τότε τον είχε στο μυαλό της σαν τον άντρα της πτώσης. Hξερε εκείνη από πτώσεις, «όλες συμβαίνουν όταν πατάς και με τα δύο πόδια στη γη». Oταν πήγε για πρώτη φορά στο διαμέρισμά του, τον ακολούθησε σε έναν διάδρομο. Η κρεβατοκάμαρα βρισκόταν στην πρώτη πόρτα αριστερά.
Ανιση διχοτόμηση
Η Φακίνου διηγείται μια ιστορία αγάπης, εγχέοντάς της τους άπειρους τρόμους που ελλοχεύουν στην ερωτική επιθυμία. Η εστίαση της τριτοπρόσωπης, παντογνώστριας αφήγησης διχοτομείται ανάμεσα στα δύο πρόσωπα, μαντεύοντας τους δισταγμούς, τις ανησυχίες, τις απαντοχές, τις άρρητες υποψίες τους. Η διχοτόμηση είναι άνιση, στο μέτρο που προεξάρχει το γυναικείο υποσυνείδητο.
Η Μαρίνα αναρωτιέται για τα στάδια της οικειότητας, φαντάζεται την ερωτική σχέση σαν ένα δελτίο συμβάντων, όπου ένα αόρατο χέρι καταχώριζε κεφάλαια, συλλογίζεται τις «χρονικότητες του τυχαίου», ξαφνιάζεται από τη μνήμη της αφής, στέλνει διαρκώς άδηλα σήματα στον αγαπημένο της για να εκμαιεύσει την περιέργεια και τον πόθο του, νιώθει με τρόπο πρωτόγνωρο τη θέση της καρδιάς της. Εννοείται πως είναι φεμινιστικά αφυπνισμένη. Εννοείται επίσης πως παρά τα σαράντα έξι της χρόνια είναι μικρή, σχεδόν κορίτσι. «Η Μαρίνα έχει πάντα την ηλικία κόρης».
Ως συγγραφέας η Μαρίνα διυλίζει τα αισθήματά της μέσα από νοητικούς μηχανισμούς. Μπροστά στον Πέτρο το «στόμα του μυαλού της», άλλοτε λαλίστατο, πάθαινε αλαλία. «Δίπλα στον άντρα που αγαπά επιστρέφει σε προγλωσσικό στάδιο, παρατηρεί, και η σιωπή, η επιλεκτική αλαλία, μοιάζουν ένα ασφαλές σημείο ύπαρξης, ένα καταφύγιο». Αλλά και η γραφή της αποστομωνόταν από την παρουσία του. «Να γράψει τώρα ανακαλύπτει ότι δεν μπορεί. Πρέπει να μάθει να γράφει πάλι από την αρχή. Πέτρο, γράφει το χέρι της και μετά καμία λέξη». Ξαναβρίσκοντας τις λέξεις θα έφτιαχνε ένα σπίτι για τους δυο τους, μια κατασκευή διαφορετική από τα βιβλία της, σε συνεργασία με εκείνον. «Μια επικράτεια όλη δική τους χτίζουν τώρα ο άντρας κι η γυναίκα, με όλα τα πολιτεύματα και δικό της θυρεό και οικόσημο και σημαία που θα κυματίζει σε πείσμα όλων των ανέμων». Η Φακίνου επενδύει με συμβολική χροιά αρκετά επεισόδια της ερωτικής σχέσης, ενισχύοντας επικίνδυνα τη φόρτισή της, όπως όταν, λόγου χάριν, η Μαρίνα ταΐζει τον Πέτρο έναν σπόρο ροδιού. Eτσι παγίδευσε ο Πλούτωνας την Περσεφόνη στον Κάτω Κόσμο. Γενικότερα, οι δύο πρωταγωνιστές εμφανίζονται ιδιαίτερα πνευματώδεις, με συνέπεια κάποιες από τις συναντήσεις τους να θυμίζουν λογοτεχνικές βραδιές. Μιλούν για πίνακες, θεατρικές παραστάσεις, συναυλίες, εκθέσεις μουσείων, βιβλία, τραγούδια και ποιήματα, ενώ και οι δύο έχουν στο κινητό φωτογραφίες από σελίδες λογοτεχνικών έργων. Ορισμένες φορές αναλογίζονται «το ενδεχόμενο να γίνουν αυτοί η γενιά που θα ζήσει έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο».
Μολονότι συχνότατη στην παγκόσμια λογοτεχνία, μια ερωτική ιστορία είναι από τις δυσκολότερες θεματικές, διότι αναπόφευκτα διέρχεται μέσα από τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, την κοινοτοπία και τη γελοιότητα. Η Φακίνου καταβάλλει φιλότιμη προσπάθεια, μεριμνώντας να αποκολλήσει τον μυθοπλαστικό δεσμό από έναν περίκλειστο θύλακα για να τον ανοίξει προς ένα διερευνημένο πεδίο. Από αυτή την άποψη, λειτουργεί η προσθήκη στην πλοκή μιας ηλικιωμένης σκηνογράφου, την οποία η Μαρίνα βοηθάει να συγκροτήσει το αρχείο της. Η σημασία του αρχείου επανέρχεται στην αφήγηση για να εκβάλει σε προβληματισμούς σχετικά με το τι αξίζει να διασωθεί, με τις συνδέσεις που προκύπτουν από το μοίρασμα και με το πώς αυτές οι συνδέσεις αντιστέκονται στον αφανισμό της λήθης.
Συμβολισμοί
Η Μαρίνα έχει την πατρογονική της Αρκαδία σε ένα εξοχικό της ορεινής Κορινθίας, στην άκρη ενός γκρεμού και ολόγυρα όλα τα δέντρα. Μετά τον κυκλώνα «Ντάνιελ» το σπίτι γέμισε μπάζα, νερά και σπασμένα τζάμια. Μόνο η αριστερή πλευρά έμεινε ανέπαφη. Η Μαρίνα σκέφτεται πως εκείνη και ο Πέτρος θα μπορούσαν να ζήσουν για πάντα στα αριστερά. Oμως, η καρδιά του σπιτιού βρισκόταν στο κατεστραμμένο μέρος, όπου ο πίνακας με τις καμένες ασφάλειες τροφοδοτούσε κάποτε όλο το οικοδόμημα. «Το ένα χωρίς το άλλο δεν μπορεί. Πρέπει να φροντίσει το κατεστραμμένο, αν θέλει να λειτουργήσει πάλι μαζί με το άλλο μισό».
Οι υπερβολικοί συμβολισμοί ζημιώνουν ακόμα και μια μετρημένη αφήγηση. Μπορεί ο έρωτας να έλκει την έξαρση και το μελό, η λογοτεχνία, όμως, οφείλει να δείχνει αυτοσυγκράτηση, ακόμα και όταν ποθοπλαντάζει. Πάντως, δεδομένου του υλικού της, πιστεύω πως η Φακίνου έκανε ό,τι καλύτερο μπορούσε.
