Ενα σπίτι με ολάνοιχτα παντζούρια και φωτισμένα όλα τα δωμάτιά του, που επιτρέπει τη ματιά μας στις κινήσεις των κατοίκων του. Το σκηνικό της παράστασης (στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου) αποκρυσταλλώνει την πρώτη οπτική της Μαρίας Πανουργιά, που διασκεύασε και σκηνοθέτησε την «Κουκλίτσα», βασισμένη στο έργο «Νόρα» ή «Το Κουκλόσπιτο» του Χένρικ Ιψεν. «Πολλές φορές στα όνειρά μου στέκομαι έξω από ένα σπίτι. Είναι νύχτα και τα φώτα ανοιχτά. Βλέπω τους ανθρώπους να μετακινούνται από δωμάτιο σε δωμάτιο… Είμαι πολύ περίεργη και αρχίζω να τους παρατηρώ», λέει η Πανουργιά και τονίζει ένα κομβικό στοιχείο για την οπτική της: «Υπάρχει κάτι το κρυφό και ύπουλα βίαιο εδώ, μια γιορτή που κάποια στιγμή θα βγάλει τη μάσκα της και θα δείξει το πραγματικό της πρόσωπο».
Η σκηνική προσέγγιση της Πανουργιά για τις κρυφές ζωές των άλλων απελευθερώνει όσους θεατές δεν θέλουν να δουν μία ακόμη «Νόρα» στο θέατρο. Πηγαίνοντας στο μεδούλι της σχεδόν δίωρης παράστασης, η Πανουργιά κρατάει τον πυρήνα της υπόθεσης του έργου του Ιψεν· η Νόρα πλαστογραφεί μια υπογραφή για δάνειο για να σώσει τη ζωή του συζύγου της Τόρβαλντ. Οταν το μυστικό απειλείται να αποκαλυφθεί, η Νόρα συνειδητοποιεί ότι ο γάμος της είναι μια υποκριτική σχέση εξουσίας και εγκαταλείπει το σπίτι.
«Υπάρχει κάτι το κρυφό και ύπουλα βίαιο εδώ, μια γιορτή που κάποια στιγμή θα βγάλει τη μάσκα της και θα δείξει το πραγματικό της πρόσωπο». Μαρία Πανουργιά
Βέβαια, η «Κουκλίτσα» της Πανουργιά εμπεριέχει τις «Νόρες» των διαφόρων εποχών του τελευταίου αιώνα (ο Ιψεν έγραψε το έργο το 1879), όπως προκύπτει από τους ψυχολογικούς συμβολισμούς – η Νόρα βουλιμική και υπό αυστηρούς περιοριστικούς κανόνες που της επιβάλλει ο άντρας της, τρώει ό,τι βρίσκει μπροστά της, ακόμη και κάδρα και χριστουγεννιάτικα στολίδια φτιαγμένα από ζάχαρη. Η πρόταση της Πανουργιά συγγενεύει δραματουργικά με τη διασκευή του Στεφ Σμιθ για το Young Vic του Λονδίνου, το 2020. Εκεί υπάρχουν τρεις γυναικείες φιγούρες. Η Νόρα του 1918, που εγκαταλείπει το σπίτι και αυτοκτονεί μέσα στο κρύο. Η Νόρα του 1968, που φεύγει για να απελευθερωθεί σεξουαλικά, και εκείνη του 2018 που φεύγει, αλλά ο άντρας την ακολουθεί – μένει απροσδιόριστο εάν θέλει να την εκδικηθεί ή να τα ξαναβρούν. Ποια είναι η Νόρα του 2026; Πόσο ανυπεράσπιστη είναι; Στην παράσταση του Εθνικού, η Νόρα εξαφανίζεται μεταφυσικά. Μια σκηνοθετική επιλογή που υποδηλώνει ότι οι πατριαρχικές αντιλήψεις παραμένουν ζώσες και το πρόβλημα του μισογυνισμού υπαρκτό. Παρότι γύρω μας ζουν γυναίκες δυναμικές, επιτυχημένες, παρόλο που πιστεύουμε ότι πολλά έχουν αλλάξει, οι απόψεις που διακινούνται σε μερίδα των κοινωνικών δικτύων αποκαλύπτουν «κάτι το κρυφό και ύπουλα βίαιο».
Δεν μπορούμε να μένουμε παρατηρητές του φρικιαστικού προσώπου της κοινωνίας. Και στην πλειονότητά μας, αυτό κάνουμε.
