Περπατώντας στην οδό Πατησίων από τα Χαυτεία ώς πέρα στην πλατεία Κολιάτσου και στον Αγιο Λουκά, αναρωτιέται κανείς πού πήγαν (αν υπήρξαν) τα διδάγματα από την πολύχρονη οικονομική και κοινωνική κρίση της περασμένης δεκαετίας. Η σύγχρονη εμπειρία από την κατ’ εξοχήν αστική λεωφόρο της Αθήνας του 20ού αιώνα μεταφράζεται σε πικρά αισθήματα για δύο λόγους. Πρώτον, για την απουσία οποιουδήποτε σχεδιασμού προστασίας και ανάδειξης της αστικής κληρονομιάς αυτής της πόλης και, δεύτερον, για τη συνεχιζόμενη διάβρωση του κοινωνικού ιστού και την απαξίωση χιλιάδων ιδιοκτησιών.
Η Πατησίων δεν παρουσιάζει ενιαία όψη. Το πρόβλημα της απαξίωσης και της παρακμής δεν έχει ενιαία μορφή από την αρχή ώς το τέλος. Η πολύ προβληματική αρχή της Πατησίων από τα Χαυτεία φθάνει δυστυχώς ώς το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, που παραμένει εγκλωβισμένο σε μια περιοχή που σφραγίζεται από ατμόσφαιρα καταθλιπτικής ανικανότητας και αδιαφορίας, και συνεχίζεται ίσως ώς την πλατεία Αιγύπτου. Είναι ελαφρώς καλύτερη η κατάσταση (χωρίς να είναι καλή) από την οδό Χέυδεν ώς την οδό Αγίου Μελετίου, κατά μήκος δηλαδή της άλλοτε εμπροσθοφυλακής της ανώτερης μεσαίας τάξης, κατά μήκος των στάσεων ΟΤΕ, Αγγελοπούλου και Κεφαλληνίας.
Δυστυχώς, η πλατεία Αμερικής, κέντρο για πολλές δεκαετίες μιας ιδιαιτέρως ευχάριστης μεσοαστικής ζωής, έχει κατρακυλήσει εδώ και πολλά χρόνια και βλέπω ότι η πτώση συνεχίζεται. Μικρές εξαιρέσεις, λόγω ιδιωτικών πρωτοβουλιών από χαλκέντερους και επίμονους πολίτες, όπως στην οδό Καραμανλάκη και στην πλατεία Καλλιγά, έχουν δημιουργήσει μερικά ξέφωτα, αλλά η γενική εικόνα είναι από απογοητευτική έως εξοργιστική. Η ρυπαρότητα στους τοίχους και στους πεσσούς των στοών (που μετά το 1958 υιοθετήθηκαν ως πολεοδομική πολιτική) σφραγίζει την οπτική εμπειρία. Εμπορεύματα στα πεζοδρόμια, σαν να είμαστε σε μια πόλη της Ανατολής χωρίς δημοτική αρχή, χωρίς παράδοση, χωρίς κανόνες, χωρίς συναίσθηση ότι εδώ υπάρχει ένας πολιτισμός που εύκολα καταστρέφεται και δύσκολα συντηρείται. Κρεμασμένες μπουγάδες και ό,τι άλλο μπορεί κανείς να φανταστεί εικονογραφούν τη θέα στις προσόψεις των πολυκατοικιών.
Η κατάσταση είναι πολύ βεβαρημένη από την πλατεία Αμερικής ώς την πλατεία Κολιάτσου κατά μήκος της Πατησίων. Αγνώριστες εδώ και πολλά χρόνια είναι αυτές οι περιοχές, αφημένες στην τύχη τους. Μόνο που η τύχη τους είναι ένα πτωτικό σπιράλ. Οι πόλεις αλλάζουν. Αλλά στον πολιτισμένο κόσμο υπάρχει νομοθεσία, υπάρχει πρόβλεψη και υπάρχει διάθεση για δουλειά. Ολα αυτά δεν φαίνεται να υπάρχουν στον κόσμο της οδού Πατησίων.
Αναφέρομαι κυρίως στην Πατησίων (ενώ τα ίδια και χειρότερα μπορεί να πει κανείς για την Αχαρνών) καθώς αυτή αποτελεί το σύμβολο μιας ιδιαίτερα επιτυχημένης αστικής αναγέννησης που σφράγισε τη φυσιογνωμία και την ιστορία της Αθήνας στα χρόνια ανάμεσα στο 1910 και στο 1980. Τα χρυσά χρόνια ήταν ίσως από το 1925 ώς το 1980, αλλά με ασφάλεια μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι ο 20ός αιώνας άφησε ένα ισχυρό και ιδιαίτερα ενδιαφέρον αποτύπωμα.
Παρότι οι ίδιοι οι παλιοί κάτοικοι είχαν αρχίσει πρώτοι (για πολλούς και σύνθετους λόγους) να εγκαταλείπουν την περιοχή της Πατησίων κινούμενοι προς τα προάστια, υπάρχει εδώ και δεκαετίες ένα τεράστιο κενό εξουσίας και μια εξόφθαλμη απουσία σκέψης και πολιτικής.
