Η νυχτερινή Αθήνα του 1960 γεννούσε αισθήματα θαυμασμού, δέους, ανυπομονησίας. Το αύριο απλωνόταν θελκτικό, οι φωτεινές επιγραφές αναβόσβηναν στις στέψεις των κτιρίων, τα αυτοκίνητα, μοντέλα 1956 και 1957 και 1959, μια Chevrolet Bel Air, ένα Opel Olympia Rekord, ένα Renault Dauphine, ένα Ford Taunus, ένα Hillman, κυλούσαν στην Πανεπιστημίου, ανέβαιναν τη Σταδίου προς το Σύνταγμα, έκαναν πάλι γύρο τη νέα πλατεία Ομονοίας. Το σιντριβάνι έστελνε ριπές μιας υπόσχεσης… Το μέλλον περίμενε στη γωνία. Χόλιγουντ και Γιάννης Μαρής, μπίρα Φιξ, Παπαστράτος, Jean Patou και αφρόλουτρο Φαμάρ, «Ρομάντσο» και «Εικόνες»…
Στις μαυρόασπρες ταινίες της εποχής, η νυχτερινή Αθήνα αναβόσβηνε σαν «πρόσωπο» σε οθόνη. Είναι μια πόλη αισθησιακή με την ορμή μιας εφηβικής μετάλλαξης, με την πίστη στην αθανασία, με την προσμονή μιας αλλαγής. Ο παλιός κόσμος ήταν όλος εκεί, αλλά ο νέος είχε ήδη ανατείλει.
Η κουλτούρα των φωτεινών επιγραφών, ως μητροπολιτικό φαινόμενο εκσυγχρονισμού, κατανάλωσης, μοντέρνας ζωής και αστικοποίησης, είχε κατακλύσει την Αθήνα ήδη από τη δεκαετία του ’30, ιδίως από τότε (1937) που εγκαινιάστηκε το «Ρεξ», ως μοντέρνος ναός θεαμάτων. Η κουλτούρα της Γκόλφως έσμιγε με την κουλτούρα της Σίρλεϊ Τεμπλ.
Τα παλιά ταχυδρομικά δελτάρια του 1960 μας δείχνουν την Ομόνοια ως βασίλισσα των αισθήσεων. Η Ομόνοια, η λαϊκή, η μικροαστική, η ανατέλλουσα στην καινούργια ζωή, με τον υπόγειο σταθμό, τις κυλιόμενες σκάλες, το κυκλικό σιντριβάνι, τα μεγάλα καταστήματα, τα νέα ξενοδοχεία, τον Μπακάκο και το «Κοτοπούλη», το ποτάμι της ανθρώπινης ποικιλίας.
Στις κεραμιδένιες στέγες παλαιότατων νεοκλασικών κτιρίων, που υπενθύμιζαν την Ομόνοια του Μιχαήλ Μητσάκη, και στις ταράτσες των νέων πολυώροφων κολοσσών, οι διαφημίσεις μιας νέας εποχής καλούσαν για κατανάλωση. Ολόγυρα κινηματογραφικές γιγαντοαφίσες, επιγραφές για δημόσια λουτρά (λίγο πριν κλείσουν), αεροπορικές γραμμές, ασφαλιστικές εταιρείες, ζυμαρικά και σιγαρέττα, ζύθος και αναψυκτικά. Μια διάσταση νυχτερινής ζωής από νέον…
Τη μέρα, κλάξον, τροχονόμοι, τα πρώτα φανάρια στα Χαυτεία… πλήθη στις διαβάσεις. Μυρωδιά από φρεσκοκομμένο καφέ, οι λαχειοπώλες, τελάληδες, ζητιάνοι, καλοντυμένες κυρίες, στη γωνία του Μαρινόπουλου (Πανεπιστημίου και Πατησίων) και διαγωνίως απέναντι ο Λαμπρόπουλος, γυναίκες με μαύρο τσεμπέρι, κοφίνια, αποφορά σωμάτων, ανάσες με σκόρδο και σύννεφα από άφτερ σέιβ, σπρωξίδι, ένα πλήθος ανάκατο, που περιέγραψαν σε δημοφιλή μυθιστορήματα της εποχής η Πατρίσια Χάισμιθ («Τα δύο πρόσωπα του Ιανουαρίου», 1964) και η Μαίρη Στιούαρτ («Ο αδελφός μου Μάικελ», 1962). Η Βρετανίδα συγγραφέας Μαίρη Ρενώ είχε καταλύσει το 1962 εκεί κοντά στο ξενοδοχείο «Ελ Γκρέκο» (Αθηνάς και Λυκούργου), και η Ιταλίδα σταρ Σάντρα Μίλο είχε φωτογραφηθεί με τον τροχονόμο ακριβώς στα Χαυτεία για το περιοδικό «Εικόνες».
Τα ίδια συνέβαιναν και στην πλατεία Συντάγματος, αλλά η περίπτωση της Ομόνοιας είναι ξεχωριστή, λόγω ακριβώς αυτής της ευρύτατης κοινωνικής σύνθεσης και της υβριδικής αστικότητας. Ολα συνέβαιναν εκεί, στο μεγάλο χωνευτήρι μιας εποχής, που σήμερα μοιάζει αθώα, μακρινή και πιθανώς εξωραϊσμένη.
Τα τεκμήρια εκείνης της φωτισμένης Ομόνοιας, φωτογραφίες, καρτ ποστάλ, κινηματογραφικά καρέ, ρεπορτάζ για περιοδικά και εφημερίδες, συνθέτουν όλα μαζί το απόσταγμα μιας εποχής που συνδέθηκε με όσα ο 20ός αιώνας ονειρεύτηκε ως Γη της Επαγγελίας. Μου είναι δύσκολο να περπατάω στη σημερινή Ομόνοια χωρίς να φέρνω στον νου εκείνη την οχλαγωγία και εκείνες τις λάμψεις που έτρεχαν σαν κορδέλες στις ταράτσες των κτιρίων. Είναι ένα κομμάτι της ενηλικίωσης μιας πόλης.
Οι κινηματογραφικές σκηνές από τις ταινίες του 1955-1965 έχουν διασώσει αυτήν ακριβώς την κουλτούρα, που συνδέθηκε με τα σύμβολα της μοντέρνας ζωής όπως τη φαντάστηκαν οι Ελληνες πριν από πολλές δεκαετίες.
