«Σε δύο χρόνια, κανείς δεν θα ενδιαφέρεται αν οι ηθοποιοί είναι πραγματικοί άνθρωποι ή προϊόντα AI». Αυτό προέβλεψε ο Ματιέ Κασοβίτς, σκηνοθέτης της ταινίας «Το μίσος», για το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης στον κινηματογράφο, αποκαλώντας την τεχνολογία «το τελευταίο καλλιτεχνικό εργαλείο που χρειαζόμαστε».
Οι δηλώσεις του βραβευμένου Γάλλου κινηματογραφιστή, που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις, έγιναν με αφορμή την προετοιμασία του νέου του πρότζεκτ, βασισμένου στο γαλλικό μυθιστόρημα-κόμικ «La Bête est morte!» (1944). Πρόκειται για μια ταινία την οποία ο Κασοβίτς προσεγγίζει με σχεδόν πλήρη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, επιχειρώντας να αλλάξει ριζικά τους όρους της κινηματογραφικής παραγωγής.
Τι σημαίνει, όμως, «ανθρώπινη παρουσία», όταν η εικόνα ενός ηθοποιού μπορεί πλέον να παραχθεί χωρίς τον ίδιο τον ηθοποιό; Η συζήτηση γίνεται όλο και πιο επίκαιρη, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη περνάει ήδη σε εφαρμογές που ξεπερνούν το στάδιο του πειραματισμού, με χαρακτηριστική περίπτωση τον Βαλ Κίλμερ. Ο ηθοποιός είχε επιλεγεί πέντε χρόνια πριν από τον θάνατό του, το 2025, για τον ρόλο του πατέρα Φίνταν, ενός καθολικού ιερέα και πνευματιστή ιθαγενών Αμερικανών στην ταινία «As Deep as the Grave». Θα εμφανιστεί, όμως, στη μεγάλη οθόνη μέσω ψηφιακής αναπαράστασης, με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
Ταχύτατη εξέλιξη
Η Σοφία Εξάρχου προσεγγίζει το ερώτημα όχι μόνον ως τεχνολογική πρόκληση, αλλά και ως μια υπαρξιακή αμηχανία απέναντι σε αυτό που έρχεται. «Δεν εκφράζει απλώς την αγωνία μας απέναντι στην τεχνολογία που εξελίσσεται ταχύτατα, αλλά και μια αμηχανία να το αποδεχτούμε ως αναπόφευκτο, κάτι που δεν έχουμε ακόμη πλήρως κατανοήσει», μας λέει η σκηνοθέτις των βραβευμένων ταινιών «Animal» και «Park».
Για την ίδια, ο πυρήνας του κινηματογράφου παραμένει αδιαπραγμάτευτα ανθρώπινος. «Ο κινηματογράφος δεν είναι μόνον ιστορίες και εικόνες, αλλά και σώματα, παρουσία και ανθρώπινη ποίηση», τονίζει, εκφράζοντας επιφυλάξεις για το αν μπορεί ο θεατής να ταυτιστεί πραγματικά με χαρακτήρες που δεν έχουν υπάρξει ποτέ ως άνθρωποι. Αν και αναγνωρίζει ότι η τεχνολογία μπορεί να δημιουργήσει νέα είδη “ψηφιακών σταρ”, επισημαίνει ότι το ερώτημα παραμένει αν μπορεί να αντικατασταθεί η σχέση του κοινού με έναν ζωντανό ερμηνευτή. «Η απάντηση θα έρθει από το κοινό», συμπληρώνει.
«Σε μεγάλες παραγωγές η AI χρησιμοποιείται για να μειώσει χρόνο και κόστος παραγωγής», αναφέρει ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος, ενώ η Σοφία Εξάρχου λέει ότι το κοινό θα δώσει την απάντηση.
Πιο κατηγορηματικός ως προς την κατεύθυνση της αλλαγής εμφανίζεται ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος, ο οποίος θεωρεί ότι η διείσδυση της τεχνητής νοημοσύνης είναι ήδη εδώ. «Είναι βέβαιο ότι θα γίνουν αυτά που λέει», σημειώνει, αναφερόμενος στις δηλώσεις Κασοβίτς, και υπογραμμίζει ότι «ήδη σε μεγάλες αμερικανικές παραγωγές η AI χρησιμοποιείται για να μειώσει χρόνο και κόστος παραγωγής».
Συνολική μετατόπιση
Ο σκηνοθέτης βλέπει τη μετατόπιση να αφορά συνολικά το σινεμά ως μορφή τέχνης και βιομηχανίας. «Ο Κασοβίτς δεν μιλάει μόνο για τους ηθοποιούς, αλλά για μια τεχνητή νοημοσύνη που θα αλλάξει ριζικά το σινεμά», λέει, προβλέποντας ακόμη και έναν πιθανό διαχωρισμό ανάμεσα σε διαφορετικά “είδη” κινηματογράφου – ένα «παραδοσιακό» και ένα πλήρως ψηφιακό. Παρά το γεγονός ότι αναγνωρίζει την πορεία των πραγμάτων και αποδέχεται ότι οι εξελίξεις δεν είναι αναστρέψιμες, ο δημιουργός πίσω από την επιτυχημένη ταινία «Υπάρχω» νοσταλγεί ήδη αυτό που θα λέγαμε «αναλογικό» μοντέλο δημιουργίας. «Θα ήθελα να γίνουν τα πράγματα όπως ήταν πριν, να κάνουμε ταινίες που βγαίνουν από την ψυχή μας», σημειώνει.
Περίπλοκη εικόνα
Στην πράξη, όμως, η εικόνα είναι ήδη πιο σύνθετη και τα πράγματα πιο περίπλοκα, όπως σχολιάζει ο Νίκος Σταμπουλόπουλος, σκηνοθέτης, σεναριογράφος, μοντέρ και καθηγητής, με πάνω από 20 χρόνια εμπειρίας στην κινηματογραφική εκπαίδευση. «Εχουν υπάρξει ήδη κάποιοι ψηφιακοί AI-generated ηθοποιοί, που μπορούν να είναι πολύ πειστικοί – ακόμη και σε επίπεδο ερμηνειών», εξηγεί, υπογραμμίζοντας ότι η αισθητική τους δεν θυμίζει τα εμφανώς τεχνητά πρόσωπα των social media». Ο ίδιος περιγράφει μια ήδη μεταβαλλόμενη πραγματικότητα, καθώς παρακολουθεί στενά την εξέλιξη των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης που έχει χρησιμοποιήσει σε δουλειές του.
Ωστόσο, ο σκηνοθέτης των ταινιών μικρού μήκους «Καμουφλάζ» και «The Drone» θεωρεί ότι το πλήρως AI σινεμά παραμένει προβληματικό όταν περνάει από την εικόνα στη δραματουργία. «Στο πλαίσιο μιας ταινίας μεγάλου μήκους, όπου χρειάζεται η εξέλιξη ενός ολόκληρου χαρακτήρα, εκεί αρχίζει και δυσκολεύει πάρα πολύ το να είναι κάτι εξ ολοκλήρου AI». Αναφέρει επίσης πως ακόμη και οι πιο εξελιγμένες τεχνικές βασίζονται σε ανθρώπινες ερμηνείες μέσω «performance capture», μιας τεχνικής που καταγράφει την ερμηνεία ενός ηθοποιού και τη μεταφέρει σε έναν ψηφιακό χαρακτήρα.
Για τον ίδιο, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι τεχνικό αλλά συναισθηματικό. «Ο κόσμος θέλει τον αληθινό άνθρωπο. Δεν είναι μόνον η εικόνα ή η “απόδοση”, είναι και το πρόσωπο πίσω από αυτήν», τονίζει, επισημαίνοντας ότι το “βάρος” ενός καλλιτέχνη συνδέεται με την πραγματική του ύπαρξη. «Αυτό το βάρος δεν το έχει ένας ψηφιακός χαρακτήρας που δημιουργήθηκε χθες», καταλήγει.
