ΛΕΝΑ ΔΙΒΑΝΗ
Σειρά: Αμαλία, Βιβλία 1-4
εκδ. Πατάκη
Με το τέταρτο βιβλίο ολοκληρώθηκε (φθινόπωρο 2025) η σειρά με τις «Αμαλίες» της δόκιμης πεζογράφου Λένας Διβάνη, που ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2024. Η αφήγηση έχει αφετηρία την Αθήνα του 1850. Εκεί διαδραματίζονται, μέχρι το 1856, οι αυτοτελείς αλλά δεμένες στην πλοκή της σχολικής φοίτησης και της σταδιακής ενηλικίωσης περιπέτειες της πρωταγωνίστριας. Πρόκειται για τη μικρή Αμαλία που, στην αρχή της ιστορίας, είναι δεκατριών χρόνων και αποφοιτά από το δημοτικό.
Παίρνει το όνομά της από τη νεαρή βασίλισσα, με την οποία μυθοπλαστικά συνδέεται. Η ορφανή από μητέρα πάμφτωχη Κυψελιώτισσα θα καταφέρει, με την υποστήριξη ενός τρυφερού πατέρα που διατηρεί μελισσοκομείο στα Τουρκοβούνια, να αποφοιτήσει από το Αρσάκειο Παρθεναγωγείο, υποστηριζόμενη από βασιλική υποτροφία. Στο τέταρτο βιβλίο την αποχαιρετάμε, γνωρίζοντας ότι έβαλε τις βάσεις για να πραγματοποιήσει το όνειρό της: να γίνει δασκάλα.
Απλή ιδέα, εξαιρετική εφαρμογή. Και τι δεν περιέχουν οι τέσσερις ιστορίες! Χαρακτήρες πλασμένους με σίγουρη πένα, φέροντας έκτυπα τα καλά τους και τα κακά τους. Διαλόγους φυσικούς. Δράση γρήγορη, με σασπένς, ληστές, φαντάσματα, βασίλισσες, έναν σκανταλιάρη πιστό σκύλο, τον Πάμε, ξινές γειτόνισσες και ματαιωμένες αριστοκράτισσες. Στριμμένες συμμαθήτριες που μεταστρέφονται και ντροπαλούς εφηβικούς έρωτες, που υπόσχονται μελλοντική αγάπη και αφοσίωση.
Πρόσωπα γνωστά από την Ιστορία, όπως η Δούκισσα της Πλακεντίας, αλλά και πρόσωπα της Αθήνας του 19ου αιώνα, άγνωστα στους πολλούς, όπως η φοβερή Γαλλίδα μοδίστρα της καλής κοινωνίας, η μαντάμ Λιζιέ, με το μυθικό της ατελιέ. Ανάμεσα σε ταριχευμένες γάτες στην Καπνικαρέα και μπισκότα κανέλας που τρώγονται… κατακέφαλα, αναδύεται με χιούμορ ο παλιός αλλά άγνωστος κόσμος μας, χωρίς να κρύβονται οι σκληρές πλευρές του.
Και για μεγάλους
Οι ενήλικοι θα καταβροχθίσουν με την ίδια ευχαρίστηση όπως και οι μικροί τις καλογραμμένες ιστορίες – ο εκδότης συστήνει το βιβλίο για παιδιά 8+, και θα συμφωνήσουμε με αυτή τη σύσταση.
Η πιο σημαντική συνεισφορά του βιβλίου είναι κάτι που οδυνηρά μας έλειπε μέχρι τώρα: η ταύτιση με ένα χειροπιαστό, πολύχρωμο αθηναϊκό παρελθόν, πειστικά εγγεγραμμένο στον τόπο και τον χρόνο μιας αλλοτινής καθημερινότητας, που θα επιτρέψει στα παιδιά –και σε εμάς που θα ποτιστούμε σαν τη γλάστρα του βασιλικού– την αναγκαία οικειοποίηση της πόλης. Γιατί, αν βάλουμε το χέρι στην καρδιά, θα το ομολογήσουμε όλοι, ντόπιοι και μη, κάτοικοι και περαστικοί: η Αθήνα μας είναι προπάντων μια ξένη φορτική. Κάθε τρώση της αποξένωσης, κάθε επαφή με το παρελθόν του σημερινού, όχι του αρχαίου κόσμου, μας προσφέρει λυτρωτικά τη σύνδεση με αυτόν τον δύσκολο τόπο, του οποίου θέλουμε να γίνουμε κάποτε κανονικοί κάτοικοι και όχι περιστασιακοί νομείς.
Πώς όμως να συγκροτηθεί η μνήμη που μας λείπει χωρίς τον 19o αιώνα, τον πατέρα μας; – για να θυμηθούμε, και με αυτή την αφορμή, τον Αλέξη Πολίτη, που έφυγε πριν από ένα χρόνο από κοντά μας. Μήπως το βλέμμα ενός παιδιού δεν είναι ο ιδανικός τρόπος για να προσεγγίσουμε τη συλλογική παιδική ηλικία μας; Μήπως ο «Μεγάλος Περίπατος του Πέτρου» της Αλκης Ζέη δεν είναι ένας κατεξοχήν κοινός τόπος συγκρότησης της μνήμης μας για την Κατοχή;
Μήπως οι Πηνελόπη Δέλτα, Αλκη Ζέη, Ζωρζ Σαρή, που, συγγραφικά, ζουν και αναπνέουν μέσα στην Ιστορία με κεφαλαίο «Ι», δεν συγκαταλέγονται, στην πραγματικότητα, ανάμεσα στις κορυφαίες πεζογράφους μας και όχι απλώς, όπως εσφαλμένα πιστεύουν πολλοί, στις καλές μας «συγγραφείς παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας»; Και μήπως δεν είναι ένα ευχάριστο σημείο των καιρών ότι η Διβάνη δεν φωτίζει, πλέον, αιματοβαμμένες σελίδες και ηρωικές πράξεις, αλλά την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, με τις δικές της, καθόλου ευκαταφρόνητες περιπέτειες;
Και άλλες πόλεις
Καλή λογοτεχνία για παιδιά σημαίνει προπάντων συμπαγής αφήγηση και έξυπνη ιστορία, ιδιότητες όλο και πιο δύσκολο να ανευρεθούν ανάμεσα στα «υβριδικά», τα ποιητικίζοντα, τα γλυκερά και τα διδακτικά βιβλία, με τα οποία η αγορά τιμωρεί σήμερα τους μικρούς αναγνώστες. Μακάρι η Διβάνη ή κάποια άλλη με τις δικές της ικανότητες να μας βοηθήσει να ταυτιστούμε με τη μνήμη και άλλων πόλεων, της Θεσσαλονίκης του 19ου αιώνα, για παράδειγμα. Πιο δύσκολο αυτό.
