Luι΄s Prats
Χάτσικο, ο σκύλος που περίμενε
μτφρ.: Κλ. Ελαιοτριβιάρη,
εκδ. Παπαδόπουλος,
σελ.: 160, Ηλικία 10+
Μάνος Μπονάνος
Χάτσικο -Αφοσίωση
Εικονογράφηση: Μαρία Θύμη,
εκδ. Παπαδόπουλος,
σελ. 36 Ηλικία 5+
Υπάρχουν τρεις κατηγορίες ανθρώπων, αν λάβουμε υπ’ όψιν την –πραγματική– ιστορία του γιαπωνέζου σκύλου Χάτσικο (1923-1935), που το άγαλμά του κοσμεί εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα τον σιδηροδρομικό σταθμό Σιμπούγια (Τόκιο). Στην πρώτη ανήκει ο πρωταγωνιστής, o καθηγητής Χιντεσαμπούρο Ουένο. Οι άνθρωποι αυτής της κατηγορίας αγαπούν, συνδέονται, πιστεύουν. Στην ιστορία του Χάτσικο υπάρχει μόνον ένας τέτοιος· αυτός αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη του ζώου. Το πανέξυπνο σκυλί δένεται μαζί του για πάντα, εξ ου η απίστευτη ιστορία: μετά από μόλις ενάμιση χρόνο συμβίωσης ο Ουένο πεθαίνει ξαφνικά, πρόωρα. Ο Χάτσικο τον περιμένει στον σταθμό, κάθε μέρα, την ίδια ώρα, επί εννέα χρόνια, μέχρι τον δικό του θάνατο. Ο άνθρωπος που αγαπά και φροντίζει τον σκύλο είναι και ένας ικανός επιστήμονας, με απτή συνεισφορά στη βελτίωση της ζωής των συμπολιτών του: «Εκείνος που ξανάφτιαξε τη γη της πεδιάδας Κάντο μετά τον σεισμό του ’23», διαβάζουμε στο βιβλίο του Λούις Πρατς. Η ευφυΐα ανθρώπου και σκύλου μοιάζει προϋπόθεση του σημαντικού δεσμού τους. Ομως κι οι σαμουράι ρίχνουν τη γενναία και αρχοντική σκιά τους.
Στο βιβλίο του Μάνου Μπονάνου με το ίδιο θέμα πληροφορούμαστε πως τα σκυλιά ακίτα –η ράτσα του Χάτσικο– μόνον οι σαμουράι και οι αυτοκράτορες μπορούσαν να τα έχουν. Να πώς φτιάχνεται το ωραίο χαρμάνι του πρωταγωνιστή: ένας καθηγητής που κοκκινίζει μπροστά στην γκέισα, συμβάλλει στην πρόοδο της χώρας του, αναθρέφει με αγάπη το σκυλί και εγγράφεται, υπόρρητα, στη μυθική παράδοση των ιπποτών!
Δεύτεροι ρόλοι
Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν οι περισσότεροι από τους δευτεραγωνιστές της ιστορίας: η σύζυγος του καθηγητή, η κυρία Γιάεκο, η κόρη του Τσίζουκο, ο κηπουρός Κικουζαμπούρο, ο σταθμάρχης Σάτο, ο υπάλληλος Ιμπούκι, η ιχθυοπώλης Φουτζιουάρα, ο παντοπώλης Ματσουμότο, η γκέισα Σασάκι… Ολοι αυτοί κάτι καλό κάνουν για τον Χάτσικο από την ώρα που εκείνος ορφανεύει, κανένας όμως δεν τον αναλαμβάνει πια ολοκληρωτικά. Είναι «οι πολλοί» της πραγματικής ζωής· επηρεάζονται από το καλό παράδειγμα, πράττουν το αγαθό, δεν παίρνουν, ωστόσο, πάνω τους την υπόθεση. Υπάρχει και τρίτη κατηγορία: είναι οι αγροίκοι, μέθυσοι, κακοποιητικοί αγρότες. Ο Χάτσικο το σκάει από τα χέρια τους. Σε αυτούς, τους κακούς, ανήκει και ο μπόγιας, από τον οποίο σώζουν τον Χάτσικο οι άνθρωποι της δεύτερης κατηγορίας.
Το βραβευμένο ισπανικό βιβλίο του Πρατς αφηγείται για μεγάλα παιδιά την ιστορία, που χιλιάδες ενήλικοι ανά τον κόσμο γνωρίζουν ήδη χάρη στον κινηματογράφο. Δεν αρκείται όμως στη συγκινητική ιστορία του σκύλου: μας εισάγει αποτελεσματικά στη γιαπωνέζικη ατμόσφαιρα, τόσο τη διαχρονική όσο και του μεσοπολεμικού Τόκιο, όπως στη σκηνή με τη σκανταλιά του κουταβιού, που απειλεί να καταστρέψει την ανθοδετική σύνθεση, την «ικεμπάνα», της οικοδέσποινας. Χρησιμοποιούνται στίχοι τραγουδιών, δημιουργείται μια εξωτική ατμόσφαιρα. Οι Γιαπωνέζοι δεν φοβούνται την ποιητική έκφραση και ο Ισπανός συγγραφέας εκμεταλλεύεται τη συνθήκη αυτή για να την αναδείξει: «Ο καθηγητής Χιντεσαμπούρο Ουένο ντύθηκε ζεστά. Παρόλο που δεν είχε χιονίσει ακόμα καθόλου στο Τόκιο, ο αέρας ήταν τόσο παγωμένος, που τον ένιωθε να του τρυπάει τα πλευρά σαν το μαχαίρι του προδότη». Καθεμία από τις «Ιστορίες από έναν καλύτερο κόσμο» αποτελεί διασκευή μιας αληθινής ή επινοημένης ιστορίας, που φωτίζει ένα συναίσθημα ή μια ιδέα». Αυτή είναι, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του εκδότη, η λογική στην οποία στηρίζεται η ελληνική διασκευή του Μάνου Μπονάνου, για πολύ μικρά παιδιά, οκτώ χρόνια μετά την κυκλοφορία στα ελληνικά του ισπανικού βιβλίου. Αφηγητής είναι ο ίδιος ο σκύλος. Η επιλογή των επεισοδίων και η δομή είναι σωστή, για να δοθεί με απλό τρόπο η βασική ιδέα.
Δεν είμαι βέβαιη όμως ότι μια ιστορία καθίσταται προσβάσιμη σε πολύ μικρά παιδιά απλώς και μόνον επειδή την αφηγείται κάποιος με λιγότερα λόγια. Η σύνοψη μπορεί να αποβεί ακόμα και δυσκολότερη στην κατανόηση. Δεν θα ήταν προτιμότερο να είχαμε π.χ. απλούς διαλόγους ανάμεσα στον σκύλο και στα διάφορα πρόσωπα της ιστορίας; Ο ενήλικος που θα κληθεί να διαβάσει το –ιδιαίτερα καλαίσθητης εικονογράφησης, διά χειρός Μαρίας Θύμη– βιβλίο στο μικρό παιδί, ας αναλάβει δημιουργικές και θεατρικές πρωτοβουλίες, όπως κάθε καλός αφηγητής.
