«Αγαπώ θα πει χάνομαι» – Οκτώ ποιήματα για την αγάπη

«Νερά ποτάμια δεν μπορούν να σβήσουν την αγάπη.»                                     Ασμα Ασμάτων, μεταγραφή: Γιώργος Σεφέρης

« – Τι είναι η αγάπη, αδερφοί μου; μας έλεγε κι ανοιγοκλειούσε τα χέρια του σα να ’θελε να μας αγκαλιάσει·  τι ’ναι η αγάπη, αδερφοί μου; Δεν είναι μονάχα συμπόνια μήτε καλοσύνη· στη συμπόνια είναι δυο, αυτός που πονάει κι αυτός που συμπονάει· στην καλοσύνη είναι δυο, αυτός που δίνει κι αυτός που δέχεται· μα στην αγάπη είναι ένας, σμίγουν οι δυο και γίνουνται ένα, δεν ξεχωρίζουν, το εγώ κι εσύ αφανίζουνταν, αγαπώ θα πει χάνουμαι», γράφει ο Νίκος Καζαντζάκης στο έργο του «Ο Φτωχούλης τους Θεού».

Η αγάπη, σε όλες τις μορφές της, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, έχει απασχολήσει κάθε ανθρώπο σε κάθε πνευματικό μονοπάτι.

Η αγάπη είναι η ποιότητα και το συναίσθημα εκείνο που έχει υμνηθεί περισσότερο, με όλους τους τρόπους και σε όλες τις γλώσσες.

Τη συναντάμε σε κείμενα φιλοσοφικά, ψυχολογικά και αυτογνωσιακά, σε θρησκευτικές διδασκαλίες και ύμνους –όπως στον «Υμνο προς την Αγάπη» του Αποστόλου Παύλου– σε μύθους και σε παραμύθια με δύναμη μεταμορφωτική, στην ποίηση της Αρχαϊκής Εποχής έως την ποίηση των ημερών μας, σε κείμενα πεζογραφικά και θεατρικά, και σε κάθε είδους τέχνη.

Η αγάπη εντός μας εφορμά και μας μεταμορφώνει, την πανοπλία μάς αφαιρεί· δύσκολα αναχαιτίζεται.

Είναι ένα συναίσθημα καθολικό και καθηλωτικό, που το συναντάμε γύρω μας παντού και που το βιώνουμε τόσο ατομικά όσο και συλλογικά. Και η ποίηση δεν είναι πάρα ένας μόνο τρόπος για να μιλήσουμε για το εύρος των συναισθημάτων που η αγάπη γεννά. Οπως έγραφε, λοιπόν, ο Μιχάλης Γκανάς:

«Αν είναι να μιλήσει κάποιος ας πει για την αγάπη…»

Ενας λύκος αισθηματίας

Διψάω γι’ αγάπη πεινάω γι’ αγάπη πονάω γι’ αγάπη

Ουρλιάζω γι’ αγάπη πεθαίνω γι’ αγάπη αλλά

Είμαι ο λύκος ο κακός ο λύκος και δεν γίνεται

Δεν είναι δυνατό τέτοια αισθήματα να έχω

Γιατί αν το μάθουνε τα πρόβατα

Θα πέσουνε να με σπαράξουν

(Αργύρης Χιόνης)

Η αγάπη

Δεν ωφελεί να καρτεράς όρθιος στην πόρτα του σπιτιού

και με τα μάτια στους νεκρούς τους δρόμους στηλωμένα:

– αν είναι να ’ρθει, θε να ’ρθεί δίχως να νοιώσεις από πού

και, πίσω σου πλησιάζοντας με βήματα σβησμένα,

θε να σου κλείσει απαλά με τ’ άσπρα χέρια της τα δυο

τα μάτια που κουράστηκαν τους δρόμους να κοιτάνε·

κι όταν, γελώντας, ναν της πεις θα σε ρωτήσει: — Ποια ’μαι εγώ;

απ’ της καρδιάς το σκίρτημα θα καταλάβεις ποια ’ναι.

Δεν ωφελεί να καρτεράς: αν είναι να ’ρθει θε να ’ρθεί.

Κλειστά όλα να ’ναι, θα τη δεις άξαφνα μπρος σου να βρεθεί

κι ανοίγοντας τα μπράτσα της πρώτη θα σ’ αγκαλιάσει·

ειδέ κι αν έχεις φωτεινό το σπίτι για να τη δεχτείς

και, σαν φανεί, τρέξεις σ’ αυτήν και μπρος στα πόδια της συρθείς,

αν είναι να ’ρθει, θε να ’ρθεί – αλλιώς θα προσπεράσει!…

Της αγάπης

Να ’ξερες πώς λαχτάριζα τον ερχομό σου, Αγάπη,

που ίσαμε τα σήμερα δε σ᾿ έχω νοιώσει ακόμα,

μα που ένστικτα το είναι μου σ᾿ αναζητούσεν, όπως

τη γόνιμη άξαφνη βροχή το στεγνωμένο χώμα!

Πόσες φορές, αλλοίμονο! δε γιόρτασα, θαρρώντας

πως επί τέλους έφτασες, Εσύ πού είχες αργήσει:

σα μυγδαλιά, που ηλιόλουστες ημέρες του χειμώνα

την ξεγελάνε, βιάζονταν κ’ εμέ η ψυχή ν᾿ ανθίσει…

Μα δεν ερχόσουνα ποτές και, μέρα με τη μέρα,

τ᾿ άνθια σωριάζονταν στη γης από τον κρύο αγέρα

κ’ είναι η ψυχή μου πιο γυμνή παρά προτού ν᾿ ανθίσει·

και σήμερα, που η Νιότη μου γέρνει αργά στη δύση,

του ερχομού σου σβήνεται κ’ η τελευταία ελπίδα:

– Φοβάμαι πως επέρασες, Αγάπη, και δε σ᾿ είδα!…

(Κώστας Ουράνης)

Απομεινάρια

Στα χαλίκια που εφίλειε το κύμα

κάποια έμεινε ολάπαλη αρμύρα·

μες στο βάζο που ήταν ο μόσχος

ένα μύρο απαλόν απομένει·

στην ψυχή μου που φώλιαζ’ η Αγάπη

ένα χάος, ένα χάος μυρωμένο!

(Ρώμος Φιλύρας)

Αγάπη

Ας μη γυρίζει ο λογισμός στα χρόνια εκείνα πίσω,

Κάλλιο μια τέτοια θύμηση για πάντα να χαθή,

Ποιος ξέρει, τώρα θα ’τανε γραφτό να σ’ αγαπήσω,

Και τόσο που καμμιά ποτέ δεν έχει αγαπηθή.

Κι’ αν έφυγεν η νιότη σου, που θλίβεσαι για δαύτη,

Ως για πουλί που πέταξε μ’ άλλα μαζί πουλιά,

Περσότερο απο μια άνοιξη τον έρωτα μου ανάφτει

Του χινοπώρου τ’ άγγιγμα στα ωραία σου τα μαλλιά.

Κι’ ακόμα φτάνω ν’ αγαπώ σ’ εσέ μιαν άλλη εικόνα,

Τ’ ορκίζομαι στα μάτια σου που τόσο λαχταρώ,

Τον ήμερο κι ανέφελο και το γλυκό χειμώνα,

Που στο χλωμό σου πρόσωπο μια μέρα θα θωρώ.

Και μάθε το, τις μελιχρές λαμπράδες του Δεκέμβρη,

Και τις φεγγαροσκέπαστες του Γεναριού ομορφιές,

Μήτε στις τρέλλες τ’ Απριλιού κανένα θα τις εύρει,

Μήτε και στις μονότονες του Μάη καλοκαιριές…

(Μιλτιάδης Μαλακάσης)

Το δύσκολο

Οπως κι αν έρθουνε τα πράγματα

όσο αντίξοες κι αν είναι οι συνθήκες

πάντα μπορεί κανείς να ερωτεύεται.

Το δύσκολο είναι ν’ αγαπάς.

(Τίτος Πατρίκιος)

Φυγή

Δεν ήταν άλλη η αγάπη μας

έφευγε ξαναγύριζε και μας έφερνε

ένα χαμηλωμένο βλέφαρο πολύ μακρινό

ένα χαμόγελο μαρμαρωμένο, χαμένο

μέσα στο πρωινό χορτάρι

ένα παράξενο κοχύλι που δοκίμαζε

να το εξηγήσει επίμονα η ψυχή μας.

Η αγάπη μας δεν ήταν άλλη ψηλαφούσε

σιγά μέσα στα πράγματα που μας τριγύριζαν

να εξηγήσει γιατί δε θέλουμε να πεθάνουμε

με τόσο πάθος.

Κι αν κρατηθήκαμε από λαγόνια κι αν αγκαλιάσαμε

μ’ όλη τη δύναμή μας άλλους αυχένες

κι αν σμίξαμε την ανάσα μας με την ανάσα

εκείνου του ανθρώπου

κι αν κλείσαμε τα μάτια μας, δεν ήταν άλλη

μονάχα αυτός ο βαθύτερος καημός να κρατηθούμε

μέσα στη φυγή.

(Γιώργος Σεφέρης)

Το ταξίδι

Μου σφίγγει ο καημός, σα θηλειά το λαιμό

και μες στην καρδιά με δαγκώνει σα φίδι.

Παράξενο θέλω ν’ αρχίσω ταξίδι,

Χωρίς, μα χωρίς τελειωμό.

Το δρόμο μ’ αργά να τραβώ, να τραβώ,

Αλλά πουθενά και ποτέ να μη στέκω,

Ψυχή να μη βρίσκω, ή πάντα να μπλέκω

Με κόσμο τυφλό και βουβό.

Να νιώθω τριγύρω πλατιά ερημιά,

Κλεισμένα τα σπίτια, τα τζάκια σβησμένα,

Ψηλά να μη φέγγει αστέρι κανένα,

Και κάτου γυναίκα καμιά.

Ε! ίσως σε τέτοιο ταξίδι αν βρεθώ,

Ατέλειωτο, έρμο, σ’ αγνώριστη χώρα,

Δε θα ’χω περίσσια λαχτάρα σαν τώρα,

Αγάπη, από σε να χαθώ!

(Κωστής Παλαμάς)

Πηγές άρθρου:

❗ΆΑσμα Ασμάτων, μεταγραφή Γιώργος Σεφέρης, Ικαρος, Αθήνα 2010

❗Νίκος Καζαντζάκης, Ο Φτωχούλης του Θεού, Διόπτρα, Αθήνα 2023

❗Μιχάλης Γκανάς, Ποιήματα, Μελάνι, Αθήνα 2013

❗Αργύρης Χιόνης, Η φωνή της σιωπής, Κίχλη, Αθήνα 2025

❗Κώστας Ουράνης, Ποιήματα, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2009

❗Ρώμος Φιλύρας, Ποιήματα: Τόμος Α΄, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2013

❗Μιλτιάδης Μαλακάσης, Ποιήματα, Πατάκη, Αθήνα 2005

❗Τίτος Πατρίκιος, Λυσιμελής Πόθος, Κίχλη, Αθήνα 2014

❗Γιώργος Σεφέρης, Ποιήματα, Ικαρος, Αθήνα 2014

❗Παντελής Βουτουρής, Ο ερωτικός Παλαμάς, Μελάνι, Αθήνα 2018

❗Ευχαριστίες στο Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη για την παραχώρηση του εισαγωγικού αποσπάσματος

❗Ευχαριστίες στην Galerie Lefakis για την παραχώρηση άδειας χρήσης των έξι έργων του ζωγράφου Γιώργου Σταθόπουλου