Η ποίηση του Τάσου Ζερβού

«Τι απ’ τα δυο; Εσύ ή ότι πολύ ήθελα ν’ αγαπήσω;»

                                     Τάσος Ζερβός, «Τι»

Στα ράφια των παλιών βιβλιοπωλείων συναντάει κανείς φωνές συχνά λησμονημένες στης ποίησης τις όχθες· και μοιάζει σχεδόν με «ανασκαφή» στίχων που δεν ηχούν μέχρι τις μέρες μας.

Σε μία τέτοια αναζήτηση βρέθηκαν στα χέρια μου τα ποιήματα του Τάσου Ζερβού, που είχαν κυκλοφορήσει τον Φεβρουάριο του 2004 σε έναν συγκεντρωτικό τόμο από τις εκδόσεις «Το Ροδακιό», υπό τη φιλολογική επιμέλεια του ποιητή Αγγελου Παρθένη.

Το 2004 είχαν περάσει ήδη 9 χρόνια από τον θάνατο του Τάσου Ζερβού, και το συνοδευτικό δελτίο Τύπου των εκδόσεων έγραφε:

«Εδώ και εκεί συναντάς κάποιον που ξέρει τα ποιήματα του Τάσου Ζερβού. Μερικοί έτυχε να έχουν μια δυο συλλογές του. Λίγοι –πιο τυχεροί– γνώριζαν και τον ίδιο και τα ποιήματά του. Ομως, ο Τάσος Ζερβός είναι μια στιβαρή φωνή της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς και του αξίζει να γίνει ευρύτερα γνωστός, έστω και αρκετά χρόνια μετά το θάνατό του – όπως ο ίδιος γελώντας προέβλεπε».

Ο Τάσος Ζερβός γεννήθηκε στον Πειραιά τον Ιούνιο του 1935, αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και νυμφεύτηκε την Ιουλία Καρυωτάκη (ανιψιά του ποιητή Κώστα Καρυωτάκη). Η πρώτη εμφάνισή του στα ελληνικά γράμματα έγινε το 1956 με την ποιητική του συλλογή «Η πορεία των ίσκιων» και ακολούθησαν άλλες εννέα ποιητικές συλλογές τυπωμένες όλες με δική του δαπάνη και εκτός εμπορίου, με εξαίρεση την τελευταία ποιητική του συλλογή με τίτλο «Προσωπογραφίες ή Το μεσιανό κατάρτι», η οποία εκδόθηκε το 1996 –έναν χρόνο μετά τον αιφνίδιο θάνατό του– με τη φροντίδα της συζύγου του.

Οσοι τον γνώρισαν και τον έζησαν αναφέρουν την επιρροή που άσκησαν στη διαμόρφωση της ποιητικής του γλώσσας και θεματολογίας ο Κωνσταντίνος Καβάφης, η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη καθώς και οι αρχαίοι Ελληνες φιλόσοφοι, τους οποίους μελετούσε συστηματικά. Στην ποίησή του συναντάμε κυρίως ποιήματα με θρησκευτικό, πολιτικό, ιστορικό και φιλοσοφικό περιεχόμενο.

Ο Τάσος Ζερβός αφιέρωσε τη ζωή του στην ποίηση και σε ένα από τα γράμματα που αντάλλασσε με τον Αγγελο Παρθένη τού έγραφε πως:

«[…] Εχω μια ησυχία μέσα μου, ησυχία ότι έζησα και ζω (έργω και λόγω) σαν ποιητής και δεν κατάντησα εκεί που βλέπουμε να έχουν καταντήσει άλλοι […]»

Ο Αγγελος Παρθένης στο επίμετρο της συλλογικής έκδοσης των ποιημάτων του Τάσου Ζερβού αναφέρει για εκείνον πως: «[…] ποτέ του δεν επεδίωξε τη φτηνή και εφήμερη δόξα με οποιαδήποτε πλάγια μέσα ούτε ενδιαφέρθηκε ούτε κοπίασε για την υστεροφημία του. Η βαθύτερη αγωνία του περιοριζόταν μόνο στον άσβεστο και διακαή πόθο του να τον προσέξουν και να τον καταλάβουν. Το πρώτο είναι πάντοτε πιο εύκολο από το δεύτερο. Επειδή αυτό το τελευταίο προϋποθέτει και απαιτεί και προσπάθεια και ευκαιρία επικοινωνίας μαζί του».

Και με αφορμή και «κάλεσμα» αυτήν τη βαθύτερη αγωνία του, επιχειρώντας την τόσο επιθυμητή από εκείνον κατανόησή του, ακολουθεί η επιλογή έξι ποιημάτων του από το σύνολο του έργου του μέσα στα χρόνια της ποιητικής του πορείας.

Ερημη βρύση

Ερημη βρύση μην πιστέψεις πια καλή μου

κι ας πίνουν όλα τα πουλιά του κόσμου…

– Σε πίκραναν τα δέντρα και ο δρόμος

για να μου λες τα χείλη σου ν’ αφήσω.

Κάτω απ’ των ουρανών τη στάχτη

ο πολικός απόμεινε μια σπίθα…

– Καίγεται μες στα μάτια μου ο ορίζοντας

χιλιάδες άστρα μέσα μου σ’ ακούνε.

Να μην πιστέψεις δάχτυλα καλή μου

κι ας λεν πως φεύγουν για το ύστερο ταξίδι…

– Κι αν μετανιώσεις και μονάχος ταξιδέψεις

πάλι θα φύγω πριν το δρόμο να σ’ ανοίξω.

Τραγούδι μην ακούσεις πια καλή μου

πριν το τραγούδι ακούσεις το δικό μου…

– Ξέμαθα να κοιμάμαι πια τα βράδια

γιατί άλλαξες τη νύχτα και τον κόσμο.

Να μην πιστέψεις σύννεφο καλή μου

που μες στα χέρια σου θα ’ρθεί να ξεψυχήσει…

– Τα χείλη θα του κλείνω και τα μάτια

φτάνει να πει πως έρχεται από σένα.

Τι θ’ απογίνεις μοναχή καλή μου

αν του χειμώνα εν’ άστρο με νικήσει…

– Θα περιμένω τ’ άλλο καλοκαίρι

τον άλλο τον χειμώνα θα προσμένω.

Τελειώσανε οι στίχοι μου και πάλι

σ’ αναζητά η ψυχή μου και σε θέλει…

– Αν είναι να στερεύεις πριν το δείλι

ποτέ σου μην αρχίζεις το τραγούδι.

(Τάσος Ζερβός, Η Μεγάλη Ερημος, 1961-1962)

Λωτός

                      διαφέροντες καὶ φύλλοις καὶ ἄνθεσι

                      καὶ καρποῖς

                      ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ

Κουράστηκα μες στων νερών να μένω την ανταύγεια·

θέλω να βγω απ’ τις ρίζες μου θέλω να περπατήσω

κι από τις στάλες που ιερή βροχή θα μου χαρίζει

να δίνω σ’ όλα τα πουλιά που ψάχνουν για το τέλος…

(Τάσος Ζερβός, Αψινθος, 1963-1965)

Το μεγάλο ταξίδι

Ας φύγουμε βορεινά για καινούριες πέτρες

πελεκημένες από ράμφη πουλιών…

Ας φύγουμε δυτικά για νέους ήχους.

Ας φύγουμε ανατολικά για ίχνη ελαφιών.

Ας φύγουμε για παντού.

Ας φύγουμε προς τα μάτια της…

(Τάσος Ζερβός, Εφοδος, 1966-1980)

Ξέφραγος

                                         Στον Η.Π.

Ασ’ τους να παίρνουν να κλαδεύουν από σένα

ξέφραγος μένε στην κλοπή να συνηθίζουν

φρόντιζε μόνο να ’χουν ρίζες τα κλεμμένα

όπου ακουμπούν να πιάνουν και ν’ ανθίζουν…

(Τάσος Ζερβός, Πάραλος, 1981-1983)

Στρατόπεδο αιχμαλώτων

Χθες πάλι γύρω της το φως συνωμοτούσε

και παίρναν αποφάσεις μυστικές,

και μ’ ένα βλέμμα της που μέσα μου περνούσε

είδα να στέλνει στο απόσπασμα σκιές…

Γι’ αυτό θα φύγω κι απ’ την ίδια κι απ’ το φως της

έγκλειστος δεν θα μείνω τέτοιων τόπων

σε φως χωρίς σκιές δεν θα γινώ εγώ δότης

ούτε και κάνω για στρατόπεδο αιχμαλώτων…

(Τάσος Ζερβός, Πάραλος, 1981-1983)

Δίψα

Από παιδί η μάνα μου μ’ έκανε βρύση

και με όρκισε βρύση άλλη να μην συναντώ

να διψάω ακόμα κι όταν ξεδιψάω

να σκέπτομαι τόπους που δεν έχουν νερό.

Γι’ αυτό

και στ’ ολόγιομο φεγγάρι διψάω

και διψώ όταν το βλέπω λειψό

διψώ όταν έρχεσαι, κι όσο μένεις διψάω

κι όταν φεύγεις

διψάω, διψώ.

(Τάσος Ζερβός, Προσωπογραφίες ή Το Μεσιανό Κατάρτι, 1988-1995, εκδόσεις Το Ροδακιό, Αθήνα, 1996)

Πηγές άρθρου:

❗Τάσος Ζερβός, Τα Ποιήματα, εκδόσεις Το Ροδακιό, Αθήνα, 2004

❗Ιστοσελίδα αφιερωμένη στον ποιητή Τάσο Ζερβό