Μέχρι την ύστερη αρχαιότητα, για τον Μέγα Αλέξανδρο είχε γραφτεί μια ολόκληρη σειρά έργων. Λίγο-πολύ, είναι γνωστή η σημασία των ιστοριών που έγραψαν ο Διόδωρος, ο Πλούταρχος, ο Κούρτιος Ρούφος και ο Αρριανός. Ποιες ήταν όμως οι συνθήκες που διαμόρφωσαν την ελληνορωμαϊκή λογοτεχνική παράδοση για τον Μακεδόνα βασιλιά; Και τι αξίζει να πούμε σήμερα για τους ιστορικούς της δικής του εποχής –ή της λίγο μεταγενέστερης–, δηλαδή για συγγραφείς όπως ο Καλλισθένης, ο Νέαρχος, ο Αριστόβουλος και ο Κλείταρχος, οι οποίοι ενίοτε είχαν ζήσει από πρώτο χέρι τις εκστρατείες του Αλεξάνδρου, αναλαμβάνοντας μάλιστα και να τις εξιστορήσουν;
Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που θέτει το 2ο Διεθνές Συνέδριο Ιστοριογραφίας «Trends in Classics», που πραγματοποιείται από χθες έως σήμερα στην Ακαδημία Αθηνών με τίτλο «Oλοι οι συγγραφείς του βασιλιά: παράδοση και ανανέωση στις αρχαίες ιστορίες του Μεγάλου Αλεξάνδρου». Συνδιοργανώνεται από την Ακαδημία, τα Τμήματα Φιλολογίας των Πανεπιστημίων Πελοποννήσου και Αθηνών, καθώς και από το Τμήμα Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Μάρμπουργκ. Και οι εργασίες του ξεκίνησαν με μια ομιλία του αναπληρωτή καθηγητή Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Ηλία Κουλακιώτη, ο οποίος παρατήρησε ότι οι αρχαίοι συγγραφείς άρθρωσαν τις αφηγήσεις τους για τον Αλέξανδρο γύρω από τρεις άξονες: τη μοίρα, την αποφασιστικότητα και την επιθυμία του.
Μέλος της οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου, ο Βασίλης Λιοτσάκης, επίκουρος καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, μίλησε για την προσπάθεια του Νέαρχου, ναυάρχου του Μακεδόνα βασιλιά, να παρουσιαστεί ως αποτελεσματικός αξιωματικός αλλά και ως αντικειμενικός αφηγητής. Ο Λέναρτ Γκίλχαους, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου, ερεύνησε την ιδιαίτερα έντονη επίδραση που άσκησε στους μεταγενέστερους ιστορικούς ο Κλείταρχος από την Αλεξάνδρεια, ο επίσημος ιστορικός του Πτολεμαίου Α΄ (ο οποίος παρουσιαζόταν ως συνεχιστής του Αλεξάνδρου). Το ελάχιστα σωζόμενο έργο του ιστορικού του 4ου αιώνα π.Χ., «Περὶ Ἀλέξανδρον ἱστορίαι», αποτελείται από τουλάχιστον δεκαπέντε τόμους και συνιστά «την πιο εκτενή ιστορία για τον Αλέξανδρο που γράφτηκε στην αρχαιότητα», σημείωσε ο Γκίλχαους. Ο Κλείταρχος, σχολίασε ο καθηγητής, επηρεάστηκε από την κοσμοπολίτικη και πολυεθνική Αλεξάνδρεια της εποχής του, που δεν θα ευνοούσε ένα αμιγώς ηρωικό, ούτε ένα αποκλειστικά αρνητικό πορτρέτο του Αλεξάνδρου. Ενας ελληνιστικός πάπυρος (του Φιλόδημου) αναφέρει ότι ο Κλείταρχος έγραψε «κομπωδώς», αλλά η διάθεσή του ήταν «άμεμπτος» και έτσι οι ιστορικοί, που τον αξιοποίησαν σαν πηγή, κατέληξαν τόσο σε εγκωμιαστικές όσο και σε επικριτικές αφηγήσεις για τον Αλέξανδρο. Και ενώ η «προσαρμοστικότητα» του Κλείταρχου τον έκανε επιτυχημένο ανά τους αιώνες, ο τρόπος που απεικόνισε τον Μακεδόνα ηγέτη παραμένει μάλλον «διφορούμενος».
Ο Πτολεμαίος Α΄, τόνισε η Φράνσις Πόουναλ από το Πανεπιστήμιο της Αλμπέρτα, αν και επιχείρησε στη δική του ιστορία ένα «rebranding» του Αλεξάνδρου για να νομιμοποιήσει τη βασιλεία του, θεωρήθηκε αξιόπιστος από τον Αρριανό. Ο Αριστόβουλος ο Κασσανδρεύς, σημείωσε η Τζιουστίνα Μόντι του Πανεπιστημίου Λίνκολν, επηρεάστηκε στις δικές του αφηγήσεις από το ιδεολογικό περιβάλλον του Κασσάνδρου. Σήμερα, δεύτερη ημέρα του συνεδρίου, θα γίνουν ομιλίες για το πώς οι ιστορικές πηγές αναφέρονται στην «αιδώ» που διέθετε (ή όχι) ο Αλέξανδρος, στον τρόπο που αντιμετώπισε τους εσωτερικούς εχθρούς (και φίλους) κ.ά.
