1. Με την εμφάνιση των πρώτων κατσαρίδων αρχίζει αληθινά το καλοκαίρι. Και, σύμφωνα με τον Ελύτη, τελειώνει με την πρώτη σταγόνα της βροχής. (Ο Ελύτης έζησε πριν από την κλιματική αλλαγή).
2.Οι κατσαρίδες μπορεί να επηρεάσουν την ερωτική σας ζωή. Μπορεί να επισπεύσουν τη συγκατοίκηση με άτομα που δεν έχουν δοκιμαστεί στις χαρές και τις δυσκολίες. Να σας κάνουν να πάρετε τηλέφωνο αυτούς/αυτές που δεν πρέπει να παίρνετε τηλέφωνο. Να σας καταστήσουν συμπαθείς ανθρώπους με χίλια στραβά, που απλώς τυγχάνουν αποτελεσματικοί στη διαχείριση της κατσαρίδας. Να σας ωθήσουν να μείνετε μαζί τους, προκειμένου να μη νιώθετε μόνος/μόνη με την κατσαρίδα. Να σας πείσουν ν’ ανέχεστε την τσιγκουνιά και τη μιζέρια τους, το ροχαλητό τους ή ακόμη και την προβληματική προσωπική τους υγιεινή. Εντελώς θεωρητικά μιλώντας, εάν θέλετε να βρείτε τον άνδρα/τη γυναίκα των ονείρων σας, πρέπει πρώτα να μάθετε να ζείτε με τις κατσαρίδες.
3. Οι κατσαρίδες εκπέμπουν σήμα χειραφετητικό. Λένε κουνώντας την κεραία: «Σταμάτα να φοβάσαι ρε, είδες καμία να έχασε τα νιάτα της από τις κατσαρίδες ή μήπως διάβασες στις ειδήσεις “νεκρή 33χρονη από το χέρι της κατσαρίδας της;”». Η ελευθερία σου δεν αξίζει όσο η συσκευασία του κατσαριδοκτόνου.
4. Σε αντίθεση με άλλα ζώα η στρατηγική της επιβίωσης των κατσαρίδων δεν συνίσταται στο να μας καταστούν συμπαθείς. Αυτό από μόνο του είναι τρομακτικό, επιπλέον, όμως, οι κατσαρίδες κινούνται παρασκηνιακά. Οταν εμφανίζονται είναι το σπάσιμο ενός ταμπού, ένας λεκές που κουνιέται. Η συμπεριφορά τους είναι τελείως δυσνόητη, πράγμα που δεν βοηθάει στην εξοικείωση μαζί τους. Τρέχουν συνέχεια, να πάνε πού; Φοβούνται το φως, γιατί; Πεθαίνουν μελοδραματικά (ανάσκελα, με ανοιχτά πόδια). Οι κατσαρίδες είναι αληθινά σπαστικές, γιατί σε αντίθεση με το γουρούνι και το μοσχαράκι, ούτε τρώγονται, ούτε παράγουν κάτι που θα θέλαμε να φάμε. Είναι άχρηστες, πλήγμα στο μεγαλείο μας.
5. Στα γερμανικά η κατσαρίδα είναι Kakerlake, που ακούγεται αληθινά σαν ανέκδοτο ή βρισιά. Στα αγγλικά «cockroach», αν όμως το πεις «black beetle» (δεν έχω ακούσει άνθρωπο να το λέει έτσι), αλλάζει το πράγμα και σου ’ρχεται στον νου το αγαπημένο σου τραγούδι των Μπιτλς.
6. Το 1912 ο Φραντς Κάφκα άλλαξε τον τρόπο που βλέπουμε τα έντομα. Στο αριστούργημά του η Μεταμόρφωση, ο έμπορος Γκρέγκορ Σάμσα ξυπνάει μεταμορφωμένος σε ζωύφιο ή έντομο (οι μεταφραστές, κάθε λίγα περίπου χρόνια, ψάχνουν την τέλεια λέξη, για να πουν αυτό που ήταν ο Σάμσα όταν ξύπνησε [“Ungeziefer”]). Στο Μουσείο Κάφκα στην Πράγα Franz Kafka – Franz Kafka Museum μπορείτε να διαβάσετε μία επιστολή του Κάφκα προς τον εκδότη του, όπου ο συγγραφέας ζητάει η έκδοση της Μεταμόρφωσης να μην απεικονίζει κάποιο έντομο, μαμούνι ή κατσαρίδα. Ο λογοτέχνης ήθελε να κάνουν τη δουλειά οι λέξεις. Η απεικόνιση του πλάσματος θα χειραγωγούσε τους αναγνώστες.
Σύγχρονες εκδόσεις του έργου ή μεταφορές του σε άλλες τέχνες γράφουν στα παλιά τους τα παπούτσια εκείνη την παλιά επιστολή του Κάφκα προς τον εκδότη του. Η αλληγορία χάνει μέρος της δυναμικής της λόγω απεικόνισης. Είναι όπως με το μυθιστόρημα Φρανκενστάιν της Μαίρης Σέλλεϋ. Μέσα στο ίδιο το βιβλίο, μπορεί κανείς να δει να ξεδιπλώνεται ο τρόμος σε πολλαπλά επίπεδα, ενώ στην ποπ κουλτούρα (ειδικά εάν μιλάμε για ταινίες που στοχεύουν στο μαζικό κοινό) το τρομακτικό πράγμα είναι ένα και είναι όντως πράγμα. Πόσο να φοβηθείς; Κανείς δεν φοβάται αληθινά τα έντομα ή ένα ακριβό ρομπότ με γάζες. Φοβόμαστε τον θάνατο, την ποταπότητα, το αόριστο, την τεχνολογική πρόοδο που ξεφεύγει του ελέγχου, αυτό που μας βρίσκει στα ξαφνικά, ενώ ξυπνάμε ή κοιμόμαστε ή πάμε να πιούμε ένα ποτήρι νερό, αυτό με το οποίο αναμετράται το μυθιστόρημα. Οταν το απεικονίσεις το μικραίνεις. Οι λέξεις έχουν άλλου είδους ικανότητα να ενεργοποιούν τη σκέψη. Η Μαίρη και ο Κάφκα ήξεραν αυτό που η εποχή μας περιφρονεί κάνοντας τα πάντα να φαίνονται ρηχά.
7. Με την κατσαρίδα συναντήθηκε και η θεότητα της βραζιλιάνικης λογοτεχνίας Κλαρίσε Λισπέκτορ στο «Τα Κατά Α.Γ. Πάθη» (μετάφραση Μάριος Χατζηπροκοπίου, εκδόσεις Αντίποδες, μπορείτε ν’ ακούσετε εδώ Μάριος Χατζηπροκοπίου προς Clarice Lispector | Κυριακή 14 Ιουνίου 2026 – ERT εcho τον μεταφραστή να λέει για το έργο, ανάμεσα σε έξοχες μουσικές). Η Α.Γ., πλούσια που ζει στο Ρίο Ντε Τζανέιρο, αποφασίζει να τακτοποιήσει το διαμέρισμά της ξεκινώντας από το δωμάτιο της υπηρέτριας. Εκεί, με μία απότομη κίνηση λιώνει την κατσαρίδα στην ντουλάπα. «Είναι η στιγμή που τα πάντα γίνονται ένα τώρα. Που η Α.Γ. θα πρέπει να μιλήσει για το γεγονός πως έχει ζήσει». Πώς το κάνεις, όμως, αυτό; Η Λισπέκτορ το επιχειρεί διατηρώντας το μυστήριο.
8. Η κατσαρίδα, ως κατ’ εξοχήν μίασμα και μιαρή Αθηναία, ξεπερνά σε απωθητικότητα το γουρούνι, το φίδι και τη σαύρα. Θέλει να ζήσει μαζί μας λες κι είναι σκύλος ή γατούλα. Να μπει στο μπάνιο μας, να φάει αυτό που τρώμε. Τολμά να μην εξαφανίζεται όταν ανάβουμε τα φώτα, λες κι είναι κανένα ζαρκάδι ή λαγουδάκι που δικαιούται να πιαστεί στους προβολείς μας. Κι αν δεν πλύναμε τα πιάτα; Κι αν δεν βουλώσαμε εκείνη την τρύπα στον τοίχο; Πώς δικαιούται να ερμηνεύει την κόπωση σαν κάλεσμα; Το πείσμα της κατσαρίδας να γίνει μέρος της ζωής μας είναι η πιο θλιβερή περίπτωση μονόπλευρου έρωτα στην ιστορία του έρωτα μεταξύ ειδών (interspecies love).
9. «Οι γέροι κάνουν κουμάντο. Δική τους είναι η παράσταση, αυτοί πατάνε τα κουμπιά, κάνουν πολέμους, βγάζουν χρήματα […] Οι γριές ζουν στις χαραμάδες, ανάμεσα στους τοίχους, σαν τις κατσαρίδες και τα ποντίκια». Αυτά γράφει η Ursula Le Guin σε μη μυθοπλαστικό της κείμενο του 1986 (Bryn Mawr Commencement Address), καθώς ετοιμάζεται για τη «νέα κατάσταση», αυτήν της επιτυχημένης συγγραφέως-γιαγιούλας. Η Le Guin αρνείται να ζήσει σαν γριά κατσαρίδα που κρύβεται από το φως. Υποστηρίζει πως τα γηρατειά είναι μία ακόμη γέννηση: κάθε γυναίκα καλείται να γεννήσει και να αναθρέψει πολλές φορές τον ίδιο της τον εαυτό μέχρι την επιστροφή στα άστρα.
Υπάρχουν πράγματα που μπορεί να πει και να κάνει η γριά γυναίκα που δεν μπορεί να πει ή να κάνει η νέα, λέει η Le Guin. «Δεν αρκεί να σου κοπεί η περίοδος, για να το πετύχεις αυτό, πρέπει ν’ αλλάξεις τη ζωή σου». Να ανοιχτείς στο άγνωστο, το ριζικά καινούργιο, όπως οι αστροναύτες που βγαίνουν στο Διάστημα. Στο δοκίμιό της για την εμμηνόπαυση (The Space Crone, 1976) η τελευταία της φράση είναι: «μπες στο διαστημόπλοιο, γιαγιάκα».
10. O πιο αποτελεσματικός τρόπος θανάτωσης των κατσαρίδων είναι: παντόφλα ή παπούτσι. Η ρίψη περιοδικού ή βιβλίου απλώς αποδεικνύει την ανθεκτικότητα του τέρατος. Ο επαγγελματικός ψεκασμός είναι καλός, ειδικά, εάν γίνεται στο σύνολο του κτιρίου φτάνοντας στα πιο απόκρυφα σημεία, εκεί όπου οι ηλικιωμένοι ένοικοι του ισογείου σας έχουν πει να μην πηγαίνετε ποτέ. Ο ψεκασμός στον ιδιωτικό σας χώρο με σπρέι καλό είναι να γίνεται προληπτικά, προ της εμφάνισης του τέρατος.
Απαξ και εμφανιστεί, μην ψεκάζετε στον αέρα. Θα ζαλιστείτε, θα νιώσετε αδύναμη, θα πέσετε ανάσκελα, θα επανεξετάσετε τη ζωή και τις επιλογές σας, θα κλάψετε και θα τηλεφωνήσετε στον πρώτο τυχόντα. Ο χειρισμός της κατσαρίδας είναι μία άσκηση στην αυτονομία και τη γενναιότητα που πρέπει να φέρετε εις πέρας. Εάν σας λείπει το κουράγιο, σκεφτείτε τα ανδραγαθήματα άλλων γυναικών, ενδεικτικά: τη Le Guin να γράφει χιουμοριστικό δοκίμιο για την εμμηνόπαυση το 1976. Εάν ούτε αυτό βοηθάει, μπορείτε να βρίσετε και να ουρλιάξετε. Δεν χρειάζεται να πείτε ποιον ή γιατί.
Πράγματα που με κάνουν να πιστεύω στην ανθρωπότητα αυτήν την εβδομάδα
Η εξαιρετική εκπομπή καρτ ποστάλ στο Τρίτο Πρόγραμμα που ασχολείται με μεταφραστές, ξένες γλώσσες και έξοχες μουσικές (ακούστε εδώ Carte Postale – Ενας Μεταφραστής Εξομολογείται – ΤΡΙΤΟ – ERT εcho). Το καφέ «Κάφκα» που βρίσκεται σε έναν ήσυχο δρόμο στο κέντρο της Βιέννης και μαζεύει αναγνώστες. Ο τρόπος που χαιρετιούνται οι σκύλοι μεταξύ τους. Τα χρώματα των κηπευτικών στη λαϊκή.
