Η σύλληψη υπόπτων για το έγκλημα της Marfin δεν λέει πολλά για το ίδιο το έγκλημα, αν δεν συνοδεύεται από αποδείξεις και δεν οδηγήσει σε καταδίκη. Μέχρι τότε έχουμε καιρό. Λέει όμως πολλά για τους επιφορτισμένους με το καθήκον της έρευνας και για όσους δρομολογούν τις συλλήψεις. Είναι τεράστια σύμπτωση ότι το νέο στοιχείο που έβγαλε την υπόθεση από το συρτάρι έπειτα από 16 χρόνια, προέκυψε παράλληλα με το πρόσφατο τρομοκρατικό χτύπημα στη Θεσσαλονίκη. Αν δεν πιστεύει κανείς στις συμπτώσεις, μπορεί να πιστέψει ότι το στοιχείο προϋπήρχε και πως περίμενε την κατάλληλη πολιτική στιγμή να αξιοποιηθεί. Δεν έχει σημασία, λένε πολλοί. Αρκεί να αποδοθεί δικαιοσύνη. Η υπαίτια καθυστέρηση στην απόδοση της δικαιοσύνης, ωστόσο, είναι από μόνη της μια μεγάλη πηγή αδίκου.
Ταφόπλακες
Ο χρονισμός είναι το παν. Ακούγονται πολλές απόψεις για το ποια ακριβώς ήταν η στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ άρχισε να χάνει το παιχνίδι, αλλά όχι αρκετές για το πότε έχασε οριστικά τη δυνατότητα να το γυρίσει. Ποιος παράγοντας λειτούργησε τελικά ως ταφόπλακα; Ηταν ο Κασσελάκης, η πολλοστή διάσπαση που προκάλεσε η αριστερή πτέρυγα ή μήπως η παραίτηση Τσίπρα; Καμιά φορά, όμως, τις μεγαλύτερες καταδίκες τις επιφέρουν τα μικρότερα μεγέθη. Η προεδρία Φάμελλου ήταν αντικειμενικά το χειρότερο πράγμα που συνέβη ποτέ στο κόμμα: δεν ήταν απλώς μια ήττα ή μια σειρά μεγάλων λαθών· ήταν η πρώτη φορά που πρόεδρος κόμματος δούλεψε επισήμως για το συμφέρον ενός άλλου. Η παραίτησή του ήρθε κι αυτή πολύ αργά, ως επιστέγασμα της ευθύνης που ποτέ δεν ανέλαβε.
Κενή ευθύνη
Ο Γρηγόρης Δημητριάδης ισχυρίζεται, σε νέα συνέντευξή του, πως ανέλαβε την πολιτική ευθύνη για τις υποκλοπές. Το πρόβλημα, βέβαια, με την πολιτική ευθύνη είναι ότι, σε αντίθεση με τη νομική, δεν συνίσταται σε κάτι συγκεκριμένο· δεν αναλύεται ως διάπραξη ορισμένων πράξεων, αλλά μάλλον εγγράφεται σαν αόριστη αυτοθυσία. Κάθε ευθύνη που αναλαμβάνεται, όμως, προϋποθέτει ένα σφάλμα – κάτι που έγινε διαφορετικά απ’ ό,τι θα έπρεπε. Εν προκειμένω, το αφήγημα της αναληφθείσας ευθύνης προσκρούει στο αφήγημα του μη σφάλματος. Χωράει η νομιμότητα θυσίες;
Νομιμότητα σήμερα
Ο εκφυλισμός της έννοιας της νομιμότητας δεν είναι άσχετος από τον τρόπο με τον οποίο τη μεταχειρίζονται τα θεσμικά πρόσωπα. Το ότι η νομικός και βουλευτής Ζωή Κωνσταντοπούλου έφτασε στο σημείο να καλέσει την Αστυνομία από το Κοινοβούλιο για να συλλάβει τους πολιτικούς της αντιπάλους είναι σαφώς ενδεικτικό πολιτικής απελπισίας και ευτράπελου πολιτικού ήθους. Είναι όμως και σύμπτωμα ενός ευρύτερου υποβιβασμού του νόμου σε εργαλείο αυτοεξυπηρέτησης, ενός αντιδημοκρατικού σχετικισμού: ο νόμος έτσι διαστέλλεται και συστέλλεται ανάλογα με την ισχύ εκείνου που τον επικαλείται.
Πάολα
Για άλλα, πολύ λιγότερο προνομιούχα άτομα, ο νόμος και το δίκαιο ήταν ανέκαθεν δύο διαφορετικά μεγέθη, σχεδόν ξένα, που συναντιούνταν μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Ο θάνατος της ακτιβίστριας Πάολας Ρεβενιώτη έδωσε αφορμή για πένθος ακόμα και σε ανθρώπους που δεν τη γνώριζαν. Προκάλεσε εκρήξεις δέους και περισυλλογής: Τι έζησε! Τι της έκαναν! Πόσο ταλαιπωρήθηκε! Περισσότερο όμως από αυτό, η απώλειά της εμπνέει έναν αναλυτικό στοχασμό πάνω στη ζωή της ως προσώπου που τελικά τα κατάφερε· που έζησε αντισυμβατικά αλλά ευτυχισμένα, περιθωριοποιημένα αλλά όχι στο περιθώριο. Η τελική αποτίμησή της δεν αποπνέει μιζέρια· βρίθει μάλλον υπαρξιακής αισιοδοξίας. Η Πάολα συμπλήρωνε πολλά κουτάκια, φαινομενικά αντιφατικά μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να τη διεκδικούν σήμερα πολλοί: σεξεργάτρια και οιονεί διανοούμενη· της πιάτσας και sui generis· πολιτικοποιημένη, αλλά όχι επαγγελματίας οργισμένη. Το πιο θαυμαστό κουτάκι όμως δεν περιλαμβάνει κάποια ιδιότητα, αλλά ένα επίτευγμα υπεράνω όλων: η Πάολα επιβίωσε.
