1. Ο Aldous Huxley δημοσίευσε τον «Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο» (Brave New World) το 1932, το οποίο θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα του 20ού αιώνα. Πρόσφατα, ο Fred Fordham δημιούργησε ένα αδιανόητα καλό κόμικ (να το) με βάση το βιβλίο προκειμένου να συστήσει τον Huxley σ’ εμάς, τις νέες γενιές. Ευτυχώς, ο Huxley έχει πεθάνει. Θα τρόμαζε αν γνώριζε τη Γενιά Ζ.
2. Ο «Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος» διαδραματίζεται στο μέλλον. Σ’ ένα παγκόσμιο κράτος βασιλεύουν η τεχνολογία, ο ηδονισμός και η αποτελεσματικότητα. Ο Huxley όσο ζούσε στη Βρετανία ανήκε στον περίφημο κύκλο του Μπλούμσμπερι, οπότε οι παρέες του περιελάμβαναν τον οικονομολόγο Κέινς, τον ειρηνιστή φιλόσοφο Ράσελ και την τεράστια μυθιστοριογράφο Βιρτζίνια Γουλφ. Οπως ήταν αναμενόμενο, αναρωτιόταν πόσο απάνθρωπη μπορεί να γίνει η τεχνολογία, η βιολογία, η «πρόοδος».
3. Το κόμικ είναι: απαλά χρώματα, ψυχεδελική αισθητική, φουτουριστικά κτίσματα. Φώτα νέον. Αιωρούμενες διαφημίσεις (hug me till you drug me, αγκάλιασέ με ώσπου να με ναρκώσεις). «Λονδίνο 2456».
Σ’ αυτήν την ιδανική κοινωνία δεν υπάρχουν γήρας, ασθένεια, ούτε καν θλίψη. Οταν έχεις ανεπιθύμητα συναισθήματα καλείσαι να πάρεις λίγο soma, ένα φάρμακο που διώχνει το συναίσθημα. Ολος ο πληθυσμός του μέλλοντος κάνει microdosing (ήπια καθημερινή νάρκωση) μ’ αυτό. Ολοι είναι γυμνασμένοι. Δεν υπάρχουν βρωμιά, αποκλειστικές ερωτικές σχέσεις, μελαγχολία ή ιδιωτικότητα. Πίνοντας soma και υποκατάστατα αλκοόλ (το ίδιο το αλκοόλ θεωρείται συνήθεια των απολίτιστων) ο πληθυσμός ξεσκάει με όργια, γυμναστήρια, δουλειά, πορνό.
4. Στον πυρήνα του έργου βρίσκονται οι τρόποι αναπαραγωγής των ανθρώπων του μέλλοντος. Οι νέοι άνθρωποι δημιουργούνται μέσα σε σωλήνες και διδάσκονται από μωρά να μισούν τα βιβλία και τα λουλούδια. Μέσω ύπνωσης μαθαίνουν να καταναλώνουν, να πετάνε το παλιό, ν’ αγοράζουν καινούργιο. Η μελλοντική κοινωνία αποκλείει την κοινωνική κινητικότητα. Οι άνθρωποι είναι από την κούνια τους χωρισμένοι σε Αλφα, Βήτα, Γάμα κ.ο.κ., και διδάσκονται ν’ αγαπούν τη θέση που τους έχει αποδοθεί.
Φυσικά, αυτό φέρνει στον νου την «Πολιτεία» του Πλάτωνα, που ο φιλόσοφος προτείνει κοινοτική ανατροφή μωρών και εξάλειψη της ιδέας της μητέρας. Αυτό τον οδηγεί σε κάποιες όμορφες θέσεις (όπως εκπαίδευση των γυναικών) και σε μερικά άβολα συμπεράσματα (την ολοκληρωτική, ουσιαστικά, θέση πως ο άνθρωπος ανήκει πλήρως στην κοινωνία από τη γέννησή του). Επίσης, ο Πλάτωνας της «Πολιτείας» πίστευε ότι ο καθένας μας είναι φτιαγμένος από άλλο μέταλλο. Αλλος χρυσός, άλλος μπρούντζινος κ.λπ., και στον καθένα μας αποδίδεται η «φυσική» του θέση χωρίς ελπίδα για προσμείξεις.
5. Ο «Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος» αμφισβητεί τον ηδονισμό και το συναισθηματικό μούδιασμα που αυτός φέρνει ως τρόπο ζωής. Η κατανάλωση, το ψυχοφάρμακο, η ψεύτικη χαρά κάνουν τους ανθρώπους απάνθρωπους και βασικά χαζούς. Δυσκολεύομαι να σκεφτώ πως τα έγραψε όλ’ αυτά προτού εκτεθεί στις τεχνολογίες μαζικής απορρύθμισης της ανθρώπινης συμπεριφοράς, που αντί για συναισθήματα λες χα χα και ουάου. Οταν σε κάποιον φίλο σου συμβαίνει κάτι σοβαρό μπορείς να βάλεις λυπημένη φατσούλα, καρδούλα ή και να τον μπλοκάρεις – το ήξερε ο Huxley;
Αυτό που συλλαμβάνει έξοχα το κόμικ είναι ένας μηχανισμός του ολοκληρωτισμού (διόλου τυχαία ο Huxley συχνά διαβάζεται πλάι στον Οργουελ). Η εξάλειψη της μοναχικότητας και της επαφής με την τέχνη και την Ιστορία εξαλείφει ωφέλιμα δημοκρατικά συναισθήματα (π.χ. της συμπόνιας) διαπλάθοντας την εσωτερική σκευή του δούλου, του υποκειμένου καθεστώτων. Το κόμικ εικονίζει την ανάγκη να ξεφύγεις από το συναίσθημά σου με καλοφτιαγμένα καρέ όπου ο πληθυσμός χαπακώνεται ή διασκεδάζει ανάμεσα στις διαφημίσεις.
6. Εάν ψάχνουμε σημάδια νηπιοποίησης στη Γενιά Ζ που έχει κολυμπήσει μέσα στο αμνιακό υγρό της διαδικτυακής αποβλάκωσης, μπορούμε να παρατηρήσουμε την αγωνία τους να αυτοδιαγιγνώσκονται με ψυχική πάθηση, ύστερα να αυτοθυματοποιούνται και τελικά να αυτοεξαιρούνται απ’ την ευθύνη της ζωής. Μπορούμε να δούμε τη διείσδυση του μίζερου λεξιλογίου του ψυχολόγου στο λεξιλόγιό τους, άρα και στο μυαλό. Την εμμονή με τα οικόσιτα ζώα και τα διακοσμητικά φυτά ως αγωνία για την επάνοδο σε μία χαμένη παιδικότητα. Την εξουθενωτική ανάγκη για αυτοπεριποίηση «κοντά στα τριάντα».
Μπορούμε να στραφούμε στην αισθητική του cute (γλύκα) που είναι κυρίαρχη στις εκφράσεις του προσώπου και στα ντυσίματα της Γενιάς Ζ. Αυτή συνοψίζει τη νηπιοποίησή της και συνοδεύεται από μία λατρεία της αποστείρωσης. Τα τσιγάρα μυρίζουν φρούτα και είναι καθαρά. Τα ρούχα καινούργια, καθαρά. Τα πρόσωπα καθαρά, με κρέμα. Τι είναι όλη αυτή η μανία με την καθαριότητα, τα μαγνητάκια, τα νυχάκια, τα σκυλάκια και τη σαχλαμάρα, εάν όχι έμμεσος θρήνος για τη ζωή μετά τα 19;
Οι βασικές μας ανάγκες (π.χ. η πρόσβαση σε καθαρό μπάνιο) ανάγονται σε αρετές. Αισθητικοποιούνται και ρομαντικοποιούνται μέσω των αντικοινωνικών δικτύων που μας λένε να τρώμε καθαρά, να ζούμε καθαρά, να μην εισπνέουμε σκόνη (λες και ελέγχουμε τα καρκινογόνα περιβάλλοντά μας). Η νεότητα αποθεώνεται πριν καν χαθεί, προκειμένου να πουληθούν προϊόντα (κρέμες, μέικ απ). Τα συναισθήματα ανάγονται σε πρόβλημα προκειμένου να πουληθούν λύσεις (ψυχολόγου, διατροφολόγου). Ολες οι λύσεις ιδιωτικές, ακριβές, αποστειρωμένες, ορθολογικές. Χωρίς πολιτική, χωρίς φαντασία.
Η θλίψη, οι άσπρες τρίχες, η ατέλεια, η δυσκολία, η αρρώστια θεωρούνται «κριντς» (άβολες) ή statement (δηλώσεις), δηλαδή αφορμές για επιτελεστικές, εγωπαθείς αναλύσεις στα αντικοινωνικά δίκτυα και περιφορά του τραύματος ως παρασήμου/εμπορεύματος προς πώληση. Δεν αντιμετωπίζονται σαν κοινότοπες κανονικότητες, παρόλο που συνιστούν, κυριολεκτικά, την μπανάλ καθημερινότητα, την ίδια την πεμπτουσία της ανθρώπινης συνθήκης.
7. Δεν είναι τυχαίο που το σελφ χελπ πουλάει περισσότερο από την ποίηση. Οι άνθρωποι, μαθημένοι να καταναλώνουν και να ηδονίζονται, σοκάρονται όταν κάτι κακό τούς συμβαίνει. «Γιατί σε εμένα;», λένε, και η ψυχολόγος τούς δίνει χάπι. Οι τέχνες, η φιλοσοφία, οι θρησκείες μάς λένε κάτι σοκαριστικό: «Ο,τι είναι ανθρώπινο, θα σου συμβεί, σ’ εσένα, προσωπικά!». Προκειμένου οι κοινωνίες μας να προωθήσουν την εικοσιτετράωρη κατανάλωση και τις διαφημίσεις, αυτό το μήνυμα πρέπει να θάβεται, όπως και κάθε σκέψη που οδηγεί στη γνήσια ελευθερία και στον αυτοκαθορισμό.
8. Στον «Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο» ποίηση διαβάζει μόνο ο Αγριος Τζον, ένα απομεινάρι του παλιού πολιτισμού.
9. Ο Huxley δεν κατάφερε να προβλέψει τη φράση «ανεβάζω το πρόσωπό μου για να τροφοδοτώ τον αλγόριθμο», ούτε την ύπαρξη τεχνολογιών που σου επιτρέπουν να δεις πώς ζουν οι άνθρωποι στη Σιγκαπούρη. Ισως μπορούσε, όμως, να φανταστεί πως αντί να ασχολούμαστε με τη σαγήνη της Σιγκαπούρης, θα περνούσαμε την ώρα μας κοιτώντας μία μικροσκοπική οθόνη που δείχνει πώς κόβει η θεία μας τα νύχια από τα πόδια του σκύλου της. Ολοι οι συγγραφείς το ξέρουμε: η πραγματικότητα είναι μια άγρια, αστεία, εξωπραγματική χαζοβιόλα.
10. Οι τέχνες, ο έρωτας, το παιχνίδι, τα μουσεία απαγορεύονται στον «Θαυμαστό Καινούργιο Κόσμο» (φράση που παραπέμπει, φυσικά, στον Σαίξπηρ). Οι άνθρωποι δουλεύουν, γυμνάζονται, αλληλοεπιτηρούνται, γελούν χημικά, παρτάρουν και τρέμουν μη μείνουν μόνοι πάνω από δύο λεπτά. Τι είδους ζωή είναι αυτή; Μα φυσικά η ζωή με το συναισθηματικά ανεπαρκές, υπερορθολογικό/καταναλωτικό βρέφος που θέλει soma. Η ζωή που οραματίστηκε για τον σύγχρονο άνθρωπο η διαφήμιση.
Πράγματα που με κάνουν να πιστεύω στην ανθρωπότητα αυτήν την εβδομάδα
Τα κόμικς. Τα δημόσια πάρκα που υπονομεύουν την ιδέα πως πρέπει να πληρώνεις για να ζεις. Τα φρέσκα φύλλα, η μυρωδιά της θάλασσας. Οι άνθρωποι που ντύνονται και βάφονται μη αναμενόμενα, μα δεν το κάνουν θέμα, π.χ. εκείνη η ηλικιωμένη κυρία με τα ροζ μαλλιά που είδα φευγαλέα στον δρόμο. Οι χορτοφάγοι.
